Ma trận thực phẩm bẩn tẩm ướp hóa chất độc hại

Mặc dù lực lượng Công an cùng các ngành chức năng thường xuyên kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm, nhưng vì lợi nhuận, một bộ phận chủ cơ sở sản xuất vẫn nhắm mắt làm liều, sử dụng chất cấm trong chế biến những loại thực phẩm quen thuộc hằng ngày. Các sản phẩm như mì tươi, bún tươi, giò chả thường xuyên bị phát hiện chứa chất cấm. Thậm chí, nhiều cơ sở còn cho thịt lợn ngậm hóa chất để “hô biến” thành các loại thịt cao cấp như đà điểu, dê, bắp dê Úc, thịt nhím cắt lát, thịt nai hay thịt bò Nhật.

Sự tha hóa trong đạo đức kinh doanh này tuy chưa tạo ra hệ lụy tức thì nhưng lại âm thầm gây hại lâu dài. Những chất cấm như hàn the hay chất tẩy trắng Sodium Metabisulfite khi tích tụ trong cơ thể có thể gây tổn thương gan, thận do rối loạn chức năng chuyển hóa, ảnh hưởng đến hệ thần kinh và tác động nghiêm trọng đến hệ nội tiết cũng như khả năng sinh sản. Đáng chú ý, các đối tượng thường lợi dụng những dịp lễ lớn và các tháng giáp Tết Nguyên đán năm 2026 để tìm mọi cách tuồn hàng kém chất lượng ra thị trường.

Nhằm bảo vệ người tiêu dùng, từ đầu quý III năm 2025, Ban Giám đốc Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ phối hợp triển khai cao điểm tấn công. Phòng Cảnh sát kinh tế được giao nhiệm vụ tỏa đi nhiều địa bàn để nắm tình hình thị trường, từ đó truy ngược, xác định các điểm sản xuất thực phẩm bẩn. Song song với đó, lực lượng chức năng còn phối hợp chặt chẽ với hải quan, kiểm soát nghiêm ngặt các cảng biển và cảng hàng không nhằm kịp thời ngăn chặn thực phẩm kém chất lượng nhập khẩu.

Công an các phường, xã cũng tiến hành rà soát, lập danh sách doanh nghiệp và hộ sản xuất thực phẩm trên địa bàn để tuyên truyền, yêu cầu tuân thủ nghiêm các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Chỉ sau hơn một tháng ra quân, các trinh sát đã liên tục phát hiện và xử lý nhiều cơ sở chế biến thực phẩm bẩn. Điển hình là đợt kiểm tra diện rộng vào tháng 12 năm 2025 tại các phường Bình Hưng Hòa, Thủ Đức, An Phú Đông, Linh Xuân, Tam Bình và các xã Bình Lợi, Bà Điểm, Tân Nhựt, Vĩnh Lộc.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 30,5 tấn nội tạng và thịt động vật không rõ nguồn gốc. Tang vật thu giữ gồm 4,5 tấn nầm heo đông lạnh, 3,7 tấn dồi trường heo, 4,3 tấn trứng gà non, 1,5 tấn sụn gà, 5,5 tấn thịt trâu, bò, heo, 3,5 tấn chân gà, khô bò, chả lụa cùng 7 tấn thủy hải sản. Toàn bộ số hàng hóa đều được đựng trong thùng carton dán nhãn chữ nước ngoài, không có nhãn phụ tiếng Việt và không kèm theo hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ.

Tại cơ quan công an, các đối tượng khai nhận những loại thịt “cao cấp” thực chất đều được chế biến từ thịt heo ngâm hóa chất tẩy rửa và hàn the. Từ cuối năm 2024 đến nay, đường dây này đã sản xuất hơn 50 tấn thực phẩm giả, tổng trị giá khoảng 10 tỷ đồng, thu lợi bất chính hơn 4 tỷ đồng. Ngoài ra, vụ việc tại cơ sở của Vương Lưỡng Toàn và Huỳnh Cẩm Lài ở phường Phú Thạnh cũng gây chấn động khi sử dụng hàn the, soda và silicate để sản xuất mì tươi. Tính riêng từ đầu năm 2023 đến thời điểm bị bắt ngày 16/12/2025, cơ sở này đã đưa ra thị trường khoảng 800 tấn mì tươi bẩn.

Tăng cường kiểm soát và nâng cao ý thức cộng đồng

Để giải quyết tận gốc vấn nạn thực phẩm bẩn, vai trò cảnh báo của các chuyên gia y tế và cơ quan chức năng được đánh giá là đặc biệt quan trọng. TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, công tác tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh cơ sở 3 cho biết, Tổ chức Y tế thế giới đã xác định thực phẩm không an toàn là nguyên nhân gây ra hơn 200 loại bệnh khác nhau, từ nhiễm trùng đường tiêu hóa cho đến các bệnh mạn tính và ung thư.

Bác sĩ Oanh nhấn mạnh rằng mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 600 triệu ca bệnh liên quan đến thực phẩm không an toàn, với hơn 420.000 ca tử vong. Điều đáng lo ngại là các bệnh này thường không biểu hiện rõ ràng ngay, mà hình thành do phơi nhiễm lặp đi lặp lại trong thời gian dài. Các hóa chất tồn dư, kim loại nặng hay độc tố sinh học xâm nhập cơ thể mỗi ngày với liều lượng nhỏ, tích lũy dần và gây tổn thương mạn tính cho gan và thận.

Liên quan đến việc sử dụng hóa chất công nghiệp trong thực phẩm, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, thẳng thắn gọi đây là tội ác đối với sức khỏe cộng đồng. Ông khẳng định hàn the là chất độc có thể gây rối loạn thần kinh, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em do ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển trí não. Dù đã bị Nhà nước cấm tuyệt đối, song nhiều người vẫn lén sử dụng vì lợi ích kinh tế, bất chấp những hậu quả lâu dài.

Theo ông Thịnh, việc dùng soda công nghiệp và silicat, hay còn gọi là thủy tinh lỏng, trong chế biến thực phẩm là đặc biệt nguy hiểm. Soda công nghiệp chứa nhiều tạp chất, chỉ được sử dụng trong kỹ thuật và tuyệt đối không dùng cho ăn uống. Trong khi đó, silicat là chất vô bổ mà cơ thể con người không thể tiêu hóa, chỉ tạo độ bóng và độ dai giả tạo cho sản phẩm, hoàn toàn không mang lại giá trị dinh dưỡng.

Phân tích sâu hơn về cơ chế gây hại, TS.BS Ngô Thị Kim Oanh cho biết gan là cơ quan chịu tác động sớm nhất do giữ vai trò trung tâm trong quá trình chuyển hóa. Các chất như thuốc trừ sâu hay chất bảo quản trái phép có thể gây viêm mạn tính, làm tăng nguy cơ ung thư gan. Thận cũng phải gánh chịu hậu quả nặng nề khi liên tục đào thải các kim loại nặng tích tụ như chì và thủy ngân.

Bác sĩ Oanh lưu ý rằng tình trạng phơi nhiễm kéo dài có thể gây tổn thương cầu thận, dẫn đến suy giảm chức năng thận theo thời gian. Bên cạnh đó, hệ tiêu hóa chịu tác động trực tiếp từ vi khuẩn, làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Mối liên hệ giữa thực phẩm không an toàn và ung thư đã được ghi nhận rõ ràng, đặc biệt thông qua cơ chế viêm mạn tính mức độ thấp – nền tảng sinh học của nhiều bệnh nguy hiểm như tim mạch và đái tháo đường.

Về giải pháp căn cơ, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh cho rằng ngoài việc xử phạt nghiêm minh, yếu tố quan trọng nhất vẫn là đạo đức nghề nghiệp. Ông khẳng định không có lợi nhuận nào đủ lớn để đánh đổi bằng tính mạng và sức khỏe người tiêu dùng. Công an Thành phố Hồ Chí Minh cũng khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác, ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và kịp thời báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm để xử lý.