Tiềm năng cây bản địa và bài toán sản xuất hàng hóa

Theo báo Thái Nguyên, bước vào tháng Bảy, những vườn đào tiên ở thôn Bản Mạch, nằm dưới chân đèo Gió thuộc xã Nà Phặc bắt đầu nhộn nhịp vào mùa thu hoạch. Từng cây đào trĩu quả vàng óng nổi bật giữa màu xanh bát ngát của núi rừng, báo hiệu một mùa quả ngọt bội thu. Người dân địa phương cho biết, quả đào tiên ở Bản Mạch là giống đào ta bản địa được bà con trồng lâu năm ở khu vực núi cao. Nhờ phù hợp tuyệt đối với khí hậu mát lạnh đặc trưng của vùng đèo Gió, quả đào nơi đây có chất lượng sinh trưởng tốt, thịt giòn, vị ngọt đậm và hương vị vô cùng đặc trưng, khác biệt hoàn toàn so với nhiều vùng miền khác trên cả nước.

Sự hấp dẫn của hương vị tự nhiên đã giúp đào Bản Mạch nhanh chóng chinh phục người tiêu dùng khắp nơi. Dọc tuyến Quốc lộ 3 qua đèo Gió, những rổ đào vàng tươi, quả đều tăm tắp và còn nguyên lớp phấn mỏng được bà con bày bán ngay ngắn, thu hút đông đảo du khách dừng chân thưởng thức và mua về làm quà. Nhanh tay lựa những quả đào chín vàng, anh Nguyễn Văn Bắc, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Đi qua đèo Gió, thấy bà con bán đào ven đường nên tôi dừng lại mua. Đào có vị ngọt đặc trưng, quả tươi, mẫu mã đẹp, giá cả hợp lý”.

Trước đây, cây đào chủ yếu được người dân bản địa trồng quanh nhà hoặc trên các sườn đồi để lấy quả phục vụ nhu cầu thưởng thức trong gia đình. Chỉ đến khi nhận thấy quả đào thơm ngon và được thị trường ưa chuộng mạnh mẽ, người dân mới bắt đầu thay đổi cách nghĩ và cách làm. Họ mạnh dạn chuyển đổi những triền đồi trồng ngô, sắn có hiệu quả kinh tế thấp sang phủ xanh bởi những vườn đào giá trị. Cách Quốc lộ 3 khoảng ba trăm mét, vườn đào quy mô gần ba trăm gốc của gia đình anh Đặng Hồng Thái trồng khoảng bảy năm nay đang vào chính vụ, mang lại nguồn thu nhập ổn định từ năm mươi đến sáu mươi triệu đồng mỗi năm.

Anh Thái phấn khởi chia sẻ: “Chúng tôi được hợp tác xã hỗ trợ phân bón, hướng dẫn kỹ thuật nên cây phát triển tốt, quả đồng đều hơn. Đào hái đến đâu bán hết đến đó. Nhiều khách còn xuống tận vườn tự hái đào để trải nghiệm”. Theo lời bà con người trồng đào nhẩm tính, nếu được chăm sóc bài bản và đúng kỹ thuật, mỗi héc-ta có thể cho sản lượng đạt trên một tấn quả. Với mức giá bán trung bình từ hai mươi lăm nghìn đến ba mươi nghìn đồng một ki-lô-gam, cây đào mang lại giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với các loại cây trồng truyền thống trước kia.

Tuy nhiên, việc phát triển diện tích đào tiên Bản Mạch từ cây trồng nhỏ lẻ thành nông sản hàng hóa vẫn đang phải đối mặt với nhiều bài toán khó. Đào là loại cây ưa lạnh, tỷ lệ đậu quả phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng cao. Nếu giai đoạn cây ra hoa gặp phải mưa kéo dài, khả năng thụ phấn và đậu quả sẽ bị giảm sút, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cũng như thu nhập của người nông dân. Bên cạnh đó, lối canh tác manh mún, thiếu sự chăm sóc bài bản và chưa được xem là cây hàng hóa trước đây chính là những rào cản lớn. Bài toán cấp thiết đặt ra cho địa phương là phải thay đổi phương thức sản xuất, liên kết các hộ dân lại với nhau để cùng khắc phục rủi ro và phát triển bền vững.

Liên kết hợp tác xã nâng tầm thương hiệu nông sản

Để giải quyết triệt để bài toán sản xuất manh mún và từng bước đưa những vườn đào nhỏ lẻ phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, Hợp tác xã Đào tiên Pác Ả tại thôn Bản Mạch đã chính thức đứng ra liên kết các hộ dân. Sự ra đời của mô hình hợp tác xã chính là lời giải thiết thực, là điểm tựa vững chắc giúp bà con nông dân vùng cao thay đổi phương thức canh tác truyền thống. Hiện tại, hợp tác xã đang liên kết chặt chẽ với chín hộ dân trong thôn, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung với tổng diện tích khoảng hai mươi héc-ta, trong đó có mười hai héc-ta đang bước vào thời kỳ cho thu hoạch ổn định. Mô hình không chỉ mang lại nguồn thu nhập từ quả mà còn tạo thêm nhiều việc làm cho người dân lao động trong các khâu làm cỏ, chăm sóc, thu hái, phân loại và tiêu thụ sản phẩm.

Khi tham gia vào chuỗi liên kết sản xuất, các thành viên hợp tác xã được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch một cách khoa học, bài bản. Hợp tác xã hướng dẫn các hộ sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt theo một quy trình kỹ thuật thống nhất, trong đó ưu tiên sử dụng các biện pháp thủ công và thân thiện với môi trường như sử dụng bẫy ruồi vàng, miếng dán bắt côn trùng. Nhờ chuyển đổi mạnh mẽ từ thói quen chăm sóc tự phát sang ứng dụng khoa học kỹ thuật bài bản, chất lượng và mẫu mã quả đào ngày càng được nâng lên rõ rệt, tỷ lệ sâu bệnh hại giảm đi đáng kể. Đây chính là giải pháp trọng tâm giúp người nông dân giảm bớt những rủi ro do điều kiện thời tiết gây ra, nâng cao giá trị thương phẩm cho nông sản.

Thành quả ngọt ngào của những nỗ lực liên kết sản xuất và thay đổi tư duy là vào năm 2022, sản phẩm đào tiên của Hợp tác xã Đào tiên Pác Ả đã vinh dự được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP ba sao. Dấu mốc quan trọng này đã góp phần khẳng định vị thế, đưa thương hiệu đào vùng đèo Gió đến gần hơn với người tiêu dùng trên khắp cả nước, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ để bà con tiếp tục mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất. Không dừng lại ở việc tiêu thụ quả tươi, hợp tác xã còn chủ động giải quyết bài toán bảo quản và chế biến sâu bằng cách từng bước phát triển các sản phẩm mới như đào sấy dẻo, rượu đào và các sản phẩm từ hoa đào.

Việc đa dạng hóa sản phẩm không chỉ giúp kéo dài thời gian tiêu thụ mà còn nâng cao tầm giá trị quả đào, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường lớn. Chia sẻ về những thành quả đã đạt được cũng như định hướng phát triển trong tương lai, chị Bàn Thị Huế, Giám đốc Hợp tác xã Đào tiên Pác Ả cho biết: “Cây đào đã mang lại nguồn thu khá cho các thành viên. Thời gian tới, hợp tác xã mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ về kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, xúc tiến thương mại và kết nối đầu ra”.

Mùa đào trên đèo Gió đang về trong sự hân hoan. Những gùi đào đầy ắp nối chân nhau xuống núi, mang theo niềm vui của người dân sau những ngày tháng chăm sóc vất vả. Từ những cây đào nhỏ lẻ trồng quanh nhà, bà con Bản Mạch đã biết khai thác triệt để lợi thế khí hậu, đất đai, liên kết sản xuất để xây dựng thành công sản phẩm OCOP, mở ra hy vọng mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại vùng cao Nà Phặc.