Nghề làm nước mắm Phan Thiết được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Thương hiệu • 17/11/2026 16:17

Nghề làm nước mắm Phan Thiết với lịch sử hơn 300 năm vừa được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện góp phần khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử của làng nghề, đồng thời mở thêm cơ hội bảo tồn và phát huy thương hiệu nước mắm truyền thống.

ca_1794902079.jpg
Cá cơm tươi, béo là nguyên liệu chính làm nên chất lượng nước mắm Phan Thiết.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Quyết định số 3117/QĐ-BVHTTDL ngày 16/11/2026, đưa “Nghề làm nước mắm Phan Thiết” vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Di sản thuộc hai loại hình Nghề thủ công truyền thống và Tri thức dân gian, với không gian tập trung tại các phường Phú Thủy, Mũi Né và Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng (Bình Thuận cũ). Việc được ghi danh không chỉ khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa và kinh tế được hun đúc qua nhiều thế hệ, mà còn tạo cơ sở quan trọng để chính quyền các cấp và cộng đồng địa phương tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy nghề truyền thống, gắn với phát triển kinh tế, văn hóa địa phương.

Theo hồ sơ di sản, nghề hình thành từ cuối thế kỷ 17, khi ngư dân từ các tỉnh miền Trung ghé lại vùng biển này để đánh bắt vụ cá Nam. Nhận thấy nguồn cá dồi dào, nhiều gia đình đã quyết định chọn nơi đây làm vùng đất lập nghiệp. Từ việc làm mắm phục vụ sinh hoạt gia đình, nghề truyền thống dần phát triển, hình thành nên làng nghề buôn bán sầm uất. Trải qua dòng chảy thời gian, những tri thức dân gian cùng kỹ thuật chế biến thủ công đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, tạo nên nét đặc trưng riêng có trong văn hóa ẩm thực địa phương.

Quy trình sản xuất nước mắm Phan Thiết đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn, từ tuyển chọn nguyên liệu đến nghệ thuật ướp muối. Những mẻ cá cơm, cá nục tươi ngon được trộn đều với muối hạt, sau đó ủ trong các thùng lều bằng gỗ hoặc lu chượp từ 8 đến 18 tháng để lên men tự nhiên. Qua quá trình chắt lọc công phu, sản phẩm thu được là những giọt nước mắm óng ánh với màu sắc từ vàng rơm đến nâu đỏ cánh gián, mang hương thơm đậm đà đặc trưng. Trong đó, phần nước rút đầu tiên được định danh là mắm nhỉ.

nm_1794902026.jpg
Nghề làm nước mắm Phan Thiết có lịch sử hơn 300 năm. Ảnh: Quỳnh Uyển

Đầu thế kỷ 20, làng nghề bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện của các cơ sở sản xuất quy mô lớn, gắn liền với tầng lớp hàm hộ. Khi ấy, sản phẩm được đựng trong những chiếc tĩn bằng gốm đất nung, theo các chuyến ghe bầu vươn đi khắp mọi miền đất nước. Dấu ấn lịch sử của nghề làm nước mắm Phan Thiết càng được khẳng định khi vào năm 1904, chính quyền bảo hộ Pháp chọn nơi đây làm một trong những trung tâm thương mại và công nghiệp chế biến nước mắm trọng điểm của khu vực Trung Kỳ. Đến năm 1925, sản lượng nước mắm của địa phương đã đạt hơn 4 triệu lít mỗi năm.

Trải qua những thăng trầm và có thời điểm mai một, nghề truyền thống hiện đang từng bước phục hồi, trở thành động lực quan trọng cho kinh tế địa phương. Toàn tỉnh hiện có khoảng 8.000 tàu cá và hàng chục nghìn ngư dân bám biển, cung cấp nguồn nguyên liệu với sản lượng tiêu thụ khoảng 22.000 tấn cá mỗi năm. Cùng với đó, các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất không ngừng nâng cao chất lượng, từng bước phát triển nước mắm thành thương hiệu OCOP chủ lực.

Mỗi năm, sản phẩm cung ứng ra thị trường hàng chục triệu lít, mang lại doanh thu gần 1.000 tỷ đồng, đồng thời tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động thường xuyên và hàng nghìn lao động thời vụ. Việc được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia chính là nền tảng pháp lý quan trọng để chính quyền và cộng đồng tiếp tục bảo tồn, phát huy những giá trị tinh hoa của nghề truyền thống, đưa nước mắm Phan Thiết vươn xa hơn trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thanh An
Tin đáng đọc