Từ kết quả giảm nghèo đến những hướng sinh kế cụ thể

Giảm nghèo bền vững là hành trình đòi hỏi sự kiên trì, bởi phía sau mỗi con số thống kê không chỉ là hoàn cảnh của một gia đình, mà còn là câu chuyện về việc làm, thu nhập, điều kiện sản xuất và cơ hội vươn lên. Nếu hỗ trợ trước mắt giúp người dân vượt qua thời điểm khó khăn, thì sinh kế ổn định mới là nền tảng để họ từng bước làm chủ cuộc sống, không còn phụ thuộc vào trợ cấp.

Nhận thức rõ điều đó, xã Tân Sơn đã triển khai công tác giảm nghèo gắn với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Các chính sách được thực hiện theo hướng kết hợp hỗ trợ trực tiếp với tạo điều kiện phát triển sản xuất, tiếp cận vốn vay, học nghề, tìm kiếm việc làm và cải thiện các dịch vụ xã hội cơ bản.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Thương hiệu và Sản phẩm, ông Nguyễn Văn Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Sơn cho biết, công tác giảm nghèo trên địa bàn trong năm 2026 được triển khai đồng bộ và đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. Theo số liệu rà soát theo chuẩn nghèo giai đoạn 2022–2025, số hộ nghèo giảm 131 hộ, từ 475 hộ xuống còn 344 hộ; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 11,16% xuống 8,02%. Số hộ cận nghèo giảm 162 hộ, từ 313 hộ xuống còn 151 hộ; tỷ lệ hộ cận nghèo giảm từ 7,36% xuống 3,52%.

Những con số này phản ánh nỗ lực của địa phương trong thực hiện các chính sách giảm nghèo, đồng thời cho thấy ý nghĩa của việc hỗ trợ đúng nhu cầu, đúng đối tượng. Tuy nhiên, giảm được số hộ nghèo mới là một phần của mục tiêu. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để những gia đình đã thoát nghèo có thể duy trì nguồn thu nhập, ổn định cuộc sống và không quay trở lại tình trạng khó khăn khi gặp biến cố.

Bởi vậy, cùng với việc thực hiện các chính sách an sinh, Tân Sơn chú trọng tạo điều kiện để người dân phát triển sản xuất. Hộ nghèo, hộ cận nghèo được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội với lãi suất thấp, thủ tục đơn giản. Nguồn vốn là điều kiện quan trọng giúp các gia đình có thêm khả năng đầu tư chăn nuôi, trồng trọt, mở rộng sản xuất hoặc phát triển những sinh kế phù hợp với điều kiện của mình.

Tuy nhiên, vốn vay chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng mục đích và gắn với phương án sản xuất khả thi. Vì vậy, địa phương định hướng phát triển các mô hình nông – lâm nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế, trong đó có chăn nuôi dê, dúi, gà nhiều cựa; trồng rừng theo hướng chuyển hóa rừng gỗ lớn; phát triển cây măng mai lấy lá và cây dược liệu. Người dân cũng được khuyến khích tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả sản xuất và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Điểm đáng chú ý là trong năm 2026, các định hướng này đã được cụ thể hóa bằng những mô hình hỗ trợ trực tiếp. Theo thông tin UBND xã cung cấp, địa phương triển khai hỗ trợ 38 con trâu giống cho 19 hộ, 56 con dê giống cho 7 hộ, 400 con dúi giống cho 10 hộ và 2.800 con gà nhiều cựa giống cho 22 hộ tham gia. Cùng với đó là mô hình phát triển vùng trồng cây măng mai lấy lá với diện tích 12,475 ha, có 34 hộ tham gia.

Mỗi mô hình mở ra một hướng sản xuất khác nhau, phù hợp với điều kiện và khả năng của các hộ dân. Việc hỗ trợ con giống, cây trồng không chỉ giúp người dân giảm bớt khó khăn về chi phí ban đầu mà còn tạo cơ hội tiếp cận phương thức sản xuất mới. Khi được hướng dẫn kỹ thuật, chủ động chăm sóc và có phương án tiêu thụ phù hợp, những nguồn lực hỗ trợ này có thể trở thành nền tảng để các gia đình tạo thu nhập lâu dài.

Cùng với các mô hình chăn nuôi, trồng trọt, xã Tân Sơn còn hỗ trợ xây dựng sản phẩm OCOP đối với trái cam tươi tại thôn Chiềng. Đây là hướng đi có ý nghĩa trong việc nâng cao giá trị nông sản địa phương, từng bước đưa sản phẩm từ quy mô sản xuất thông thường đến quá trình xây dựng chất lượng, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Phát triển sản phẩm OCOP không chỉ dừng ở việc hoàn thiện hồ sơ hay nâng hạng sản phẩm, mà cần được đặt trong tổng thể tổ chức sản xuất và tiêu thụ. Chất lượng sản phẩm, tính ổn định của nguồn cung, sự liên kết giữa các hộ dân và khả năng tìm kiếm thị trường là những yếu tố quan trọng để giá trị nông sản được nâng lên. Với sản phẩm cam tươi tại thôn Chiềng, sự hỗ trợ của địa phương là bước khởi đầu để khai thác tốt hơn tiềm năng sản xuất tại chỗ.

Nhìn từ các mô hình đang triển khai, có thể thấy định hướng giảm nghèo của Tân Sơn không chỉ là trao hỗ trợ, mà hướng đến tạo điều kiện để người dân có công cụ sản xuất và cơ hội phát triển kinh tế. Đây cũng là cách để chính sách giảm nghèo đi vào đời sống một cách cụ thể, gắn với nhu cầu và khả năng của từng hộ gia đình.

Không chỉ hỗ trợ sản xuất, cần mở rộng cơ hội việc làm và bảo đảm an sinh

Không phải hộ nghèo nào cũng có đủ đất đai, lao động hoặc điều kiện để phát triển mô hình chăn nuôi, trồng trọt. Với những gia đình thiếu tư liệu sản xuất, người trong độ tuổi lao động có việc làm ổn định đôi khi chính là con đường thiết thực để cải thiện thu nhập. Vì vậy, cùng với phát triển sinh kế tại chỗ, xã Tân Sơn quan tâm đến đào tạo nghề và kết nối việc làm cho người dân.

Theo chính sách đang được triển khai, hộ nghèo, hộ cận nghèo được ưu tiên tham gia các lớp đào tạo nghề ngắn hạn gắn với nhu cầu của thị trường lao động. Địa phương chú trọng kết nối việc làm tại chỗ, trong đó có nhu cầu lao động gắn với Cụm công nghiệp Tân Phú; đồng thời hỗ trợ người lao động tìm kiếm cơ hội việc làm và đi làm việc ở nước ngoài theo quy định.

Đào tạo nghề chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học có thể áp dụng kiến thức vào công việc và tìm được việc làm phù hợp. Do đó, việc gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng, điều kiện của người lao động và cơ hội việc làm tại địa phương là hướng tiếp cận cần thiết. Khi có thêm lựa chọn nghề nghiệp, người dân sẽ giảm dần sự phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, có điều kiện đa dạng hóa nguồn thu và chủ động hơn trong cuộc sống.

Cùng với việc làm và phát triển kinh tế, các chính sách an sinh xã hội tiếp tục là điểm tựa quan trọng đối với những gia đình còn khó khăn. Hộ nghèo, hộ cận nghèo được hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế; học sinh, sinh viên được thực hiện chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập theo quy định. Địa phương cũng triển khai hỗ trợ kinh phí xây mới hoặc sửa chữa nhà ở, hỗ trợ tiền điện sinh hoạt hằng tháng.

Đây là những chính sách có ý nghĩa thiết thực, bởi khó khăn của hộ nghèo không chỉ nằm ở thu nhập thấp mà còn thể hiện qua những thiếu hụt trong chăm sóc sức khỏe, học tập và điều kiện sinh hoạt. Một mái nhà được sửa chữa kiên cố hơn, một em nhỏ có thêm điều kiện tiếp tục đến trường hay một người dân được bảo đảm quyền lợi khám, chữa bệnh đều là những thay đổi cụ thể trong đời sống.

Giảm nghèo vì thế cần được nhìn nhận trên nhiều phương diện. Khi người dân có việc làm, có thu nhập, được tiếp cận y tế, giáo dục và có nơi ở ổn định, nền tảng thoát nghèo mới thực sự được củng cố. Các chính sách hỗ trợ nếu được triển khai đồng bộ sẽ giúp giảm bớt gánh nặng trước mắt, đồng thời tạo điều kiện để mỗi gia đình tập trung phát triển kinh tế.

Dẫu vậy, thực tế triển khai cũng đặt ra yêu cầu phải tính đến tính bền vững của từng mô hình và hiệu quả của từng chính sách. Con giống được hỗ trợ cần được chăm sóc, phát triển; diện tích cây trồng cần có đầu ra; người lao động sau đào tạo cần có việc làm phù hợp. Nếu thiếu sự hướng dẫn, kết nối và theo dõi, những hỗ trợ ban đầu sẽ khó tạo ra thay đổi lâu dài.

Bởi vậy, cùng với việc triển khai chính sách, công tác tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và vận động người dân chủ động tham gia phát triển kinh tế có vai trò rất quan trọng. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà cần trở thành chủ thể của quá trình giảm nghèo, tự lựa chọn hướng đi phù hợp, sử dụng hiệu quả nguồn lực và chịu trách nhiệm với kế hoạch phát triển của gia đình mình.

Tháo gỡ điểm nghẽn, khơi dậy ý chí tự lực vươn lên

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giảm nghèo tại Tân Sơn vẫn còn không ít khó khăn. Một số văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững từ Trung ương và các cấp quản lý được ban hành chậm; có những nội dung mới nhưng chưa được giải thích chi tiết, khiến địa phương lúng túng trong quá trình áp dụng. Việc giải ngân nguồn vốn sự nghiệp và vốn đầu tư phát triển đôi khi chưa kịp thời theo tiến độ, ảnh hưởng đến quá trình tổ chức thực hiện các hoạt động hỗ trợ.

Khó khăn còn đến từ điều kiện thực tế của người dân. Hộ nghèo, hộ cận nghèo tập trung nhiều tại những địa bàn có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai. Trình độ dân trí của một bộ phận người dân còn hạn chế, khả năng tiếp cận tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất chưa cao. Đây là những yếu tố khiến việc chuyển đổi phương thức sản xuất và duy trì sinh kế ổn định gặp nhiều trở ngại.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là tâm lý trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước ở một bộ phận người nghèo. Nếu thiếu ý thức chủ động và quyết tâm vươn lên, các mô hình hỗ trợ sẽ khó phát huy hết hiệu quả. Nguy cơ tái nghèo hoặc phát sinh hộ nghèo mới vì thế vẫn là thách thức trong quá trình thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Trước thực tế đó, xã Tân Sơn xác định cần đồng thời tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thực hiện và đổi mới cách thức hỗ trợ người dân. Địa phương kiến nghị cấp có thẩm quyền rà soát, cắt giảm những quy trình, mẫu hồ sơ rườm rà; tăng cường phân cấp gắn với nâng cao trách nhiệm của cấp cơ sở. Đây là những giải pháp nhằm giúp chính sách được triển khai thuận lợi, kịp thời và sát hơn với nhu cầu thực tế.

Cùng với tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, nguồn lực cần được ưu tiên theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các công trình hạ tầng thiết yếu và những mô hình tạo sinh kế trực tiếp cho người dân. Việc phân bổ nguồn lực có trọng tâm sẽ giúp hạn chế dàn trải, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư và khả năng duy trì kết quả sau hỗ trợ.

Một định hướng quan trọng khác là từng bước chuyển từ hình thức hỗ trợ đơn thuần sang hỗ trợ có điều kiện, kết hợp đẩy mạnh cho vay tín dụng ưu đãi. Cách làm này hướng đến khuyến khích người dân chủ động xây dựng phương án sản xuất, sử dụng hiệu quả nguồn vốn và nâng cao trách nhiệm đối với sinh kế của gia đình. Hỗ trợ của Nhà nước có thể tạo điểm khởi đầu, nhưng ý chí và sự chủ động của người dân mới là yếu tố quyết định khả năng vươn lên lâu dài.

Để làm được điều đó, công tác tập huấn, nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng quản lý cho cán bộ thôn, người dân cần được duy trì thường xuyên. Các mô hình sản xuất nông – lâm nghiệp cũng cần được xây dựng theo hướng gắn với thị trường tiêu thụ, phù hợp điều kiện tự nhiên và có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, thiên tai. Đây là yêu cầu thiết thực đối với những địa bàn mà sản xuất của người dân còn chịu nhiều tác động từ điều kiện thời tiết và môi trường.

Việc rà soát, phân loại chính xác hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo cũng cần được thực hiện chặt chẽ để chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu. Đặc biệt, nhóm hộ mới thoát nghèo cần tiếp tục được quan tâm, bởi chỉ một biến cố về sức khỏe, việc làm hoặc sản xuất cũng có thể khiến họ rơi trở lại hoàn cảnh khó khăn.

Trong thời gian tới, UBND xã xác định giảm nghèo bền vững là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài của cấp ủy, chính quyền địa phương. Công tác tuyên truyền, giáo dục sẽ tiếp tục được đổi mới nhằm nâng cao nhận thức, khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, giúp người nghèo chủ động tìm hướng phát triển kinh tế thay vì trông chờ vào hỗ trợ.

Theo ông Nguyễn Văn Hải, địa phương sẽ tập trung chuyển đổi sinh kế gắn với chuỗi giá trị và thị trường, phát triển các mô hình bền vững, gắn giảm nghèo với tạo việc làm và sử dụng hiệu quả nguồn vốn tín dụng chính sách. Cùng với đó là cải thiện chất lượng các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, vệ sinh môi trường và thông tin; tăng cường kiểm tra, giám sát, huy động nguồn lực và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể trong vận động toàn dân chung tay giảm nghèo.

Có thể thấy, giảm nghèo bền vững không phải là nhiệm vụ có thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Kết quả giảm số hộ nghèo, hộ cận nghèo là tín hiệu tích cực, nhưng điều có ý nghĩa lâu dài hơn là người dân có thể duy trì sinh kế, có việc làm, ổn định thu nhập và từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống.

Từ những mô hình chăn nuôi, trồng trọt, phát triển sản phẩm OCOP đến chính sách tín dụng, đào tạo nghề và an sinh xã hội, Tân Sơn đang từng bước cụ thể hóa mục tiêu giảm nghèo bằng những giải pháp gắn với đời sống. Khi nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng hướng, các mô hình sản xuất có đầu ra và người dân chủ động tham gia vào quá trình phát triển, công tác giảm nghèo sẽ có thêm nền tảng để duy trì kết quả.

Hành trình ấy không chỉ cần sự vào cuộc của chính quyền mà còn cần sự đồng hành của các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng, đặc biệt là ý chí vươn lên của chính mỗi người dân. Bởi đích đến của giảm nghèo bền vững không chỉ là giảm đi những con số thống kê, mà là để mỗi gia đình có thêm cơ hội sống tốt hơn, tự tin hơn và có khả năng làm chủ tương lai của mình.