Thách thức về an toàn thực phẩm và công nghệ bảo quản

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, chương trình giám sát an toàn thực phẩm tiếp tục được triển khai đồng bộ, hướng tới kiểm soát chặt chẽ chất lượng nông lâm thủy sản từ khâu sản xuất đến tiêu dùng. Trong năm, cơ quan chuyên môn đã lấy 7.021 mẫu nông lâm thủy sản để giám sát, phát hiện 121 mẫu vi phạm, chiếm 1,7%, giảm so với mức 2,2% của cùng kỳ năm 2024. Dù tỷ lệ mẫu đạt yêu cầu lên tới 97,8% và 95% cơ sở sản xuất đã được chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, song thực trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp.

Qua các đợt kiểm tra đột xuất, lực lượng chức năng đã xử lý 14 trường hợp vi phạm nghiêm trọng, điển hình như tôm hùm đất không rõ nguồn gốc tại Quảng Ninh, xúc xích và trứng non đông lạnh tại cửa khẩu Lào Cai hay tôm hùm giống nhập lậu tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đáng chú ý, vụ việc đóng dấu kiểm dịch cho lợn bệnh của Công ty Cổ phần C.P Việt Nam đã phải chuyển hồ sơ sang Bộ Công an để điều tra. Thống kê thanh tra giai đoạn 2021–2025 cho thấy áp lực quản lý rất lớn khi mỗi năm cơ quan chức năng phải kiểm tra từ 25.000 đến 30.000 cơ sở, với tổng số tiền xử phạt trung bình trên 20 tỷ đồng.

Cụ thể, năm 2021 xử phạt 35,8 tỷ đồng, năm 2022 là 20,14 tỷ đồng, năm 2023 đạt 24,277 tỷ đồng và năm 2024 là 15,8 tỷ đồng. Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp còn đối mặt với tình trạng tổn thất sau thu hoạch ở mức cao do công nghệ bảo quản chưa đồng bộ, qua đó làm hạn chế giá trị gia tăng của sản phẩm. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, việc thúc đẩy chuỗi giá trị xanh là trách nhiệm của toàn xã hội, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp nhằm thay đổi toàn diện hệ sinh thái sản xuất.

Việt Nam hiện có khoảng 17.200 chủ thể sản xuất hữu cơ với tổng diện tích hơn 174.000 ha vào năm 2025, tăng 47% so với năm 2016. Mặc dù diện tích này đã chiếm 1,4% tổng diện tích nông nghiệp, song việc mở rộng quy mô vẫn cần thêm các giải pháp công nghệ hiện đại để đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ lô hàng thủy sản bị cảnh báo vẫn chiếm khoảng 0,14% tổng số lô được thẩm tra. Để duy trì tính bền vững, mỗi năm các địa phương đã tổ chức từ 4.000 đến 6.000 hội thảo truyền thông cho hơn 800.000 lượt người, qua đó nâng cao nhận thức cộng đồng và trách nhiệm trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Giải pháp hạ tầng số và hiện đại hóa chuỗi cung ứng

Nhằm tháo gỡ các rào cản về tính minh bạch và thúc đẩy hiện đại hóa ngành nông sản, nhiều chương trình trọng điểm quốc gia cùng các giải pháp số hóa đang được triển khai quyết liệt. Chương trình KC.07/21-30 do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì hiện tập trung nghiên cứu, ứng dụng công nghệ chế biến và cơ giới hóa nhằm làm chủ chuỗi giá trị. Đáng chú ý, Triển lãm Quốc tế Vietnam PFA 2026, dự kiến diễn ra từ ngày 15 đến 17 tháng 7 năm 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh, sẽ quy tụ khoảng 200 doanh nghiệp, giới thiệu các giải pháp tự động hóa và đóng gói thông minh cho ngành nông sản.

Trong bối cảnh Nghị định 70/2025/NĐ-CP yêu cầu các cơ sở F&B sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kể từ ngày 01 tháng 06 năm 2025, nhu cầu xây dựng một hạ tầng giao dịch số ngày càng trở nên cấp thiết. Với hơn 323.000 cơ sở F&B trên cả nước, phương thức quản lý thủ công không còn phù hợp với yêu cầu truy xuất nguồn gốc và minh bạch tài chính. Trước thực tế này, Tổng Công ty Dịch vụ số Viettel đã ra mắt sàn thương mại điện tử nông sản B2B mang tên Freso vào ngày 05 tháng 01 năm 2026 tại Hà Nội nhằm tháo gỡ nút thắt trong chuỗi cung ứng.

Freso kết nối trực tiếp hơn 100 nhà cung cấp với trên 10.000 mặt hàng, từ nông trại đến nhà hàng, đồng thời bảo đảm 100% hóa đơn VAT và chứng từ hợp lệ. Đây được xem là mảnh ghép quan trọng giúp giảm sự phụ thuộc vào trung gian, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu giao dịch cho nền kinh tế nông nghiệp. Hiện nay, cả nước đã hình thành hơn 2.500 chuỗi giá trị nông sản với sự tham gia của nhiều tập đoàn lớn như Dabaco, Ba Huân hay Saigon Co.op. Công tác kiểm nghiệm cũng được xã hội hóa mạnh mẽ, với 49 cơ sở được chỉ định, phục vụ việc thẩm định trung bình 78.359 lô hàng thủy sản mỗi năm.

Song song với đó, hệ thống văn bản chỉ đạo tiếp tục được rà soát nhằm tạo thuận lợi cho môi trường đầu tư, kinh doanh và đổi mới phương thức quản lý theo chuỗi. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Chính phủ ban hành các giải pháp cấp bách để bảo đảm sản xuất và thúc đẩy xuất khẩu. Những nỗ lực này, khi kết hợp với đề án phát triển hệ thống logistics và xây dựng nhãn hiệu thương hiệu nông sản Việt Nam đến năm 2030, đang tạo ra một bệ phóng vững chắc, giúp nông sản Việt không chỉ tiêu thụ hiệu quả trong nước mà còn từng bước khẳng định vị thế, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.