Minh bạch nguồn gốc, chuẩn hóa công nghệ: Bệ phóng đưa thương hiệu nước mắm Việt vươn xa
Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt rào cản kỹ thuật và quy định về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU), việc ứng dụng khoa học công nghệ kết hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử được xem là điều kiện tiên quyết để nước mắm Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định thương hiệu quốc gia và mở rộng thị phần xuất khẩu.
Sáng 18/11/2026, tại Hà Nội, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Hiệp hội Nước mắm Việt Nam đã phối hợp với Hội Thủy sản Việt Nam, Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm Việt Nam cùng Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (Cục Pháp luật dân sự – kinh tế, Bộ Tư pháp) tổ chức Hội thảo “Khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc – Giải pháp cho xuất khẩu nước mắm”. Sự kiện thu hút sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, các viện nghiên cứu, hiệp hội ngành nghề, chuyên gia, nhà khoa học cùng đông đảo doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nước mắm trên cả nước.
Chuyển dịch từ “khai báo” sang “chứng minh” nguồn gốc sản phẩm
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Ông Lê Văn Giang - Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) nhấn mạnh: Nước mắm không chỉ là gia vị chủ đạo trong bữa cơm của người Việt mà còn là biểu tượng văn hóa ẩm thực đặc sắc, kết tinh tinh hoa biển cả và bí quyết của nhiều thế hệ nghệ nhân. Dù sở hữu bề dày lịch sử và tiềm năng lớn, thị phần xuất khẩu nước mắm Việt Nam ra thế giới hiện vẫn còn khá khiêm tốn.
Theo ông Giang, điểm nghẽn cốt lõi không nằm ở hương vị hay chất lượng truyền thống, mà xuất phát từ những rào cản kỹ thuật khắt khe tại các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc… về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính hợp pháp của nguyên liệu thủy sản khai thác.
Đặc biệt, trong giai đoạn Việt Nam đang quyết liệt hành động để gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu (EC), cùng với việc hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) được áp dụng bắt buộc từ năm 2026, yêu cầu đặt ra cho doanh nghiệp nước mắm đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Doanh nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc “khai báo”, mà bắt buộc phải “chứng minh” được tính minh bạch của nguồn nguyên liệu – từ con tàu nào, chuyến biển nào, cảng cá nào cho đến từng lô sản phẩm thành phẩm đến tay người tiêu dùng quốc tế.
Kết hợp tinh hoa truyền thống với giải pháp công nghệ số
Để giải mã bài toán xuất khẩu, tại Hội thảo, các chuyên gia và nhà quản lý đã tập trung phân tích, thảo luận sâu chuỗi 3 chuyên đề trọng tâm. Các tham luận không đứng độc lập mà bổ trợ lẫn nhau, tạo thành một hệ thống giải pháp toàn diện từ “bếp” ra “biển”, từ quy trình kỹ thuật đến hành lang pháp lý và số hóa dữ liệu:
Thứ nhất, chuẩn hóa chất lượng từ cốt lõi sản phẩm: Trình bày tham luận về nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nước mắm, KS. Lê Thị Nga - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Hàng tiêu dùng Masan đã giới thiệu giải pháp ứng dụng đường cong acid amin – được ví như “dấu vân tay” của quá trình lên men – cùng bộ chủng vi sinh vật bản địa. Giải pháp này giúp kiểm soát chặt chẽ quy trình ủ chượp, ổn định chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và hỗ trợ xác thực nước mắm lên men truyền thống theo chuẩn mực quốc tế.
Thứ hai, vượt rào cản bằng hành lang pháp lý vững chắc: Song hành với chất lượng sản phẩm, yêu cầu về khung pháp lý là "cửa ải" tiếp theo mà doanh nghiệp phải vượt qua. Ở góc độ này, ThS. Nguyễn Thị Trang Nhung - Phó Trưởng Ban Hợp tác quốc tế, Hội Thủy sản Việt Nam đã hệ thống hóa các quy định khắt khe của EU, Hoa Kỳ và các thị trường lớn, đồng thời làm rõ những điểm mới tại Thông tư số 81/2025/TT-BNNMT. Tham luận cũng chỉ rõ các điểm kiểm soát trọng yếu từ tàu cá đến cảng cá, những sai sót phổ biến trong hồ sơ truy xuất nguồn gốc và đề xuất các kiến nghị thiết thực giúp doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc.
Thứ ba, minh bạch hóa toàn diện bằng số hóa chuỗi cung ứng: Để hiện thực hóa các tiêu chuẩn khắt khe trên, việc ứng dụng công nghệ số từ khâu nguyên liệu được xem là mảnh ghép cuối cùng. Đề cập đến vấn đề này, TS. Trần Hồng Quang (Hội Thủy sản Việt Nam) đã đề xuất mô hình dòng dữ liệu xuyên suốt từ hoạt động khai thác trên biển đến thị trường tiêu thụ. Việc ứng dụng nhật ký khai thác điện tử, mã định danh và nền tảng số sẽ hình thành “hồ sơ nguồn gốc số” cho từng lô sản phẩm, giúp doanh nghiệp đáp ứng trọn vẹn các mốc lộ trình áp dụng eCDT trong năm 2026.
Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu để nâng tầm thương hiệu quốc gia
Trong phiên thảo luận mở, đại diện các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nước mắm đã thẳng thắn chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong việc số hóa chuỗi cung ứng, chuẩn bị dữ liệu nguyên liệu đầu vào và phòng ngừa rủi ro sai sót hồ sơ ngay từ khâu thu mua. Nhiều kiến nghị thiết thực cũng được gửi tới các cơ quan quản lý nhà nước nhằm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.
Phát biểu bế mạc Hội thảo, ông Lê Văn Giang khẳng định: Khoa học công nghệ không làm mất đi hay thay thế giá trị truyền thống, mà chính là công cụ đắc lực để bảo tồn và phát huy tinh hoa của nước mắm Việt. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà đã trở thành “chìa khóa vàng”, là tấm thông hành bắt buộc để nước mắm Việt Nam vượt qua các rào cản kỹ thuật.
Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Việt Nam cũng nhấn mạnh, minh bạch hóa chuỗi giá trị không thể là nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp, mà đòi hỏi sự chung tay xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu liên kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các hội ngành nghề, nhà khoa học, ngư dân và cộng đồng doanh nghiệp. Đây cũng là bước đi cụ thể, thiết thực nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, từng bước định vị vững chắc thương hiệu nước mắm Việt Nam trên bản đồ ẩm thực thế giới./.
Hiệp hội Nước mắm Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 610/QĐ-BNV ngày 03/9/2020 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Hiệp hội có sứ mệnh tập hợp, đoàn kết, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành nước mắm Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế. |







