Thách thức trong việc tìm đầu ra cho nông sản

Tại Lễ hội trái cây lần thứ I năm 2026, những nét đặc trưng của vùng đất La Dạ đã được giới thiệu tới đông đảo du khách. Xã La Dạ được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa cùng thổ nhưỡng phì nhiêu, rất phù hợp phát triển cây ăn quả nhiệt đới. Những vườn sầu riêng xanh tốt, liếp chôm chôm chín đỏ hay gốc măng cụt trĩu quả từ lâu đã thành nguồn sống chính của hàng trăm hộ dân địa phương. Nông sản nơi đây nổi tiếng bởi hương vị thơm ngon tự nhiên nhờ quy trình chăm sóc an toàn.

Tuy nhiên, thực tế sản xuất nhiều năm qua lại đặt ra nhiều trăn trở cho chính quyền và người dân. Mặc dù sản lượng thu hoạch mỗi năm khá lớn, nông sản vẫn chủ yếu được tiêu thụ dạng thô qua thương lái. Việc phụ thuộc hoàn toàn vào kênh phân phối này khiến giá cả nông sản thường xuyên bấp bênh, bị ép giá mỗi khi vào mùa thu hoạch cao điểm. Hiện tượng được mùa mất giá diễn ra lặp đi lặp lại khiến thu nhập của người trồng cây ăn trái không thực sự ổn định qua từng năm.

Bên cạnh đó, việc thiếu vắng thương hiệu uy tín cùng hạ tầng giao thông chưa đồng bộ cũng là rào cản lớn. Phần lớn quả chín khi rời khỏi vườn đều chưa có tem nhãn truy xuất nguồn gốc hay bao bì chuẩn hóa. Điều này khiến sản phẩm chưa thể vươn xa tới các thị trường cao cấp hoặc siêu thị lớn. Việc vận chuyển đường dài đối với trái cây chín mềm như sầu riêng, chôm chôm cũng gặp rủi ro hư hỏng, làm giảm đáng kể sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Thêm vào đó, năng lực chế biến sâu tại chỗ vẫn còn rất hạn chế. Hầu hết nhà vườn chưa có hệ thống kho lạnh bảo quản sau thu hoạch hoặc cơ sở chế biến thành sản phẩm sấy hay nước ép. Tình trạng bán xô toàn bộ vườn quả chín với giá rẻ đã thành thói quen lâu năm của nhiều hộ dân. Mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp trước đây gần như chưa tồn tại, khiến tiềm năng sinh thái chưa thể biến thành giá trị kinh tế xứng tầm.

Chia sẻ về những khó khăn trong khâu tiêu thụ, ông Nguyễn Văn Nam, đại diện hộ trồng cây ăn quả lâu năm tại địa phương bày tỏ: "Nhiều năm qua, bà con chúng tôi chỉ biết chăm sóc cây đến ngày hái quả rồi chờ thương lái tới thu mua. Mặc dù trái cây sinh thái có chất lượng rất cao nhưng giá bán ra lại hoàn toàn phụ thuộc vào thị trường. Mỗi khi dội chợ hay việc vận chuyển gặp khó khăn, quả chín đầy vườn mà chúng tôi đành ngậm ngùi chịu lỗ."

Du lịch trải nghiệm giải quyết bài toán tiêu thụ

Để khắc phục bài toán đầu ra cho nông sản, địa phương đã từng bước chuyển dịch từ tư duy sản xuất thuần túy sang phát triển kinh tế du lịch sinh thái. Việc mở cửa vườn cây ăn quả phục vụ du khách tham quan, tự tay hái quả và thưởng thức tại chỗ đang đem lại nguồn thu vượt trội. Mô hình trải nghiệm không chỉ tạo giá trị gia tăng trực tiếp mà còn rút ngắn khoảng cách tiêu thụ. Nhờ đó, trái cây được bán ngay tại gốc với giá hợp lý mà không qua trung gian.

Song song với việc đón khách trải nghiệm, các hợp tác xã địa phương chủ động chuẩn hóa quy trình trồng trọt hữu cơ. Việc xây dựng mã số vùng trồng và nhãn hiệu tập thể giúp trái cây nâng cao uy tín thương hiệu. Nhiều nhà vườn chủ động phối hợp với các công ty lữ hành thiết kế tour du lịch gắn với khám phá văn hóa bản địa. Sự kết hợp này giúp thu hút nguồn khách ổn định quanh năm, giải tỏa áp lực tiêu thụ cho nông sản khi đến mùa quả chín rất rộ.

Không dừng lại ở việc bán trái tươi, địa phương đẩy mạnh đầu tư chế biến nhỏ tại nhà vườn nhằm đa dạng hóa sản phẩm. Các loại mứt sầu riêng, chôm chôm sấy khô hay nước ép từ nông sản địa phương bước đầu được du khách đón nhận tích cực. Việc phát triển các sản phẩm đặc sản đạt chứng nhận OCOP gắn liền với trải nghiệm thực tế đã mở ra kênh tiêu thụ bền vững. Đây là bước tiến quan trọng giúp nâng cao chuỗi giá trị và khẳng định uy tín thương hiệu địa phương.

Nhờ sự gắn kết chặt chẽ giữa nông nghiệp và du lịch, đời sống kinh tế của bà con nông dân đã từng bước chuyển biến tích cực. Người dân không còn chịu cảnh được mùa mất giá mà chủ động làm chủ quy trình phân phối sản phẩm. Việc chuyển đổi từ tư duy làm nông thuần túy sang làm du lịch sinh thái giúp bà con tăng đáng kể nguồn thu nhập trên cùng một diện tích canh tác. Đây cũng là nền tảng rất quan trọng để địa phương xây dựng nông thôn mới bền vững toàn diện.

Đánh giá về hiệu quả của định hướng phát triển này, bà Lê Thị Mai, cán bộ khuyến nông địa phương nhấn mạnh: "Chuyển đổi sang du lịch nông nghiệp là bước đi đột phá giúp giải quyết triệt để tình trạng bấp bênh của đầu ra nông sản. Khi du khách đến tận vườn trải nghiệm và mua sắm, giá trị quả chín được nâng lên gấp nhiều lần. Bà con vừa nâng cao thu nhập vừa có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường, giữ gìn thương hiệu nông sản sạch lâu dài cho địa phương."