Cách trung tâm thành phố Thanh Hóa khoảng 12km về phía Tây, làng Trà Đông là một vùng đất giàu truyền thống với nghề đúc đồng nổi tiếng lâu đời. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, làng nghề vẫn luôn “đỏ lửa”, những nghệ nhân nơi đây miệt mài tạo nên các sản phẩm tinh xảo phục vụ nhu cầu của khách hàng khắp mọi miền.

Lưu truyền nghề cổ và nét gìn giữ văn hoá đúc trống đồng Đông Sơn

Nghề đúc đồng cổ truyền Trà Đông có lịch sử hàng nghìn năm và vẫn được bảo tồn, phát huy cho đến ngày nay. Dưới bàn tay tài hoa của các nghệ nhân, nhiều sản phẩm truyền thống đã được khôi phục và nâng tầm như trống đồng, chiêng đồng, tượng đồng, đồ thờ, lư hương… Đặc biệt, của làng nghề chính là nghệ thuật đúc trống đồng Đông Sơn với những hoa văn tinh xảo, mang đậm dấu ấn văn hóa cổ xưa.

Không chỉ đơn thuần là làm theo quy trình kỹ thuật, nghề đúc đồng đòi hỏi người thợ phải “thổi hồn” vào từng sản phẩm. Từ khâu tạo khuôn, nấu đồng, đúc, đến làm nguội, chỉnh sửa và đánh bóng, mỗi công đoạn đều yêu cầu sự tỉ mỉ, cẩn trọng cao độ để tạo nên những sản phẩm đạt chuẩn cả về kỹ thuật lẫn thẩm mỹ.

Dù chịu tác động của kinh tế thị trường với nhiều giai đoạn thăng trầm, làng nghề Trà Đông vẫn giữ vững được thương hiệu. Các nghệ nhân không ngừng sáng tạo, cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, giúp sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường.

Trống đồng biểu tượng tiêu biểu của nền văn hóa Đông Sơn thời đại kim khí vẫn được gìn giữ và phát huy tại Trà Đông. Nghệ thuật đúc trống đồng ở đây vẫn tuân thủ phương pháp thủ công truyền thống, được truyền từ đời này sang đời khác. Khâu quan trọng nhất là tạo hoa văn với tỷ lệ hài hòa, đảm bảo giữ nguyên thần thái của trống đồng cổ. Chính sự kiên trì gìn giữ kỹ thuật cổ truyền đã giúp các sản phẩm trống đồng Trà Đông được giới khoa học trong và ngoài nước đánh giá cao.

Đáng chú ý, các nghệ nhân đã phục dựng thành công kỹ thuật đúc trống đồng thủ công sau nhiều thế kỷ thất truyền. Những sản phẩm này không chỉ xuất hiện trong nước mà còn lan tỏa ra nhiều vùng miền, mang theo niềm tự hào của người dân. Năm 2018, nghề đúc đồng truyền thống Trà Đông được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt về lịch sử và văn hóa.

Gắn nghề truyền thống với phát triển du lịch

Những năm gần đây, xã Thiệu Trung chú trọng phát triển làng nghề gắn với du lịch nhằm tạo ra sản phẩm đặc trưng và thúc đẩy kinh tế - xã hội. Đến Trà Đông, du khách không chỉ tham quan mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm các công đoạn chế tác như làm khuôn, chạm khắc hoa văn, hoàn thiện sản phẩm… Qua đó, du khách hiểu sâu sắc hơn về giá trị văn hóa của nghề truyền thống.

Hiện nay, toàn xã có hơn 30 hộ tham gia sản xuất, kinh doanh đúc đồng, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương. Một số sản phẩm tiêu biểu đã đạt chuẩn OCOP 4 sao như trống đồng Bảy Tuyên, tranh đồng cá chép trông trăng, trống đồng Toàn Linh… Địa phương cũng đang triển khai nhiều giải pháp như xây dựng tuyến tham quan, kết nối điểm du lịch, phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực và thành lập trung tâm giới thiệu, quảng bá sản phẩm làng nghề.

Trong số những nghệ nhân tiêu biểu của Trà Đông, nghệ nhân ưu tú Lê Văn Bảy là cái tên nổi bật. Sinh ra trong gia đình có truyền thống đúc đồng, ông sớm gắn bó với nghề và dành hơn nửa thế kỷ để theo đuổi đam mê. Hiện ông là Giám đốc Công ty TNHH đúc đồng truyền thống Bảy Tuyên, chuyên sản xuất các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Không chỉ phát triển kinh tế, ông còn tích cực tham gia bảo tồn và phát triển nghề truyền thống.

Ông cùng các cộng sự đã đạt nhiều thành tựu nổi bật như: Năm 2006 đúc trống đồng lớn nhất Việt Nam; Năm 2009 đúc trống đồng kỷ lục Đông Nam Á; Năm 2013 hoàn thành trống đồng lớn nhất thế giới theo phiên bản trống Ngọc Lũ (đường kính 2,57m, nặng hơn 8 tấn). Những tác phẩm của ông được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam ghi nhận, góp phần nâng tầm thương hiệu làng nghề.

Với những nỗ lực không ngừng trong việc gìn giữ và phát triển nghề truyền thống, năm 2022, cơ sở đúc đồng Bảy Tuyên có 2 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao là trống đồng Bảy Tuyên và tranh cá chép trông trăng. Điểm khác biệt của những sản phẩm OCOP.

Chia sẻ với phóng viên Thương hiệu và Sản phẩm về nghề, ông cho biết: “Nghề đúc đồng đòi hỏi nhiều công đoạn phức tạp, từ chọn nguyên liệu, làm khuôn đến chạm khắc hoa văn, tất cả đều cần sự tâm huyết và kinh nghiệm lâu năm. Với ông, việc giữ nghề không chỉ là mưu sinh mà còn là cách tri ân tổ nghề và gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống”.

Ngày nay, làng đúc đồng Trà Đông không chỉ là nơi sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ mà còn là điểm đến văn hóa hấp dẫn. Những sản phẩm đồng nơi đây góp phần lưu giữ hồn cốt dân tộc, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam. Giữa nhịp sống hiện đại, những lò đúc ở Trà Đông vẫn ngày đêm “đỏ lửa”, như biểu tượng cho sức sống bền bỉ của một làng nghề nghìn năm tuổi nơi quá khứ và hiện tại giao thoa, tạo nên những giá trị trường tồn.