Lấy giá trị thực chất và năng lực cạnh tranh làm thước đo

Tham dự sự kiện Chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam với chủ đề "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới", Thủ tướng Lê Minh Hưng đã cùng Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân và đại diện các bộ, ngành, cộng đồng doanh nghiệp, trí thức nhìn nhận lại chặng đường và định vị tương lai của nền khoa học nước nhà.

Nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ hơn 60 năm trước về vai trò cực kỳ quan trọng của khoa học kỹ thuật trong việc nâng cao năng suất lao động và sản xuất của cải vật chất, Thủ tướng nhấn mạnh đây vẫn là kim chỉ nam xuyên suốt. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay, quốc gia nào làm chủ được công nghệ cao sẽ nắm trong tay cơ hội vươn lên nhanh và bền vững. Đảng và Nhà nước đã thể hiện quyết tâm chính trị đặc biệt cao thông qua hàng loạt quyết sách quan trọng: Nghị quyết số 57-NQ/TW (ngày 22/12/2024) về đột phá chuyển đổi số quốc gia; Kết luận số 18-KL/TW (ngày 02/4/2026) hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số"; và gần đây nhất là Kết luận số 246 (ngày 12/5/2026) nhằm khơi thông nguồn lực thương mại hóa công nghệ.

Dù ghi nhận và biểu dương những cống hiến thầm lặng của các thế hệ nhà khoa học và doanh nhân, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ rõ những điểm nghẽn tồn tại: Hoạt động đổi mới sáng tạo chưa thực sự tạo ra đột phá kinh tế - xã hội, huy động nguồn lực và cơ chế đãi ngộ còn bất cập. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045, Thủ tướng đề ra 5 định hướng hành động mang tính cốt lõi:

Định hình lại vai trò hạt nhân của quản lý nhà nước: Bộ KH&CN phải tổ chức thực hiện hiệu quả các Quyết định 21 và 808 của Chính phủ. Mọi nghiên cứu công nghệ chiến lược phải tạo ra sản phẩm cụ thể, có giá trị gia tăng cao, tỷ lệ nội địa hóa lớn và khả năng thương mại hóa mạnh mẽ để đóng góp trực tiếp vào năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Doanh nghiệp làm trung tâm hệ sinh thái: Các bộ ngành cần trực tiếp "đặt hàng" doanh nghiệp, viện, trường nghiên cứu công nghệ lõi phục vụ sản xuất kinh doanh thực tiễn. Nhà nước sẽ đóng vai trò "người mua đầu tiên" với các sản phẩm công nghệ đủ điều kiện trên tinh thần "6 rõ": Rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ đơn vị tham gia, rõ nguồn lực và rõ thời hạn.

Tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế tài chính: Thủ tướng yêu cầu cơ chế ưu đãi phải đủ mạnh, khả thi và đi kèm hướng dẫn chi tiết. Bộ Tài chính và Bộ KH&CN được giao nhiệm vụ xây dựng cơ chế đột phá, chấp nhận rủi ro có kiểm soát, lấy sản phẩm đầu ra làm thước đo hiệu quả thay vì quy trình thông thường, đồng thời thúc đẩy quỹ đầu tư mạo hiểm và vốn xã hội.

Chiến lược nhân lực và hội nhập quốc tế: Cần có cơ chế vượt trội để trọng dụng nhân tài công nghệ, đồng thời thu hút FDI chuyển giao công nghệ và phát huy trí tuệ của mạng lưới chuyên gia người Việt ở nước ngoài.

Chuyển đổi tư duy thực chất: Chấm dứt tư duy "làm cho có". Mọi nhiệm vụ khoa học phải trực tiếp giải quyết các bài toán lớn của đất nước, phục vụ người dân, lấy hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa sản phẩm làm tiêu chí đánh giá tối thượng.

Kiến tạo hệ sinh thái: Tái cấu trúc nguồn lực để bứt phá

Sự kiện không chỉ dừng lại ở những định hướng vĩ mô mà còn chứng kiến bước chuyển mình cụ thể trong khâu quản trị nguồn lực. Nhấn mạnh việc đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân khẳng định Nhà nước sẽ chuyển từ vai trò quản lý đơn thuần sang kiến tạo phát triển; thay vì chỉ kiểm soát rủi ro, sẽ tạo ra một không gian mở cho đổi mới sáng tạo và hình thành thị trường công nghệ hoàn chỉnh.

Điểm nhấn nổi bật trong chiến lược kiến tạo này là động thái tái cấu trúc toàn diện các chương trình quốc gia. Thay vì dàn trải ở 42 chương trình khác nhau, mọi nguồn lực sẽ được tinh gọn và tập trung cao độ vào 06 trụ cột lớn, bao gồm: Nghiên cứu cơ bản; Khoa học công nghệ quốc gia; Triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; Đổi mới sáng tạo quốc gia; Chuyển đổi số quốc gia; Nâng cao tiềm lực nền tảng.

Việc dồn trọng tâm vào công nghệ chiến lược sẽ giúp giải quyết các bài toán lớn về tự chủ công nghệ mà vẫn đảm bảo tính cân đối cho toàn hệ sinh thái. Đồng thời, nền tảng số hóa quản lý KHCN quốc gia sẽ sớm được vận hành, giúp đồng bộ dữ liệu, tăng tính minh bạch và tránh trùng lặp trong nghiên cứu, chuyển giao.

Sự quyết tâm từ Chính phủ đã nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ các đơn vị thực thi và cộng đồng doanh nghiệp. Hàng loạt các tham luận tại Hội nghị đã phác họa bức tranh đầy hứa hẹn về nền kinh tế tự chủ công nghệ: Bộ Công an đang tập trung xây dựng các nền tảng điện toán đám mây, an ninh mạng và UAV phục vụ quốc phòng cũng như chuyển đổi số; Đại học Quốc gia Hà Nội đi sâu vào công nghệ bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử với cơ chế thử nghiệm sandbox.

Đặc biệt, ở khối doanh nghiệp, Tập đoàn MK đã khẳng định năng lực tự chủ khi làm chủ công nghệ lõi về định danh số và công nghiệp quốc phòng công nghệ cao. Trong lĩnh vực nông nghiệp, Tập đoàn ThaiBinh Seed cũng mang đến mô hình ứng dụng công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát triển các giống cây trồng thế hệ mới, đóng góp vào chiến lược phát triển nông nghiệp xanh bền vững của quốc gia.