Từ tâm lý “dè chừng” đến tư duy tiêu dùng thông minh và lý tính

Trong bối cảnh áp lực kinh tế và thu nhập chưa thực sự ổn định, người tiêu dùng Việt Nam đang bước vào mùa Tết 2026 với một thái độ thận trọng và thực tế hơn bao giờ hết. Tại các khu vực từ đô thị lớn đến các tỉnh lẻ như Lâm Đồng, không khí mua sắm dù vẫn sôi động nhưng mang một sắc thái khác biệt: khách hàng ưu tiên những sản phẩm mang giá trị sử dụng lâu dài và thực sự cần thiết cho sinh hoạt gia đình thay vì chi tiêu mạnh tay cho những mặt hàng xa xỉ.

Số liệu khảo sát cho thấy, thay vì chọn mua số lượng lớn để tích trữ, người dân có xu hướng mua vừa đủ dùng để tránh lãng phí. Các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm tươi sống, đồ khô, gia vị và nhu yếu phẩm vẫn duy trì sức mua ổn định. Ngược lại, những sản phẩm trang trí cầu kỳ hay quà biếu đắt tiền vốn là đặc trưng của các năm trước thì nay lại ghi nhận sự sụt giảm đáng kể về sức hút.

Đáng chú ý, xu hướng "mua sự tự tin" đang trở nên phổ biến. Người tiêu dùng không đơn thuần chỉ nhìn vào giá cả mà còn khắt khe hơn về nguồn gốc, hạn sử dụng và độ an toàn thực phẩm. Một quyết định mua sắm giờ đây được coi là thành công khi người mua tin rằng họ đã chọn đúng sản phẩm chất lượng, minh bạch thông tin, giúp giải tỏa nỗi lo về hàng giả, hàng kém chất lượng vốn thường bùng phát vào dịp cuối năm.

Đặc biệt, tâm lý tặng quà cũng có sự thay đổi lớn. Thay vì những giỏ quà đóng gói cồng kềnh, người dân ưu tiên các phần quà gọn nhẹ, tập trung vào chất lượng bên trong như trà, cà phê, nông sản sấy hay các đặc sản địa phương. Những món quà này không chỉ phù hợp với túi tiền mà còn thể hiện sự tinh tế, quan tâm thực chất đến sức khỏe và nhu cầu của người nhận, thay vì chỉ chú trọng vào hình thức bên ngoài.

Trụ cột "tiện lợi" và sức bật từ công nghệ trong mua sắm hiện đại

Sự bận rộn của cuộc sống hiện đại cùng với sự phát triển của hệ sinh thái số đã biến "tiện lợi" trở thành yếu tố then chốt quyết định hành vi mua sắm Tết 2026. Các hệ thống siêu thị mini, cửa hàng tiện lợi và cửa hàng đặc sản đóng gói sẵn đang trở thành điểm đến ưu tiên. Tại đây, người tiêu dùng có thể nhanh chóng hoàn tất giỏ hàng từ thực phẩm đến đồ gia dụng trong một khoảng thời gian ngắn, đáp ứng nhu cầu tối ưu hóa quỹ thời gian eo hẹp.

Bên cạnh đó, dịch vụ giao hàng tận nơi và thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng được ưa chuộng, giúp giảm bớt áp lực chen lấn tại các chợ truyền thống vào những ngày cận Tết. Những gia đình trẻ hiện nay đặc biệt yêu thích việc mua sắm qua điện thoại, nơi họ có thể dễ dàng so sánh giá cả và nhận hàng tại nhà. Dù vẫn còn những e dè nhất định về chất lượng hàng online, nhưng các sàn thương mại điện tử uy tín đang dần chiếm trọn niềm tin nhờ sự minh bạch và tiện ích vượt trội.

Xu hướng "Tết nhẹ nhàng" cũng thúc đẩy nhu cầu đối với các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ đông lạnh (ready-to-eat) và các thiết bị gia dụng đa năng. Người tiêu dùng đang tìm cách giảm bớt gánh nặng bếp núc và các nghi lễ rườm rà để dành nhiều thời gian hơn cho việc nghỉ ngơi và tận hưởng không khí đoàn viên. Đây là minh chứng cho thấy truyền thống Tết vẫn được giữ vững nhưng đang được thực hiện một cách linh hoạt và hiện đại hơn.

Cảm xúc cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chi tiêu. Người tiêu dùng sẵn sàng "xuống tiền" cho những trải nghiệm mang lại niềm vui như du lịch, ăn uống hoặc các sự kiện văn hóa nghệ thuật. Sức mua thực tế không hề suy giảm mà chỉ đang dịch chuyển từ việc mua sắm hàng hóa thuần túy sang việc đầu tư cho những giá trị tinh thần và sự tiện nghi, giúp mỗi cá nhân cảm thấy hạnh phúc và thoải mái hơn trong kỳ nghỉ lễ lớn nhất năm.

Doanh nghiệp chủ động thích ứng: Tập trung vào "hời" thay vì chỉ "giảm giá"

Trước sự thay đổi nhanh chóng của "thượng đế", các cơ sở kinh doanh và doanh nghiệp cũng phải tự làm mới mình để tồn tại. Thay vì tung ra các chương trình khuyến mãi giảm giá trực tiếp tràn lan – vốn dễ làm bào mòn lợi nhuận và tạo cảm giác nghi ngờ về chất lượng – nhiều doanh nghiệp chuyển sang chiến lược tặng kèm quà tặng có giá trị cảm nhận cao. Người tiêu dùng hiện nay tìm kiếm cảm giác được "mua hời" thông qua các combo thiết yếu và quà tặng thực tế.

Tại các điểm bán lẻ, việc trưng bày hàng hóa cũng được đơn giản hóa, tập trung vào thông tin minh bạch và bao gói tối giản nhưng tinh tế. Nhiều tiểu thương tại các chợ truyền thống đã chủ động thu gọn mẫu mã, giảm bớt chi phí trang trí không cần thiết để tập trung vào việc giữ mức giá cạnh tranh nhất cho khách hàng. Mặc dù doanh thu trên mỗi đơn hàng có thể thấp hơn trước, nhưng lượng khách ổn định giúp các doanh nghiệp duy trì hoạt động bền vững.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, người nắm quyền lực lớn nhất hiện nay chính là "shopper" – những người trực tiếp ra quyết định chi tiền tại điểm bán. Để chinh phục được nhóm đối tượng này, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt mà phải tạo ra được sự kết nối về cảm xúc và sự tin tưởng ngay tại thời điểm mua hàng. Các chương trình livestream, bán hàng trực tiếp kết hợp tư vấn tận tình đang tỏ ra hiệu quả hơn các hình thức quảng cáo truyền thống.

Tổng hòa lại, xu hướng tiêu dùng Tết Bính Ngọ 2026 là một bức tranh đa sắc, nơi các giá trị truyền thống đan xen với tư duy hiện đại. Việc người dân chuyển từ mua sắm theo phong trào sang mua sắm thông minh, tiết kiệm không chỉ giúp các gia đình đón Tết nhẹ nhàng hơn mà còn góp phần hình thành một thói quen tiêu dùng bền vững cho xã hội trong những năm tiếp theo.