Sandbox bước vào thực tiễn

 UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3994/QĐ-UBND về danh mục lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn. Đây là một trong những cơ sở để triển khai cơ chế sandbox theo quy định của Luật Thủ đô 2026, hướng tới các công nghệ, mô hình đổi mới sáng tạo có tiềm năng tạo ra giá trị mới và giải quyết những vấn đề phát triển của thành phố.

Một bước triển khai cụ thể được thực hiện vào cuối tháng 8/2026, khi UBND thành phố cho phép Công ty cổ phần Phenikaa-X thử nghiệm có kiểm soát 4 dòng phương tiện tự hành gồm xe buýt mini, robotaxi, xe quét đường và robot giao hàng. Thời gian thử nghiệm là 24 tháng, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khuôn viên Đại học Quốc gia Hà Nội.

Việc lựa chọn phương tiện tự hành để thử nghiệm đặt ra yêu cầu về phạm vi, điều kiện vận hành và giám sát. Các hệ thống tự hành có thể hoạt động ổn định trong môi trường được kiểm soát nhưng khi đưa vào không gian có sự tương tác với con người và các phương tiện khác, nhiều yếu tố cần tiếp tục được đánh giá như khả năng nhận diện vật cản, xử lý tình huống bất thường, mức độ an toàn và trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Theo ông Lê Anh Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Phenikaa-X, doanh nghiệp đã làm chủ hai dòng công nghệ tự hành lõi dựa trên LiDAR và camera. Đây là các công nghệ do đội ngũ kỹ sư Việt Nam thiết kế, tích hợp và đã được kiểm chứng thông qua nhiều dự án thực tế.

Trong khuôn khổ sandbox, việc thử nghiệm trong phạm vi xác định giúp doanh nghiệp tiếp tục đánh giá, hoàn thiện công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý thu thập dữ liệu về quá trình vận hành. Những dữ liệu này có thể được sử dụng để đánh giá mức độ phù hợp của công nghệ với điều kiện thực tế và xác định các yêu cầu quản lý khi xem xét mở rộng phạm vi ứng dụng.

Với phương tiện tự hành, đây cũng là bước chuyển từ thử nghiệm công nghệ trong môi trường giới hạn sang đánh giá khả năng vận hành trong những không gian có điều kiện thực tế cụ thể. Việc giới hạn địa điểm và thời gian giúp quá trình thử nghiệm được thực hiện trong phạm vi có thể giám sát, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá các rủi ro phát sinh.

Từ cơ chế thử nghiệm đến phương thức quản trị
Sandbox không chỉ đặt ra yêu cầu về hành lang pháp lý mà còn liên quan đến nguồn lực để doanh nghiệp triển khai và hoàn thiện công nghệ. Trong thực tế, một cơ chế thử nghiệm chỉ có thể phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có khả năng đầu tư, vận hành và thu thập dữ liệu trong suốt quá trình thử nghiệm.

Ở chiều ngược lại, việc thiếu quy định và điều kiện thử nghiệm rõ ràng có thể khiến doanh nghiệp khó đưa những công nghệ mới vào môi trường thực tế, ngay cả khi sản phẩm đã đạt một mức độ hoàn thiện nhất định. Do đó, sandbox được đặt trong mối quan hệ giữa thử nghiệm công nghệ, kiểm soát rủi ro và xây dựng chính sách.

Tại Hà Nội, cách tiếp cận này không chỉ được đặt ra với phương tiện tự hành. Sàn giao dịch công nghệ Hà Nội (HanoiTEX) đã đề xuất triển khai sandbox đổi mới sáng tạo có kiểm soát phục vụ giao dịch khoa học - công nghệ. Mô hình này tập trung vào hoạt động giao dịch khoa học - công nghệ, thay vì sandbox trong lĩnh vực tài chính số.

Theo đề xuất, phạm vi thử nghiệm được giới hạn về đối tượng tham gia, thời gian và giá trị giao dịch. Quá trình vận hành có cơ chế giám sát, báo cáo định kỳ hoặc đột xuất và phương án dừng khẩn cấp khi phát sinh vấn đề cần kiểm soát.

Danh mục lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát của Hà Nội được xây dựng trên cơ sở Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Thủ đô, các nghị quyết của HĐND thành phố và Danh mục công nghệ chiến lược do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Các nhóm lĩnh vực được xác định khá rộng, gồm công nghệ số, công nghệ thông tin và truyền thông, công nghệ sinh học, vật liệu mới, chế tạo - tự động hóa và công nghệ môi trường. Thành phố cũng xác định các lĩnh vực liên quan đến đô thị thông minh, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot, chip bán dẫn, công nghệ lượng tử, bản sao số đô thị, đường sắt đô thị, công nghệ tài chính, nông nghiệp công nghệ cao và các mô hình kinh tế mới.

Bên cạnh đó, các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh và hoạt động văn hóa sáng tạo mới cũng thuộc nhóm được thành phố quan tâm trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Việc xác định danh mục theo nhiều nhóm công nghệ và mô hình cho thấy sandbox được đặt trong tổng thể chính sách đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế này sẽ phụ thuộc vào cách tổ chức từng chương trình thử nghiệm, từ tiêu chí lựa chọn, phạm vi và thời gian thử nghiệm đến cơ chế giám sát, đánh giá kết quả và xử lý rủi ro.

Đối với cơ quan quản lý, kết quả của sandbox không chỉ nằm ở việc một công nghệ được phép thử nghiệm, mà còn ở lượng dữ liệu và bằng chứng thu được trong quá trình vận hành. Đây là cơ sở để xác định điều kiện kỹ thuật, yêu cầu an toàn, trách nhiệm của các bên và khả năng áp dụng ở quy mô lớn hơn.

Với doanh nghiệp, sandbox tạo ra một không gian pháp lý xác định để kiểm chứng sản phẩm, tiếp nhận phản hồi và hoàn thiện mô hình trước khi thương mại hóa hoặc mở rộng. Với cơ quan quản lý, đây là phương thức để đánh giá những công nghệ mà hệ thống quy định hiện hành có thể chưa bao quát đầy đủ.

Việc Hà Nội triển khai thử nghiệm phương tiện tự hành của Phenikaa-X và nghiên cứu các mô hình sandbox trong giao dịch khoa học - công nghệ vì vậy mới là những bước đầu. Kết quả của các chương trình thử nghiệm, khả năng kiểm soát rủi ro và việc chuyển hóa dữ liệu thực tế thành quy định quản lý sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của cơ chế này.

Nếu được tổ chức theo hướng có giới hạn, có giám sát và có tiêu chí đánh giá cụ thể, sandbox có thể trở thành một công cụ giúp Hà Nội rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ, đồng thời tạo thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình hoàn thiện chính sách đổi mới sáng tạo.