Chuyển đổi canh tác từ thực tế đồng ruộng

Theo Báo Hànộimới, trên những ruộng dưa chuột tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Đại Hùng, nông dân không chỉ quan tâm đến chiều cao cây, số lượng hoa hay tỷ lệ đậu quả mà còn chú ý theo dõi mật độ côn trùng gây hại và sự xuất hiện của các loài thiên địch. Những chiếc bẫy dính màu vàng được cắm giữa ruộng, những dải hoa trồng ven bờ cùng việc sử dụng phân bón hữu cơ đang mở ra cách tiếp cận mới trong sản xuất rau màu, đánh dấu sự chuyển biến rõ nét trong tư duy canh tác của người dân địa phương.

Đây là kết quả bước đầu từ lớp huấn luyện nông dân về quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Ứng Hòa phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội tổ chức. Lớp tập huấn có 30 học viên tham gia, không chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết mà còn tạo điều kiện để nông dân trực tiếp xuống đồng thực hành, theo dõi và đánh giá hiệu quả của từng biện pháp kỹ thuật ngay trên những thửa ruộng quen thuộc của gia đình.

Bà Đoàn Thị Hoa, thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Hùng cho biết, thông qua lớp tập huấn, nông dân được trực tiếp thử nghiệm sử dụng phân bón hữu cơ sinh học, dùng bẫy dính màu vàng để hạn chế côn trùng gây hại và trồng hoa ven bờ ruộng nhằm thu hút thiên địch. Các thí nghiệm được bố trí đối chứng với phương thức canh tác theo tập quán của nông dân, cùng sử dụng giống dưa chuột 222 (F1 Nhật Bản). Qua đó, học viên có điều kiện theo dõi sự khác biệt về sinh trưởng, tình hình sâu bệnh, năng suất và hiệu quả kinh tế. Những kết quả thu được ngay trên đồng ruộng trở thành bài học trực quan, giúp bà con có thêm cơ sở để lựa chọn phương thức sản xuất phù hợp.

Đánh giá chi tiết về hiệu quả ban đầu, đối với thử nghiệm sử dụng phân bón hữu cơ sinh học, cây dưa chuột sinh trưởng chậm hơn so với công thức bón phân theo tập quán. Năng suất dự kiến đạt 2.575 kg/sào, thấp hơn mức 2.643 kg/sào của công thức đối chứng. Tuy nhiên, công thức sử dụng phân hữu cơ ghi nhận mức độ gây hại của một số đối tượng sâu bệnh thấp hơn, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm, trong khi mật độ thiên địch trên đồng ruộng cao hơn.

Đáng chú ý, tại thời điểm 35 ngày sau gieo trồng, mật độ thiên địch ở công thức sử dụng phân hữu cơ đạt 1,2 con/cây, trong khi công thức canh tác theo tập quán chỉ đạt 0,2 con/cây. Đối với thử nghiệm sử dụng bẫy dính màu vàng, giải pháp này thu hút được nhiều đối tượng như ngài, ruồi vàng, bọ trĩ, qua đó góp phần hạn chế sâu hại và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Theo kết quả theo dõi, công thức sử dụng bẫy giảm được 2 lần phun thuốc so với phương thức canh tác thông thường. Mật độ thiên địch trên đồng ruộng cũng cao hơn.

Tương tự, phương thức quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp cũng được triển khai trên cây cải ngồng tại Hợp tác xã Nông nghiệp Kim Đường. Kết quả thực nghiệm cho thấy, công thức sử dụng phân hữu cơ kết hợp bột đậu tương để chăm bón cây cải ngồng cho năng suất 495 kg/sào, cao hơn 50 kg/sào so với công thức sử dụng phân NPK tổng hợp. Bên cạnh đó, đất trồng ở công thức này có độ tơi xốp tốt hơn, cây sinh trưởng cân đối và mức độ sâu bệnh gây hại thấp hơn.

Đối với biện pháp sử dụng bẫy dính màu vàng, năng suất cải ngồng đạt 492 kg/sào, cao hơn 47 kg/sào so với công thức đối chứng. Đặc biệt, thí nghiệm trồng hoa để dẫn dụ thiên địch ghi nhận sự xuất hiện của 8 loài côn trùng có ích. Đây là yếu tố góp phần kiểm soát sâu hại tự nhiên, giảm áp lực sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời cải thiện cảnh quan đồng ruộng.

Giải pháp nhân rộng và phát triển bền vững

Theo ông Lưu Đức Lào - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Ứng Hòa, từ 2 mô hình tại Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Hùng và Kim Đường có thể thấy, quản lý sức khỏe cây trồng không đơn thuần là thay thế phân bón hóa học bằng phân hữu cơ hay sử dụng bẫy dính thay cho thuốc bảo vệ thực vật. Cốt lõi của IPHM là thay đổi tư duy sản xuất: muốn có cây rau màu khỏe mạnh phải bắt đầu từ đất; muốn kiểm soát sâu bệnh hiệu quả phải hiểu hệ sinh thái đồng ruộng; muốn có nông sản an toàn phải kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch.

Tuy nhiên, thực tế triển khai mô hình tại Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Hùng cho thấy, công thức canh tác theo tập quán vẫn cho năng suất và lợi nhuận cao hơn mô hình IPHM. Điều này phần nào lý giải vì sao việc vận động nông dân thay đổi thói quen canh tác đã duy trì nhiều năm không phải là điều dễ dàng. Khi thu nhập phụ thuộc vào từng vụ rau, người nông dân có lý do để cân nhắc trước khi lựa chọn phương thức mới, nhất là khi hiệu quả kinh tế chưa thể hiện rõ ngay trong thời gian đầu.

Do đó, để IPHM thực sự đi vào đời sống sản xuất, các cơ quan chuyên môn xã Ứng Hòa và Sở Nông nghiệp và Môi trường cần tiếp tục theo dõi hiệu quả qua nhiều vụ, đồng thời tổ chức thí nghiệm trên nhiều loại cây trồng. Cùng với đó, các đơn vị cần đánh giá đầy đủ chi phí đầu vào, năng suất, chất lượng nông sản và lợi ích môi trường. Đặc biệt, cơ quan chuyên môn cần đồng hành với các hợp tác xã, hướng dẫn nông dân nhận diện đúng đối tượng gây hại, sử dụng phân bón hợp lý và chỉ phun thuốc bảo vệ thực vật khi cần thiết, bảo đảm đúng nguyên tắc.

Cùng với sự hỗ trợ về kỹ thuật, các hợp tác xã cần phát huy vai trò tổ chức sản xuất, hình thành các nhóm nông dân cùng thực hành IPHM để chia sẻ kinh nghiệm và giám sát quy trình canh tác. Việc kết nối tiêu thụ, xây dựng vùng rau có quy trình sản xuất rõ ràng và bảo đảm truy xuất được nguồn gốc cũng đóng vai trò quan trọng. Bởi nếu sản phẩm làm ra bảo đảm an toàn nhưng thiếu đầu ra ổn định, giá bán không tương xứng với công sức và chi phí đầu tư thì người nông dân sẽ khó duy trì phương thức sản xuất mới.

Ông Lưu Đức Lào cho biết thêm, các hợp tác xã sẽ tiếp tục hướng dẫn các hộ duy trì, nhân rộng những biện pháp IPHM mang lại hiệu quả; tăng cường thăm đồng, theo dõi diễn biến sâu bệnh, sử dụng phân bón hợp lý, ưu tiên các giải pháp sinh học và chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thực sự cần thiết. Các cơ quan chuyên môn cũng sẽ tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, qua đó từng bước hình thành vùng sản xuất rau an toàn, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

Với một địa phương có thế mạnh sản xuất nông nghiệp như Ứng Hòa, phát triển rau an toàn không chỉ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn là hướng đi cần thiết để nâng cao giá trị sản xuất, bảo vệ tài nguyên đất và môi trường nông thôn. Từ những luống rau ở Đại Hùng, Kim Đường, mục tiêu hướng tới không chỉ là một vụ mùa đạt năng suất cao mà còn là phương thức canh tác có trách nhiệm với đất đai, môi trường và sức khỏe con người. Khi người nông dân hiểu cây trồng, hiểu đất và biết khai thác lợi thế của hệ sinh thái để sản xuất, nông nghiệp an toàn mới có thể trở thành lựa chọn tự giác trên mỗi thửa ruộng ở Ứng Hòa.