Khai thác tiềm năng kinh tế dưới tán rừng tự nhiên

Là một trong những địa phương có nguồn tài nguyên rừng lớn của cả nước, Lai Châu hiện quản lý hơn 511.000 ha rừng, với tỷ lệ che phủ đạt trên 54%. Đáng chú ý, gần 96% diện tích là rừng tự nhiên, tạo nên một hệ sinh thái vô cùng phong phú với hơn 2.400 loài thực vật và 548 loài động vật.

Khí hậu mát mẻ quanh năm, độ ẩm ổn định cùng lớp thảm mục dày dưới tán rừng từ vùng thấp đến các đỉnh núi cao đã tạo ra điều kiện sinh thái lý tưởng cho nhiều loài dược liệu quý sinh trưởng. Các loại cây bản địa như sâm Lai Châu, thảo quả, sa nhân tím, đương quy, thất diệp nhất chi hoa (bảy lá một hoa), lan kim tuyến... không chỉ phát triển tốt mà còn cho chất lượng vượt trội, hàm lượng hoạt chất cao, đủ sức cạnh tranh trên thị trường và có tiềm năng xuất khẩu lớn.

Nhận thức rõ tiềm năng này, ngành nông nghiệp địa phương đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu Nguyễn Thành Đồng, tỉnh định hướng phát triển dược liệu dưới tán rừng nhằm tạo sinh kế lâu dài cho người dân gắn liền với công tác bảo vệ rừng bền vững. Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 23.070 ha cây dược liệu với đa dạng chủng loại. Trong đó, quế đạt 12.547 ha, thảo quả 6.643 ha, sa nhân 2.534 ha, nghệ 631 ha, đương quy 371 ha, gừng 174 ha, sâm Lai Châu 141 ha, đảng sâm 18 ha và thất diệp nhất chi hoa 11 ha.

Sự chuyển dịch tư duy từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát huy giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng đã mang lại hiệu quả rõ rệt tại nhiều địa phương. Tại xã Khun Há, tổng diện tích dược liệu đã đạt 486,15 ha, bao gồm sâm Lai Châu, thảo quả, bảy lá một hoa và sa nhân. Nhiều hộ dân như gia đình anh Lù A Sùng ở bản Sàn Phàng Thấp đã mạnh dạn quy tụ các nhóm hộ trồng xen sâm và thảo quả dưới tán rừng, giúp kinh tế gia đình khá giả hơn trước. Tương tự, tại xã vùng cao biên giới Sì Lở Lầu, với tỷ lệ che phủ rừng đạt 56,72%, diện tích dược liệu đã đạt gần 390 ha. Điển hình như mô hình của anh Tẩn Sài Sông ở bản Lả Nhì Thàng, từ diện tích thử nghiệm ban đầu nay đã phát triển lên 2 ha sâm Lai Châu và các cây dược liệu quý, mở ra hướng thoát nghèo và làm giàu hiệu quả cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và chế biến sâu

Khi diện tích vùng trồng ngày càng được mở rộng, bài toán cốt lõi đặt ra cho Lai Châu không chỉ dừng lại ở sản lượng mà là nâng cao giá trị gia tăng cho từng sản phẩm. Thực tế trước đây cho thấy, nhiều loại cây như thảo quả hay sa nhân chủ yếu tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế nên giá trị kinh tế chưa cao, dễ phụ thuộc vào biến động của thị trường. Trong khi đó, các loài dược liệu quý hiếm như sâm Lai Châu hay thất diệp nhất chi hoa mới phát triển ở quy mô nhỏ, nguồn nguyên liệu chưa thực sự ổn định.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, tỉnh Lai Châu đang tập trung thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào lĩnh vực lâm sản ngoài gỗ và dược liệu, từng bước hình thành chuỗi liên kết khép kín từ khâu cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật canh tác, kiểm soát quy trình sản xuất đến ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Nhiều đơn vị tiêu biểu như Công ty Cổ phần Sâm Pu Si Lung, Công ty Cổ phần Thái Minh, Công ty TNHH Trí Đức LC hay Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Sâm Lai Châu đã và đang đồng hành sát cánh cùng người dân.

Điển hình như Công ty Cổ phần Sâm Pu Si Lung đã đầu tư phát triển vườn sâm gần 20 ha sau một thập kỷ triển khai, đồng thời xây dựng dây chuyền sản xuất ngay tại khu vực trồng để chế biến sâu các sản phẩm đa dạng như rượu sâm, trà sâm, sâm mật ong. Tại bản Nà Tăm (xã Nậm Tăm), mô hình liên kết giữa Công ty Trí Đức LC với các hộ dân trồng sâm Lai Châu, thất diệp nhất chi hoa, hoàng tinh và tam thất đã tạo đầu ra vững chắc, giúp bà con yên tâm đầu tư sản xuất dài hạn. Thậm chí, doanh nghiệp còn định hướng đưa toàn bộ các hộ dân trong bản trở thành vùng trồng dược liệu trọng điểm kết hợp phát triển du lịch cộng đồng sinh thái dưới tán rừng.

Việc hoàn thiện quy hoạch vùng trồng, thực hiện cấp mã vùng trồng, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị với bảo tồn văn hóa bản địa đang tạo ra nền tảng vững chắc. Sâm Lai Châu cùng các loại dược liệu quý dưới tán rừng đang dần khẳng định vị thế là ngành hàng kinh tế mũi nhọn, không chỉ mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định cho người dân vùng cao mà còn góp phần giữ gìn những mảng rừng ngày càng xanh tươi.