Lực đẩy ngắn hạn và những sức ép bủa vây năm 2027

Thống kê trong 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam ước đạt 36,4 - 37,3 tỷ USD, tăng khoảng 3% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu xơ, sợi dệt tăng mạnh 13,1%. Theo TS. Hoàng Mạnh Cầm (Tập đoàn Dệt may Việt Nam - Vinatex), kết quả tích cực này đến từ việc Mỹ áp dụng mức thuế 10% đối với nhiều quốc gia xuất khẩu từ tháng 2 đến tháng 7/2026, kết hợp cùng tâm lý lo ngại rủi ro đã thúc đẩy các nhà nhập khẩu đẩy sớm đơn hàng. Việc Mỹ hoàn thuế đối ứng cũng giúp đối tác cải thiện tài chính, tạo điều kiện duy trì sức mua. Bên cạnh đó, mức độ tín nhiệm của hàng dệt may Việt đang rất cao khi có tới 60% doanh nghiệp lớn tại Mỹ tham gia khảo sát chọn đặt hơn 10% đơn hàng từ Việt Nam, vượt xa cả Trung Quốc và Bangladesh.

Dù sở hữu lực đẩy khởi đầu tốt, triển vọng xuất khẩu năm 2027 lại tiềm ẩn nhiều thách thức. Tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu dự kiến chủ yếu tập trung vào mảng công nghệ, trong khi nhập khẩu hàng may mặc tại Bắc Mỹ và châu Âu dự báo chỉ tăng lần lượt 2,7% và 1,4%. Xung đột tại Trung Đông cùng mức giá dầu Brent dự báo neo ở 84 USD/thùng sẽ trực tiếp đẩy chi phí logistics lên cao và làm chậm tiến độ giao hàng. Về khía cạnh cạnh tranh, hàng hóa Việt Nam đang chịu mức thuế 12,5% tại Mỹ, bất lợi hơn mức 10% của các đối thủ. Doanh nghiệp còn đối diện sức ép từ hàng hóa giá rẻ do Trung Quốc dư thừa công suất, và sự trỗi dậy của dệt may Ấn Độ khi quốc gia này liên tục thực thi các FTA thế giới hệ mới.

Ngay tại thị trường trong nước, áp lực chi phí cũng đang đè nặng. Đề xuất tăng lương tối thiểu vùng thêm 7,8% từ ngày 1/1/2027, cùng với mặt bằng lãi suất cho vay gia tăng và những cảnh báo về chi phí, nguồn cung điện năng giai đoạn 2027 - 2030, sẽ đặt doanh nghiệp vào thế phải gồng mình kiểm soát giá thành để giữ vững thị phần.

Tự chủ chuỗi cung ứng, đầu tư chiều sâu để bứt phá

Năm 2025, Việt Nam giữ vững vị trí top 3 quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới với kim ngạch 46,2 tỷ USD. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) chỉ rõ điểm yếu cốt lõi: ngành vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu, sản xuất chủ yếu nằm ở khâu gia công nên giá trị gia tăng chưa cao. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu lớn như EU đang siết chặt quy định về thiết kế sinh thái, minh bạch chuỗi cung ứng và lộ trình hộ chiếu sản phẩm số.

Để giữ vững đơn hàng và đáp ứng quy tắc xuất xứ khắt khe từ các FTA, việc tự chủ nguyên liệu nội địa là yêu cầu sống còn. Trọng tâm chiến lược là phải phát triển mạnh lĩnh vực sản xuất sợi, vải, dệt nhuộm và hoàn tất đạt chuẩn môi trường. Các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng bản đồ rủi ro nguồn cung, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, và thúc đẩy hợp tác liên ngành với các lĩnh vực cơ khí, điện tử, phần mềm.

Đồng quan điểm, lãnh đạo Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) và Vinatex đều khẳng định sự liên kết tạo thành chuỗi cung ứng khép kín tại nội địa chính là chìa khóa. Bước sang chu kỳ kinh tế mới, việc chuyển đổi từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang tăng trưởng nhờ năng suất là tất yếu. Doanh nghiệp cần phải đầu tư chiều sâu cho công tác quản trị, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào việc dự báo nhu cầu, thiết kế mẫu, tối ưu hóa giác sơ đồ và kiểm soát chất lượng, qua đó tạo ra năng lực cộng hưởng để mở ra không gian phát triển vượt bậc cho ngành.