Sự chuyển mình của vùng nguyên liệu lớn

Vùng đất Vĩnh Long từ lâu đã khẳng định được thế mạnh nông nghiệp với cây bưởi. Tính đến giữa năm 2026, tổng diện tích trồng bưởi toàn tỉnh đạt hơn 16.000 ha, xếp thứ 2 trong nhóm cây ăn trái chủ lực. Diện tích đang cho trái đạt 12,2 ngàn ha, năng suất bình quân 14,7 tấn/ha, tổng sản lượng thu hoạch ước đạt 180,5 ngàn tấn/năm. Quy mô vùng nguyên liệu lớn đang tạo lợi thế đáng kể cho Vĩnh Long trong cuộc đua mở rộng thị trường. Tuy nhiên, để trái bưởi bước qua cánh cửa xuất khẩu, sản lượng lớn thôi chưa đủ. Yêu cầu về vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, quy trình canh tác và kiểm soát dư lượng ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.

Toàn tỉnh Vĩnh Long được cấp 233 mã số vùng trồng bưởi xuất khẩu, với tổng diện tích 1.200 ha, đáp ứng tiêu chuẩn các thị trường khó tính như EU, New Zealand, Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Úc. Ở thị trường nội địa, tỉnh có thêm 15 mã số vùng trồng với quy mô 175 ha. Dẫu vậy, diện tích bưởi được chuẩn hóa mới chỉ chiếm 8,6% tổng diện tích đang cho trái. Phần lớn diện tích vẫn sản xuất theo phương thức truyền thống, chưa tham gia sâu vào các chuỗi liên kết có yêu cầu cao về chất lượng và an toàn. Khoảng cách giữa vùng nguyên liệu hiện có và vùng nguyên liệu đạt chuẩn vì thế vẫn còn khá lớn.

Tại xã Tiên Thủy, thay đổi đang diễn ra từ chính những vườn bưởi. Người dân từng bước chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang sử dụng phân hữu cơ, thuốc sinh học và kiểm soát chặt hơn việc sử dụng vật tư nông nghiệp. Theo ông, cây bưởi phải được chăm sóc tốt nhưng không được để dư thừa thuốc trừ sâu. Hiện nay, đa số nông dân đã ưu tiên sử dụng phân hữu cơ thay vì phân hóa học. Dù việc chuyển đổi ban đầu có những băn khoăn, nhưng kết quả mang lại rất khả quan: “Phân hữu cơ giúp cải tạo đất và trái bưởi đẹp hơn. Dù vẫn cần một ít NPK để kích thích ra bông và nuôi trái, nhưng lợi nhuận mang lại rất ổn định, khoảng 50% sau khi trừ chi phí”.

Đồng quan điểm, ông Lê Văn Hoa, ấp Khánh Hội Tây, xã Tiên Thủy thừa nhận, quy trình xuất khẩu ban đầu gây không ít khó khăn. Ngày xưa nông dân làm theo truyền thống. Khi bắt đầu chương trình trồng cây xuất khẩu, qua các lớp tập huấn, người dân mới nắm bắt được kỹ thuật để đưa vào sản xuất.  “Chi phí phân hữu cơ thấp hơn nhiều so với phân hóa học. Một bao phân hữu cơ 25kg chỉ hơn 200 ngàn đồng, trong khi phân hóa học trên 500 ngàn đồng. Sử dụng hữu cơ kết hợp thuốc sinh học giúp trái bưởi ngon, đẹp và giảm chi phí sản xuất đáng kể”, ông Hoa phân tích thêm về lợi ích kinh tế của việc dùng phân hữu cơ.

Gỡ khó chuỗi giá trị và tầm nhìn tương lai

Nếu nông dân là chủ thể sản xuất thì hợp tác xã chính là mắt xích giúp chuẩn hóa quy trình và duy trì sự liên kết trong chuỗi giá trị. Đây là khâu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ vững chất lượng vùng trồng. Ông Nguyễn Đình Toàn- Giám đốc HTX Nông nghiệp- Dịch vụ Tiên Thủy chia sẻ về những thách thức trong việc quản lý chất lượng: “Khó khăn lớn nhất là trước đây người dân chưa có thói quen ghi chép nhật ký canh tác. Chúng tôi đã tổ chức hội thảo, lớp học để hướng dẫn người dân về canh tác vùng trồng. Nếu không thực hiện đúng nhật ký, sử dụng phân thuốc không đúng thời gian cách ly thì sẽ bị đứt gãy chuỗi liên kết. Nhờ sự kiên trì, số lượng xã viên tham gia HTX đã tăng từ 20 lên 53 thành viên, với thu nhập cải thiện rõ rệt".

Về phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng- Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, đánh giá rất cao tiềm năng của trái bưởi Vĩnh Long: “Thị trường Úc đón nhận bưởi da xanh Việt Nam rất tốt. Hiện nay, mỗi tuần chúng tôi xuất khẩu từ 4-5 container sang Úc, với giá bán khá ổn định. Tôi đánh giá trái bưởi sẽ đứng vào nhóm nông sản tỷ đô trong 1-2 năm tới, đặc biệt là khi thị trường Trung Quốc mở cửa hoàn toàn".

Dù triển vọng rất lớn, nhưng cả doanh nghiệp và HTX đều đang đối mặt với những rào cản không nhỏ. Ông Nguyễn Đình Tùng bày tỏ trăn trở, hạ tầng giao thông nông thôn vẫn là một “nút thắt” làm tăng chi phí. Cùng chung trăn trở, ông Nguyễn Đình Toàn phản ánh: "Do phần lớn đường nông thôn nhỏ hẹp khiến chi phí logistics tăng cao. Thay vì 1 xe tải lớn vào tận vườn, chúng tôi phải dùng 2 chuyến xe nhỏ, tốn gấp đôi nhân công và chi phí vận chuyển. Điều này làm giảm nguồn thu từ nông sản mà người dân nhận được".

Để hỗ trợ, chính quyền địa phương đang tập trung xây dựng và quản lý mã số vùng trồng. Ông Nguyễn Văn Nghĩa, Phó Chủ tịch UBND xã Tiên Thủy, cho biết từ tháng 7/2025 đến nay, xã đã phối hợp với doanh nghiệp xây dựng được 11 mã số vùng trồng cho cây bưởi. Việc xây dựng mã số vùng trồng không chỉ giúp nâng giá trị trái bưởi, ổn định đầu ra mà còn thúc đẩy người dân thay đổi tập quán sản xuất theo hướng an toàn, bền vững. Phó Chủ tịch UBND xã Tiên Thủy thông tin thêm, sắp tới, thẩm quyền cấp và gia hạn mã số vùng trồng thuộc về UBND xã. Địa phương sẽ chỉ đạo phòng kinh tế phối hợp với tổ khuyến nông cộng đồng hỗ trợ người dân đăng ký mới và duy trì điều kiện sau khi được cấp mã số vùng trồng, không để tồn đọng hồ sơ, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo vệ uy tín thương hiệu bưởi của vùng.

Trái bưởi da xanh Vĩnh Long đang đứng trước cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu lớn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đưa trái bưởi trở thành “trái cây tỷ đô”, cần có sự cộng hưởng mạnh mẽ hơn nữa từ chính sách hỗ trợ tín dụng của Nhà nước và sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng logistics. Niềm vui lớn nhất của người nông dân chính là sự ổn định đầu ra. Khi trái bưởi đi xa được và có giá ổn định, nông dân rất hài lòng. Triển vọng xuất khẩu giúp người trồng bưởi nâng hiệu quả sản xuất, gia tăng lợi nhuận so với thị trường nội địa. Với sự chuyển mình từ tư duy đến hành động của nông dân, sự chuyên nghiệp của HTX và tầm nhìn của doanh nghiệp, tin rằng đặc sản bưởi da xanh Vĩnh Long sẽ còn vươn xa hơn nữa trên thị trường toàn cầu.