Bộ Y tế đang tiến hành lấy ý kiến rộng rãi đối với Dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035 (giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030). Trong đó, công tác kiểm soát và thu hẹp khoảng cách mất cân bằng giới tính khi sinh được đặt làm một trong những trọng tâm can thiệp hàng đầu.

Báo động 15 địa phương có tỷ số giới tính khi sinh vượt ngưỡng

Theo số liệu công bố năm 2024 của Cục Thống kê, cả nước ghi nhận 15 địa phương có tỷ số giới tính khi sinh vượt ngưỡng 109 bé trai/100 bé gái. Danh sách này bao gồm: Hà Nội, Bắc Ninh, Sơn La, Hưng Yên, Phú Thọ, Lạng Sơn, Hải Phòng, Thái Nguyên, Lai Châu, Thanh Hóa, Lào Cai, Ninh Bình, Quảng Ninh, Nghệ An và Điện Biên.

Để giải quyết triệt để bài toán này, dự thảo hướng tới nhóm đối tượng can thiệp toàn diện và sâu rộng hơn trước. Không chỉ tập trung vào các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ hay phụ nữ, chương trình còn mở rộng phạm vi tác động đến thanh thiếu niên, vị thành niên, nam giới, trẻ em gái, đội ngũ cán bộ y tế – dân số, cộng tác viên cơ sở và đặc biệt là lực lượng chức sắc tôn giáo.

Theo Bộ Y tế, việc huy động sự tham gia của các chức sắc tôn giáo là bước đi đổi mới nhằm tận dụng sức ảnh hưởng tích cực trong xã hội. Cơ quan chuyên môn sẽ tiến hành rà soát các tài liệu, giáo lý liên quan để phối hợp bổ sung nội dung truyền thông phù hợp, đồng thời tổ chức các hội nghị, hội thảo chuyên đề dành riêng cho đại diện các tôn giáo nhằm góp phần định hình lại nhận thức, xóa bỏ tư tưởng cổ hủ trong cộng đồng.

Đưa quy định không lựa chọn giới tính vào hương ước làng xã

Nhằm từng bước loại bỏ tư tưởng "trọng nam khinh nữ" và ngăn ngừa phát sinh nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi ngay từ cơ sở, Bộ Y tế đề xuất triển khai mô hình cộng đồng hành động tại các vùng có tỷ số giới tính khi sinh cao. Các địa phương sẽ tiến hành khảo sát, lựa chọn địa bàn ưu tiên để đưa tiêu chí "không lựa chọn giới tính thai nhi" vào hương ước, quy ước của thôn, bản, tổ dân phố hay cụm dân cư, đồng thời lồng ghép vào các buổi sinh hoạt cộng đồng để lan tỏa thông điệp.

Song song với các chế tài và quy ước xã hội, Bộ Y tế chú trọng xây dựng các mô hình hỗ trợ thiết thực nhằm nâng cao vị thế của nữ giới. Điển hình là việc thành lập các câu lạc bộ dành cho trẻ em gái, đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền và thường xuyên biểu dương các cá nhân phụ nữ, trẻ em gái tiêu biểu, vượt khó vươn lên tại địa phương.

Đặc biệt, định kỳ hằng năm nhân Ngày Quốc tế Trẻ em gái (11/10), dự thảo đề xuất triển khai "Tháng hành động" với chuỗi hoạt động truyền thông quy mô lớn trên toàn quốc. Đây sẽ là chiến dịch trọng điểm nhằm tôn vinh giá trị, khẳng định vai trò và vị thế không thể thay thế của phụ nữ cùng trẻ em gái trong gia đình và xã hội hiện đại.

Tích hợp bài học phòng ngừa vào chương trình học đường

Một điểm nhấn đột phá khác trong dự thảo lần này là giải pháp đưa nội dung ngăn chặn, phòng ngừa mất cân bằng giới tính khi sinh vào hệ thống nhà trường. Bộ Y tế dự kiến xây dựng bộ tài liệu chuẩn để thử nghiệm tích hợp vào các hoạt động giáo dục ngoại khóa tại trường trung học cơ sở và trung học phổ thông. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng hướng dẫn lồng ghép chuyên sâu nội dung này vào chương trình giảng dạy, đào tạo chính thức tại các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên ngành y.

Bên cạnh các biện pháp can thiệp về truyền thông, giáo dục và quy ước cộng đồng, Bộ Y tế đề xuất triển khai các cuộc khảo sát, nghiên cứu thực địa chuyên sâu về những yếu tố văn hóa, tâm lý, xã hội đang tác động trực tiếp đến tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam.

Kết quả của các nghiên cứu khoa học này sẽ đóng vai trò là căn cứ thực tiễn quan trọng, giúp cơ quan quản lý nhà nước kịp thời điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện các chính sách dân số, đảm bảo các giải pháp can thiệp trong giai đoạn tiếp theo đạt hiệu quả bền vững nhất.