 |
| Xuất khẩu thủy sản tiếp tục khẳng định chỗ đứng trong cán cân thương mại. |
Tăng trưởng mạnh nhưng áp lực ngày càng lớn
Bức tranh xuất khẩu Việt Nam năm 2025 ghi nhận sự phục hồi vững chắc sau thời gian dài đối mặt khó khăn. Trong nhóm ngành chủ lực, dệt may tiếp tục là điểm sáng. Theo Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), 9 tháng đầu năm, doanh thu hợp nhất tăng 4–5%, lợi nhuận tăng 25–30% so với cùng kỳ, đạt khoảng 80% kế hoạch cả năm. Ngành sợi vượt 4 lần kế hoạch sản xuất, ngành may tăng 60%, dự kiến mang về gần 800 tỷ đồng lợi nhuận. Tổng công ty Việt Thắng cũng ghi nhận kết quả ấn tượng khi doanh thu đạt 77,23% kế hoạch, lợi nhuận vượt 108%.
Không chỉ dệt may, ngành thủy sản đang trải qua một năm khởi sắc. Tổng cục Hải quan cho biết, 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 7,34 tỷ USD, tăng 16,7% so với cùng kỳ 2024. Nếu duy trì đà tăng, cả năm có thể cán mốc 10 tỷ USD – mức cao nhất trong ba năm trở lại đây. Cơ cấu thị trường cũng chuyển dịch rõ nét: khu vực CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) chiếm 27% tổng kim ngạch, đạt 2,01 tỷ USD; Trung Quốc – Hồng Kông tăng 39%, đạt 1,56 tỷ USD; Mỹ tăng 8,7%, đạt 1,25 tỷ USD; trong khi EU và Hàn Quốc giữ đà ổn định.
Tuy nhiên, đằng sau gam màu sáng là những cảnh báo không nhỏ. Bà Lê Hằng – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) – nhận định quý IV sẽ là giai đoạn “chốt sổ” đầy rủi ro khi Mỹ áp thuế đối ứng 20%, tăng thuế chống bán phá giá tôm và dự kiến từ đầu năm 2026 sẽ cấm nhập khẩu hải sản từ 12 nghề cá Việt Nam theo Luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA). Điều này có thể khiến xuất khẩu giảm hơn 500 triệu USD mỗi năm.
Tương tự, dệt may và gỗ nội thất cũng đối diện áp lực lớn từ chính sách thương mại. Vinatex ghi nhận dấu hiệu giảm tốc đơn hàng, Việt Thắng phải tái cơ cấu dây chuyền, tối ưu lao động để duy trì lợi nhuận. Ngành gỗ, sau khi đạt 11,1 tỷ USD trong 8 tháng, bất ngờ chịu tác động khi Mỹ áp thuế 50% với tủ bếp, tủ phòng tắm từ 1/10/2025. Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Thủ công mỹ nghệ Việt Nam (HAWA), cho rằng đây là “cú đánh mạnh” vào thị trường chủ lực, buộc doanh nghiệp phải chuyển hướng thiết kế, phân phối và ứng dụng thương mại điện tử để giảm rủi ro.
Đa dạng hóa thị trường và chuyển đổi xanh là hướng đi tất yếu
 |
| Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm dự kiến đạt 900 tỷ USD, xuất siêu 20 tỷ USD – mức cao nhất trong lịch sử. |
Trước bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, doanh nghiệp Việt đang tìm hướng đi mới để duy trì đà xuất khẩu. Nhiều đơn vị đã chuyển mạnh sang thị trường ASEAN, Trung Đông, châu Phi – nơi có nhu cầu cao và rào cản kỹ thuật thấp hơn. Cùng với đó, đầu tư vào chuỗi giá trị xanh, sản xuất thân thiện môi trường và đáp ứng tiêu chuẩn ESG trở thành “chìa khóa” giúp hàng Việt khẳng định vị thế bền vững.
Theo ông Nguyễn Anh Sơn – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm dự kiến đạt 900 tỷ USD, xuất siêu 20 tỷ USD – mức cao nhất trong lịch sử. So với năm 2024 (786,29 tỷ USD), đây là bước nhảy vọt ấn tượng, cho thấy nỗ lực phục hồi đúng hướng. Bộ Công Thương đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 12%, cao gấp 1,5 lần tốc độ tăng GDP (8,3–8,5%).
Để hiện thực hóa mục tiêu, Bộ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: thực hiện Chỉ thị 29/CT-TTg về thúc đẩy xuất khẩu; tăng vai trò các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài; tháo gỡ rào cản kỹ thuật; xử lý các vụ kiện phòng vệ thương mại; và đàm phán mở rộng FTA mới với Mercosur, GCC, Pakistan và EFTA. Một bước cải cách đáng chú ý là từ 1/7/2025, Nghị định 146/2025/NĐ-CP cho phép phân cấp cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) cho địa phương, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng tính chủ động trong giao dịch quốc tế.
Dù triển vọng sáng, các chuyên gia vẫn cảnh báo rủi ro từ chính sách thuế đối ứng, tiêu chuẩn môi trường và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng. Mỹ đã áp thuế 10% với gỗ xẻ, 25% với nội thất bọc nệm và dự kiến nâng lên 50% từ đầu năm 2026. Ông Bùi Huy Sơn – Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công Thương) – cho rằng: “Kết quả 9 tháng rất khả quan, song áp lực quý IV vẫn lớn, đòi hỏi doanh nghiệp phải ứng phó linh hoạt và quản trị rủi ro tốt hơn.”
Trong bối cảnh đó, sức bền và khả năng thích ứng trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp Việt. Từ những “đầu tàu” như Vinatex, Việt Thắng đến các doanh nghiệp nhỏ hơn trong ngành thủy sản, gỗ nội thất, tất cả đang đồng loạt chuyển mình bằng đổi mới công nghệ, tái cấu trúc sản xuất và khai thác hiệu quả thị trường mới. Chặng nước rút cuối năm 2025 không chỉ là cuộc đua về kim ngạch, mà còn là phép thử bản lĩnh và năng lực định vị của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
