Thách thức từ thời tiết và khó khăn trong canh tác xoài

Xoài cát Hòa Lộc nằm trong danh sách 21 loại trái cây tốt nhất thế giới được các chuyên gia sức khỏe khuyên dùng. Giống xoài này có tên khoa học là Mangifera Indica L, có nguồn gốc từ xã An Hữu, tỉnh Đồng Tháp. Mùa vụ chính thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 5 hằng năm, tuy nhiên để đáp ứng nhu cầu tăng cao vào dịp cuối năm, nhiều nhà vườn đã chủ động xử lý cho cây ra trái vụ.

Hình ảnh trái xoài hiện diện trên bàn thờ gia tiên từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa của nhiều gia đình Việt, gửi gắm ước nguyện “xài không thiếu”, cầu mong năm mới sung túc, đủ đầy. Thế nhưng, để có được những trái xoài đạt chuẩn chất lượng phục vụ thị trường Tết Nguyên đán Bính Ngọ, các nhà vườn đang phải đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu.

Theo ghi nhận thực tế, thời tiết năm nay diễn biến phức tạp với nhiều đợt mưa trái mùa kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xử lý ra hoa và đậu trái. Mưa ẩm tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển mạnh, làm giảm tỷ lệ đậu trái và kéo theo sự sụt giảm rõ rệt về sản lượng, khiến nguồn cung xoài cát Hòa Lộc cho thị trường Tết trở nên khan hiếm. Hiện toàn xã An Hữu có khoảng 200 héc-ta chuyên canh xoài cát Hòa Lộc, song chỉ khoảng 120 héc-ta cho trái phục vụ dịp Tết, tạo áp lực lớn về nguồn hàng.

Chia sẻ về những khó khăn thực tế, ông Nguyễn Văn Thực, Giám đốc Hợp tác xã Hòa Lộc (xã An Hữu, tỉnh Đồng Tháp) cho biết, sản xuất xoài phục vụ Tết năm nay gặp rất nhiều trở ngại do mưa và thời tiết bất lợi. Theo ông, nếu những năm trước năng suất đạt mười phần thì năm nay lượng trái trên cây chỉ còn khoảng ba đến bốn phần. Ông Thực bày tỏ lo ngại sản lượng xoài trong hợp tác xã và cả vùng trồng có thể không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường Tết, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng đặc sản vốn đòi hỏi cao về sản lượng và chất lượng đồng đều.

Không chỉ áp lực về sản lượng, yêu cầu về hình thái quả cũng là thách thức lớn. Một trái xoài đạt chuẩn phải có dáng thuôn dài, thân tròn, đỉnh nhọn, phần gần cuống phình nhẹ, trọng lượng từ 450–600g. Vỏ xoài cần vàng tươi, phủ lớp phấn trắng tự nhiên. Tuy nhiên, mưa trái mùa khiến vỏ trái dễ bị lem hoặc thâm kim, làm giảm giá trị thẩm mỹ và thương mại. Hiện giá xoài loại 1 dao động khoảng 120.000–130.000 đồng/kg, phản ánh đúng vị thế đặc sản của giống xoài nổi tiếng vùng Đồng Tháp trong bối cảnh sản lượng sụt giảm.

Giải pháp kỹ thuật bền vững nâng tầm giá trị thương hiệu

Để ứng phó với những bất lợi từ thiên nhiên, người trồng xoài tại xã An Hữu đã áp dụng quy trình chăm sóc nghiêm ngặt từ rất sớm. Các công đoạn từ xử lý vườn, phòng trừ sâu bệnh đến bảo vệ trái đều được thực hiện tỉ mỉ nhằm hạn chế tối đa rủi ro. Những nỗ lực này không chỉ giúp bảo toàn sản lượng còn lại mà còn giữ vững uy tín của thương hiệu xoài cát Hòa Lộc – đặc sản trứ danh của vùng đất ven sông Tiền.

Chia sẻ kinh nghiệm canh tác, ông Nguyễn Văn Mười Ba, nông dân có hơn 20 năm trồng xoài tại xã An Hữu, cho biết việc chuẩn bị vườn phải được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu. Theo ông, từ lúc xử lý ra hoa, người trồng phải chủ động phòng trừ sâu rầy, thán thư, bọ trĩ để đảm bảo trái phát triển sạch, đẹp. Khoảng ngày 17–18 tháng Tám âm lịch là thời điểm bắt đầu xử lý vườn; đến tháng Mười, Mười Một, khi cây đậu trái, xoài sẽ được bọc túi chuyên dụng và giữ đến sát Tết, thường là ngày 25–26 Tết mới thu hoạch, nhằm bảo vệ vỏ và giữ màu sắc vàng đẹp nhất.

Bên cạnh nỗ lực của người dân, vai trò định hướng và dẫn dắt của chính quyền địa phương giữ ý nghĩa then chốt trong việc bảo vệ và phát triển thương hiệu xoài cát Hòa Lộc. Xã An Hữu xác định đây là cây trồng chủ lực nên ưu tiên triển khai các giải pháp phát triển bền vững, từ chuẩn hóa quy trình sản xuất đến xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Ông Lê Hoàng Nam, Trưởng phòng Kinh tế xã An Hữu cho biết, địa phương sẽ liên kết với các đơn vị để triển khai các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và xây dựng mã vùng trồng cho xoài cát Hòa Lộc. Theo ông Nam, sản phẩm xoài cát Hòa Lộc đã được chứng nhận OCOP 4 sao, vì vậy địa phương sẽ tăng cường tuyên truyền, giám sát hợp tác xã và người dân thực hiện đúng quy chuẩn, nhằm bảo vệ danh tiếng đặc sản và tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Sự kết hợp giữa kinh nghiệm canh tác truyền thống và các tiêu chuẩn sản xuất hiện đại được xem là chìa khóa giúp xoài cát Hòa Lộc giữ vững vị thế trên thị trường. Dù giá thu mua tại vườn hiện khoảng 100.000 đồng/kg và dự kiến có thể tăng lên 140.000 đồng/kg cận Tết, người tiêu dùng vẫn sẵn sàng chi trả cho sản phẩm mang giá trị tâm linh và chất lượng cao. Từng trái xoài vàng óng trên mâm ngũ quả ngày Tết không chỉ là thực phẩm, mà còn là kết tinh công sức của người nông dân Đồng Tháp, góp phần giữ trọn giá trị văn hóa trong không gian thờ cúng mỗi độ xuân về.