Khai thác giá trị bản địa, gia tăng trải nghiệm

Theo Báo Hànộimới, với nhiều tiềm năng sẵn có, Ba Vì là một trong những địa phương được lựa chọn triển khai các dự án phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, khó khăn đặt ra là địa phương vẫn chưa xây dựng được những hành trình đủ sức giữ chân du khách và tạo nguồn thu bền vững. Đây cũng là khoảng trống dễ nhận thấy tại nhiều vùng nông thôn có tiềm năng phát triển du lịch xanh.

Ông Đoàn Trường Giang - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, một vườn cây đẹp, một làng nghề lâu đời hay một sản phẩm OCOP đặc sắc, nếu chỉ dừng lại ở việc để du khách tham quan, chụp ảnh rồi ra về thì giá trị khai thác vẫn còn hạn chế. Những tài nguyên này cần được tổ chức thành các trải nghiệm có câu chuyện riêng, đi kèm dịch vụ, khả năng đón khách và kênh tiếp cận thị trường phù hợp. Điều quan trọng là phải thay đổi cách tiếp cận, từ câu hỏi chúng ta có gì sang khách cần gì, có thể tạo ra trải nghiệm gì, doanh nghiệp bán được gì và cộng đồng được hưởng lợi như thế nào.

Đồng quan điểm, bà Bùi Thị Nhàn - Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư Ecohost cho rằng: “Giá trị của sản vật địa phương có thể được nối dài từ nông sản tới câu chuyện, không gian văn hóa, con người, trải nghiệm, ẩm thực, lưu trú, quà tặng, thương hiệu và cuối cùng là khả năng khiến khách quay trở lại”.

Câu chuyện tại Quần Anh, xã Hải Anh (tỉnh Ninh Bình) là một ví dụ đáng tham khảo. Nơi đây sở hữu hệ thống nhà cổ, làng nghề, sản vật, di sản kiến trúc, ẩm thực và đời sống cộng đồng giàu bản sắc. Trước đây, khi từng điểm đến được khai thác riêng lẻ, du khách chủ yếu ghé thăm rồi nhanh chóng rời đi. Tuy nhiên, khi những nguồn lực ấy được kết nối, một hành trình trải nghiệm mới đã dần hình thành.

Theo đó, vào buổi sáng, du khách có thể đạp xe qua Cầu Ngói chợ Lương, thăm nhà cổ, nghe kể về quá trình hình thành vùng đất Quần Anh, cùng nghệ nhân làm nước mắm rồi vào bếp chuẩn bị bữa trưa với người dân. Buổi chiều là những trải nghiệm tại làng nghề, thưởng trà, nghe hát văn, viết thư pháp. Đến tối, du khách nghỉ tại homestay, giao lưu văn nghệ và mua sản phẩm OCOP làm quà. Những điều vốn rất đỗi quen thuộc với người dân địa phương như món ăn, chai nước mắm, nghề thủ công hay câu chuyện của một người cao tuổi, khi được sắp xếp hợp lý trong hành trình, đều có thể trở thành một phần hấp dẫn của sản phẩm du lịch.

Phát triển du lịch xanh, nâng cao sinh kế

Cách làm này gợi mở hướng đi đáng tham khảo cho những vùng ngoại thành Hà Nội như Ba Vì. Theo đó, địa phương không nhất thiết phải tạo thêm nhiều điểm check-in hay đầu tư xây dựng những công trình mới, mà có thể tận dụng chính những giá trị sẵn có để hình thành hành trình trải nghiệm đủ sức hấp dẫn và giữ chân du khách. Một vùng chè không chỉ đơn thuần bán chè mà còn có thể kể câu chuyện về vùng đất, người trồng chè, cách thu hái và chế biến. Một nghề thủ công có thể phát triển thành các hoạt động trải nghiệm theo mô hình workshop, trong khi không gian làng quê có thể được khám phá bằng xe đạp hoặc những chuyến dạo bộ.

Khi du khách có thêm lý do ở lại qua đêm sau một ngày trải nghiệm, chuỗi giá trị cũng được mở rộng sang các dịch vụ lưu trú, ẩm thực và nhiều hoạt động khác. Theo Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch Châu Á Phạm Hải Quỳnh, “xanh hóa sinh kế” không chỉ dừng lại ở những hoạt động bảo vệ môi trường mang tính bề nổi như nhặt rác hay trồng cây. Cốt lõi của quá trình này là đưa các hoạt động sản xuất truyền thống như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủ công nghiệp từng bước chuyển đổi theo hướng sinh thái, hữu cơ, giảm phát thải, đồng thời biến chính hoạt động sản xuất thành những trải nghiệm du lịch có giá trị gia tăng cao.

Tại Long Cốc (tỉnh Phú Thọ), nơi những đồi chè nối tiếp nhau tạo nên cảnh quan đặc sắc, mô hình phát triển theo hướng Net Zero đặt mục tiêu kết hợp khai thác du lịch với bảo tồn không gian đồi chè. Cùng với dịch vụ homestay nhà sàn Mường và trải nghiệm sao chè thủ công, mô hình còn chú trọng hạn chế nhựa dùng một lần, đồng thời xây dựng quy tắc để các hộ dân “cùng quản trị - cùng chia sẻ - cùng bảo vệ thương hiệu”. Nhờ đó, giá trị của cây chè không chỉ nằm ở sản lượng bán ra theo cân mà còn được gia tăng thông qua mỗi buổi trải nghiệm, chén trà, bữa ăn hay đêm lưu trú của du khách.

Khi sinh kế được tạo dựng từ chính việc gìn giữ cảnh quan và nghề truyền thống, người dân cũng có thêm động lực bảo vệ tài nguyên lâu dài. Đồng quan điểm, PGS.TS Mai Quang Vinh, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam, Viện trưởng Viện Công nghệ Xanh cho rằng: “Chúng ta cần chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên du lịch sang nuôi dưỡng hệ sinh thái điểm đến. Thiên nhiên là giới hạn nền tảng, cộng đồng là chủ thể, văn hóa là nguồn sống, hạ tầng chỉ là phương tiện hỗ trợ”.

Thành công của du lịch cộng đồng vì thế không chỉ được đánh giá qua số lượng du khách mà còn cần nhìn nhận ở khả năng bảo vệ thiên nhiên, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa, cũng như tạo điều kiện để người dân có thể chủ động phát triển sinh kế ngay trên quê hương mình. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu đối với phát triển du lịch xanh: không phải đưa càng nhiều khách về nông thôn càng tốt, mà cần thu hút lượng khách phù hợp, xây dựng những trải nghiệm đủ sâu và hình thành chuỗi giá trị hài hòa, bảo đảm tài nguyên không bị đánh đổi để chạy theo tăng trưởng trước mắt.