Virus Nipah là gì mà khiến chuyên gia đặc biệt cảnh báo?
Dù chưa xuất hiện tại Việt Nam, nhưng virus Nipah đang trở thành tâm điểm chú ý khi tái bùng phát tại Ấn Độ với tỷ lệ tử vong lên đến 75%. PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) nhận định, đây là loại virus lây truyền từ động vật sang người vô cùng nguy hiểm, diễn tiến nhanh và đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ trên cả người lẫn động vật.
Tính đến ngày 27/1/2026, Việt Nam vẫn chưa ghi nhận ca mắc Nipah nào. Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Đắc Phu, chúng ta không được chủ quan vì hai lý do chính: Một là nguy cơ xâm nhập từ những người trở về từ vùng dịch; hai là Việt Nam nằm trong vùng phân bố của dơi ăn quả – ổ chứa tự nhiên của virus. Dơi có thể mang mầm bệnh từ vùng này sang vùng khác, lây truyền cho đàn lợn và từ đó tấn công con người. Ông nhấn mạnh: “Đây là bệnh lây từ động vật, nên việc giám sát đồng thời trên cả vật nuôi và con người là yếu tố then chốt để ngăn chặn dịch bệnh”.
Về độc lực, virus Nipah khiến giới chuyên gia lo ngại bởi bệnh cảnh vô cùng nặng nề. Theo ghi nhận, người mắc bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nhưng sau đó nhanh chóng chuyển sang suy hô hấp và viêm não cấp trước khi tử vong. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện dao động từ 40% đến 75%. Không chỉ lây từ động vật, virus này còn có khả năng lây từ người sang người, đặc biệt là trong môi trường bệnh viện nếu công tác kiểm soát nhiễm khuẩn không được đảm bảo nghiêm ngặt.
Lịch sử từng ghi nhận đợt bùng phát mạnh mẽ của virus này vào năm 1998 tại Malaysia và Singapore, chủ yếu liên quan đến các hộ chăn nuôi lợn. Khi đó, người dân nhiễm bệnh do tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc thịt lợn nhiễm virus. Hiện nay, dù các đợt dịch rải rác thường liên quan đến dơi, nhưng lợn vẫn được xem là vật chủ trung gian quan trọng. Trong bối cảnh Tết Nguyên Đán cận kề, nhu cầu tiêu thụ thịt lợn tăng cao, người dân cần đặc biệt lưu ý vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ và thực hiện nghiêm túc việc ăn chín, uống sôi.
Để phòng bệnh hiệu quả, chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không tiếp xúc trực tiếp với dơi và các động vật nghi ngờ mang mầm bệnh. Người làm trong lĩnh vực chăn nuôi cần trang bị đầy đủ bảo hộ lao động. Nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt cao, viêm hô hấp hay viêm não, nhất là khi có yếu tố dịch tễ (vừa trở về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc động vật lạ), người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được xét nghiệm chẩn đoán và cách ly kịp thời.
Mặc dù Nipah là tác nhân nguy hiểm, nhưng PGS.TS Trần Đắc Phu khẳng định người dân không nên quá lo lắng vì bệnh sẽ không bùng phát thành dịch lớn nếu chúng ta thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa. Hiện các cơ sở y tế và lực lượng giám sát tại cửa khẩu đã nâng cao cảnh giác để phát hiện sớm và ngăn chặn kịp thời mọi nguy cơ lây lan ra cộng đồng.
