Rào cản kỹ thuật và thách thức từ thực tiễn sản xuất

Ngành rau quả Việt Nam khép lại năm 2025 với những con số tăng trưởng đầy ấn tượng khi giá trị xuất khẩu cả năm tăng 19,8% so với năm trước. Riêng tháng 12/2025, kim ngạch ước đạt 800 triệu USD. Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm tới 64,2% tổng kim ngạch xuất khẩu. Theo sau là các thị trường cao cấp như Hoa Kỳ với tỷ trọng 6,4% và Hàn Quốc chiếm 3,7%. Tuy nhiên, phía sau những con số tỷ đô ấy, ngành rau quả vẫn đang phải đối mặt với không ít rào cản mang tính hệ thống và khách quan..

Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở công tác kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các chất cấm, vốn vẫn tồn tại dai dẳng trong thực tiễn sản xuất. Chỉ một sai sót nhỏ trong khâu canh tác cũng có thể kéo theo rủi ro lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương hiệu rau quả quốc gia trên thị trường quốc tế. Cùng với đó, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến vùng nguyên liệu trọng điểm là Đồng bằng sông Cửu Long, nơi tình trạng hạn mặn và thời tiết diễn biến thất thường gây áp lực không nhỏ lên cả sản lượng lẫn chất lượng nông sản. Bên cạnh yếu tố tự nhiên, sự thiếu ổn định trong chính sách cũng đang trở thành một nút thắt cần sớm tháo gỡ để doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư dài hạn cho các chiến lược phát triển thị trường bền vững.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, năm 2025 là một năm khởi sắc của toàn ngành nhưng đi kèm với đó vẫn là nhiều thách thức lớn. Ông nhấn mạnh rằng vấn đề kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật và dư lượng chất cấm hiện nay đang tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với uy tín thương hiệu rau quả Việt Nam. Theo ông Nguyên, khu vực vựa trái cây lớn nhất cả nước đang chịu tác động nặng nề của hạn mặn, qua đó đe dọa trực tiếp đến chất lượng vùng trồng.

Từ góc độ điều hành doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group cũng thẳng thắn chỉ ra những bất cập trong chính sách quản lý hiện hành. Ông Tùng dẫn chứng bài học từ hoạt động xuất khẩu gạo, khi doanh nghiệp từng đưa được từ 400 đến 500 container vào thị trường Mỹ nhưng sau đó lại đánh mất thị trường này do chính sách thay đổi đột ngột. Theo ông, sự thiếu ổn định trong các quy định được áp dụng tức thì thường gây khó khăn lớn cho các đơn vị xuất khẩu trong việc duy trì thị phần tại những thị trường khó tính.

Thực tiễn tại các địa phương cũng cho thấy áp lực minh bạch hóa quy trình sản xuất ngày càng gia tăng. Tại TP. Cần Thơ, dù diện tích được cấp mã số vùng trồng đã đạt gần 10.000 ha, song công tác giám sát và cấp mã số cơ sở đóng gói vẫn cần được tăng cường thường xuyên và liên tục. Nếu không kiểm soát tốt khâu truy xuất từ gốc, nông sản rất dễ bị loại khỏi các chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc và quá trình hình thành sản phẩm. Sự bứt phá của năm 2025 vì thế không chỉ đến từ một mùa vụ thuận lợi, mà còn là kết quả của quá trình chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp trên phạm vi toàn ngành.

Giải pháp quản trị và chuẩn hóa chuỗi giá trị số

Để tháo gỡ những thách thức hiện hữu, việc vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản thống nhất được xem là giải pháp mang tính then chốt. Theo lộ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1/7, hệ thống này sẽ chính thức được triển khai đối với hầu hết các nhóm nông sản chủ lực. Toàn bộ dữ liệu từ nông hộ, vùng trồng, thời điểm thu hoạch cho tới các khâu sơ chế, đóng gói sẽ được ghi nhận và quản lý tập trung. Không chỉ là công cụ phục vụ quản lý nhà nước, hệ thống này còn được xem như “tấm thẻ thông hành” giúp nông sản Việt vượt qua các rào cản kỹ thuật tại những thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Nhật Bản.

Thành công của mặt hàng sầu riêng với kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 4 tỷ USD trong năm 2025 là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc tập trung hóa dữ liệu. Khi sầu riêng được thí điểm triển khai truy xuất nguồn gốc, giá trị xuất khẩu đã tăng mạnh, đồng thời vươn lên vị trí thứ hai tại thị trường Trung Quốc, chỉ sau Thái Lan. Việc ứng dụng tem xác thực điện tử tích hợp công nghệ chống giả không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn tạo nền tảng dữ liệu minh bạch cho toàn chuỗi giá trị.

Bà Bùi Thị Bích Thắm, Giám đốc Dự án truy xuất nguồn gốc thuộc Công ty Neta Group cho biết, tất cả nông sản Việt Nam sẽ được gắn tem tích hợp công nghệ chống giả của Bộ Công an. Theo bà Thắm, đơn vị sẽ ban hành các chuẩn mực nhằm tích hợp dữ liệu với các doanh nghiệp giải pháp và doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay. Khi toàn bộ thông tin nông sản được tập trung về hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguồn dữ liệu này sẽ phục vụ hiệu quả cho công tác điều tiết kinh tế vĩ mô của Chính phủ.

Ở góc độ quản lý địa phương, bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Cần Thơ khẳng định, cơ quan chức năng sẽ luôn đồng hành cùng bà con nông dân trong việc phát triển sản xuất theo đúng quy trình và tiêu chuẩn. Theo bà Hiếu, việc xây dựng mã số vùng trồng không chỉ tạo ra sự minh bạch cho sản phẩm mà còn giúp tăng cường mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp. Những sản phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng chính là nền tảng để nông sản địa phương khẳng định vị thế bền vững trên thị trường quốc tế.

Chia sẻ từ thực tiễn sản xuất, anh Trần Văn Phương, Giám đốc HTX Nông nghiệp Xóm Đồng 2 cho biết, nhờ quy trình sản xuất minh bạch nên ngay từ đầu vụ, các doanh nghiệp đã chủ động tiếp cận, thỏa thuận và ký kết hợp đồng với mức giá cao. Theo anh Phương, sự cam kết giữa hai bên dựa trên những tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng đã giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất. Qua đó, các loại trái cây đặc sản như vú sữa bơ hồng, dù có đặc tính vỏ mỏng và dễ trầy xước, vẫn đạt năng suất tăng khoảng 30% so với năm trước và đảm bảo chất lượng khi đến tay người tiêu dùng.

Bổ sung thêm, anh Phạm Văn Dảo, thành viên HTX Nông nghiệp Xóm Đồng 2 cho rằng việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ đã giúp trái cây giữ được độ cứng và màu sắc bắt mắt. Theo anh Dảo, làm chủ công nghệ canh tác chính là chìa khóa để những loại trái cây nhạy cảm như vú sữa có thể vượt qua các rào cản khắt khe nhất và vươn ra thị trường thế giới. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách quản lý và thực tiễn doanh nghiệp vì vậy được xem là yếu tố quyết định để các con số tăng trưởng không chỉ mang tính nhất thời.

Nhìn lại hành trình tăng trưởng ấn tượng của năm 2025, có thể thấy ngành rau quả Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản. Để giữ vững đà phát triển và hướng tới mốc 10 tỷ USD trong tương lai, việc duy trì sự ổn định của chính sách cùng với đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Sự kết nối xuyên suốt từ vùng trồng đến bàn ăn thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc, mà còn là cam kết về chất lượng của thương hiệu Việt, tạo nền tảng vững chắc để nông sản Việt hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và mang lại sự thịnh vượng bền vững cho toàn ngành nông nghiệp.