Áp lực từ sức nóng tăng trưởng và bài toán quá tải hạ tầng

UBND tỉnh Ninh Bình phát đi thông báo về việc bắn pháo hoa tầm cao và tầm thấp tại lễ khai mạc Lễ hội Hoa Lư vào ngày 25/4 tới. Sự kiện này không đơn thuần là hoạt động văn hóa, mà còn đánh dấu một giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ của du lịch địa phương. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, vùng đất "tuyệt sắc miền cố đô" đã đón gần 9,9 triệu lượt khách, đạt gần một nửa kế hoạch năm. Đáng chú ý, phân khúc khách quốc tế ghi nhận hơn 1 triệu lượt, tăng gần 60% so với cùng kỳ. Doanh thu du lịch vượt ngưỡng 10.053 tỷ đồng, phản ánh xu hướng gia tăng chi tiêu gắn với sự cải thiện chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh về lượng khách cũng đặt ra áp lực đáng kể đối với năng lực quản trị hạ tầng du lịch. Khi dòng khách tập trung tại các điểm di sản vào dịp cao điểm như Tết Nguyên đán – thời điểm Ninh Bình đứng thứ 2 cả nước về lượng khách – nguy cơ quá tải không gian và tác động tiêu cực đến môi trường dần trở nên rõ nét. Trước đây, du lịch Ninh Bình thường trầm lắng khi đêm xuống, khi du khách thiếu không gian trải nghiệm sau hành trình tại Tràng An hay Tam Cốc. Điều này vô hình trung làm giảm thời gian lưu trú và hạn chế khả năng khai thác các dịch vụ phụ trợ.

Theo ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình, địa phương hiện sở hữu hệ thống di sản đồ sộ với hơn 5.000 di tích đã được kiểm kê cùng hàng nghìn di tích được xếp hạng. Tuy nhiên, thay vì khai thác đơn thuần các giá trị cảnh quan, du lịch tỉnh đang đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ: lấy di sản làm nền tảng, đồng thời kiến tạo những trải nghiệm sâu sắc và khác biệt hơn. Ông Mạnh cho rằng nếu chỉ dừng ở việc tham quan ngắm cảnh, thiếu chiều sâu về lịch sử và văn hóa phi vật thể, thì sức hấp dẫn của di sản khó có thể duy trì bền vững trước áp lực du lịch đại trà.

Quá trình chuyển dịch từ "lượng" sang "chất" cũng đặt ra yêu cầu nâng cao đồng bộ kỹ năng của đội ngũ làm dịch vụ tại địa phương. Mạng lưới doanh nghiệp lữ hành và hướng dẫn viên đã có bước tiến về tính chuyên nghiệp, song vẫn cần tiếp tục nâng cấp để đáp ứng phân khúc khách chất lượng cao. Đồng thời, việc đảm bảo chất lượng dịch vụ giữa các khu vực, tránh tình trạng nơi quá tải, nơi kém sôi động, vẫn là bài toán quản trị không dễ. Nếu thiếu các sản phẩm vệ tinh đủ sức hút để phân luồng, những khu vực lõi như Quần thể danh thắng Tràng An sẽ phải đối mặt với nguy cơ tổn thương khó phục hồi trước áp lực từ hàng triệu lượt khách mỗi quý.

Bên cạnh đó, việc phát triển các mô hình lưu trú như homestay hay farmstay tại khu vực nông thôn cần được quy hoạch bài bản nhằm tránh phá vỡ cảnh quan tự nhiên. Theo báo cáo từ cơ quan chức năng, mục tiêu bảo tồn phải xuyên suốt trong mọi hoạt động kinh doanh. Những thách thức này không chỉ là rào cản mà còn là lực đẩy buộc Ninh Bình phải tìm ra hướng đi sáng tạo hơn, từ đó biến áp lực từ con số 9,9 triệu lượt khách thành động lực để hình thành mô hình đô thị di sản hiện đại và bền vững.

Chiến lược đô thị di sản và khát vọng vươn ra biển lớn

Để giải quyết căn cơ các thách thức về hạ tầng, Ninh Bình kiên định lựa chọn mô hình "đô thị di sản", trong đó bảo tồn được đặt ở vị trí trung tâm của mọi kế hoạch phát triển. Thay vì mở rộng diện tích khai thác, tỉnh tập trung phát triển các sản phẩm sáng tạo như kinh tế đêm và du lịch sinh thái bền vững. Tiêu biểu là không gian Phố cổ Hoa Lư tại khu vực núi Kỳ Lân, nơi tái hiện văn hóa Đại Việt thế kỷ X. Không gian này vừa phục vụ tham quan, trải nghiệm, vừa góp phần lưu giữ và quảng bá tinh hoa của các làng nghề truyền thống như thêu ren Văn Lâm, đá mỹ nghệ Ninh Vân hay gốm Bồ Bát.

Một chủ quán tại Phố cổ Hoa Lư, cho biết hoạt động buôn bán tại đây luôn sôi động, đặc biệt vào dịp cuối tuần nhờ sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc cổ và các trải nghiệm ẩm thực, dạo phố. Theo chị, việc phát triển không gian kinh tế đêm không chỉ giúp người dân gia tăng thu nhập mà còn tạo thêm điểm đến hấp dẫn cho du khách. Những ghi nhận từ thực tế cho thấy hướng đi kéo dài thời gian trải nghiệm đang phát huy hiệu quả, góp phần đa dạng hóa nguồn thu du lịch.

Không chỉ tập trung vào vùng lõi di sản, Ninh Bình còn hướng tới mở rộng không gian phát triển ra khu vực ven biển theo Kế hoạch số 75/KH-UBND giai đoạn 2026 - 2030. Sau khi sáp nhập, địa phương sở hữu đường bờ biển dài 90 km, mở ra cơ hội hình thành các khu du lịch biển mang thương hiệu như Quất Lâm, Thịnh Long, cùng các tuyến Kim Đông – Rạng Đông. Ông Bùi Văn Mạnh cho biết, ngành du lịch đang tiến hành nghiên cứu tổng thể môi trường biển để làm nền tảng xây dựng chiến lược phát triển. Mục tiêu là tạo ra những sản phẩm du lịch cạnh tranh cao, đồng thời đảm bảo sự kết nối hài hòa giữa không gian rừng và biển.

Sự xuất hiện của những điểm đến sinh thái mới như Thung Ui cũng góp phần giảm tải cho vùng lõi Tràng An. Với vẻ đẹp nguyên sơ của các thung lũng đá vôi cùng dấu ấn cổ kính của Điện Kính Thiên, Thung Ui được kỳ vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích khám phá. Bà Nguyễn Thùy Linh, đại diện Ban quản lý khu du lịch Thung Ui, nhận định rằng sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và đầu tư vào trải nghiệm mới sẽ tạo nên sức hút riêng cho khu vực này. Việc phát triển các điểm vệ tinh không chỉ mở rộng lựa chọn cho du khách mà còn góp phần bảo vệ bền vững các vùng di sản trọng điểm.

Hướng tới Tuần Du lịch "Ninh Bình - Hành trình di sản qua các thời đại" vào cuối tháng 5/2026, tỉnh dự kiến ra mắt nhiều sản phẩm đặc sắc như Lễ hội âm nhạc sáng tạo Tràng An hay mùa lúa chín Tam Cốc. Những nỗ lực đồng bộ từ phát triển kinh tế đêm, khai thác tiềm năng biển đến xây dựng các tour sinh thái cho thấy tầm nhìn dài hạn của địa phương. Ninh Bình không chỉ hướng đến mục tiêu gia tăng lượng khách, mà còn mong muốn mỗi du khách khi rời đi đều mang theo sự thấu hiểu và trân trọng các giá trị tự nhiên. Đây chính là nền tảng để thương hiệu du lịch miền cố đô duy trì sức hút bền bỉ trên bản đồ du lịch quốc tế.