Khơi thông điểm nghẽn để tìm lối đi

Thành phố Đà Nẵng hiện có 477 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, gồm 4 sản phẩm 5 sao, 80 sản phẩm 4 sao và 393 sản phẩm 3 sao, cùng 28 điểm giới thiệu và bán hàng. Dù nguồn cung phong phú, các mô hình phân phối hiện nay chủ yếu mang tính đơn lẻ, chưa hình thành được mạng lưới cung ứng ổn định với khách sạn, doanh nghiệp lữ hành và sân bay. Sự đứt gãy này tạo ra khoảng trống lớn khi dòng khách du lịch kỷ lục vẫn chưa thực sự chạm tới kho tàng sản phẩm bản địa, trong khi tỷ lệ chi tiêu cho quà tặng của du khách quốc tế tại Việt Nam chỉ đạt 12–15%, thấp hơn mức 22,5% của khu vực Đông Nam Á.

Từ thực tế đó, bà Nguyễn Thị Kiều Anh, Giám đốc HTX Nông nghiệp Xanh Gò Nổi, thừa nhận một sản phẩm đạt OCOP chưa đồng nghĩa với việc đã hoàn toàn phù hợp với khách du lịch. Một trong những khó khăn của HTX và doanh nghiệp nhỏ là tiếp cận khách sạn, resort, nhà hàng, điểm du lịch và doanh nghiệp lữ hành. Đồng thời, bà mong muốn có các chương trình tăng cường kết nối với doanh nghiệp du lịch và đề xuất thử nghiệm chương trình “Mỗi tour một sản phẩm OCOP - Mỗi điểm đến một câu chuyện bản địa”.

Bên cạnh đó, bà chia sẻ thêm: “Du khách thường quan tâm đến sản phẩm nhỏ gọn, đẹp, dễ mang theo, có câu chuyện, nguồn gốc rõ ràng và thể hiện được bản sắc địa phương. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy có sản phẩm OCOP rồi tìm nơi bán sang hiểu nhu cầu của du khách để thiết kế sản phẩm phù hợp ngay từ đầu”.

Góp thêm góc nhìn từ phía sản xuất, bà Phạm Thị Duy Mỹ, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Duy Oanh (xã Duy Xuyên), cho hay đơn vị luôn kiên trì với con đường sản xuất dựa trên tài nguyên bản địa. Bà Mỹ cho biết, hiện Duy Oanh có nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao như bột ngũ cốc, thanh gạo lứt, bột rau má đậu xanh, sen sấy khô.

Chia sẻ về quá trình phát triển, bà bày tỏ: “Để có được kết quả này, hợp tác xã không chỉ đầu tư nhà xưởng, máy móc hiện đại mà còn đặc biệt chú trọng đến chuyển đổi số trong bán hàng. Trong thời đại số, khách hàng không chỉ mua một món hàng mà còn mua cả niềm tin và lối sống xanh. Vì vậy, Duy Oanh chú trọng xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, nội dung truyền thông chất lượng để lan tỏa giá trị”.

Xây dựng chuỗi giá trị và tầm nhìn bền vững

Để giải quyết bài toán thị trường, ông Lê Quốc Việt, Chủ nhiệm CLB Điểm đến Xứ Quảng, cho hay dù sức mua rất lớn, tỷ lệ chi tiêu cho quà tặng và hàng hóa của du khách quốc tế tại Việt Nam chỉ dừng ở mức 12–15%, thấp hơn nhiều so với mức 22,5% của khu vực Đông Nam Á. Qua tính toán, ông Việt cho rằng nếu chỉ 5% trong số 19,5 triệu lượt khách năm 2026 mua một giỏ hàng đặc sản trị giá 250.000 VNĐ, ngành du lịch đã có thể mang về 244 tỷ đồng/năm. Đánh giá về hiệu quả, ông cho biết con số này gấp 5 lần tổng kim ngạch xuất khẩu OCOP của thành phố trong nửa đầu năm 2026 mà không phải tốn chi phí vận chuyển quốc tế hay thủ tục xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, ông Lê Quốc Việt cũng chỉ rõ thực trạng “doanh nghiệp du lịch và các chủ thể OCOP chưa gặp được nhau do 5 “nút thắt” chính: quy mô sản xuất của hộ nông dân còn nhỏ lẻ, khó cam kết lượng hàng lớn; chiết khấu cao và thời gian công nợ kéo dài vượt quá sức chịu đựng của chủ thể; bao bì, mẫu mã chưa đạt chuẩn quà tặng cao cấp; khách sạn ngại ký kết vì phải làm việc với hàng chục nhà cung cấp nhỏ lẻ; thiếu dữ liệu phân tích thói quen mua sắm của từng nhóm khách quốc tế”. Từ đó, ông đề xuất hình thành một nhà phân phối OCOP – Du lịch đóng vai trò đầu mối trung gian gom hàng, kiểm định, kho vận, xuất hóa đơn VAT và thanh toán nhanh trong 15 ngày. Đồng thời, kết hợp triển khai mô hình “Chợ Xanh Xứ Quảng” theo hệ sinh thái kết nối cộng đồng phi lợi nhuận để sản phẩm cạnh tranh bằng giá trị trải nghiệm.

Ở tầm nhìn vĩ mô, ông Văn Bá Sơn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, khẳng định việc gắn kết OCOP với du lịch phải được đặt trong khung phát triển bền vững, dựa trên bốn trụ cột căn bản gồm: giảm thiểu tác động môi trường qua việc sử dụng nguyên liệu và bao bì thân thiện; bảo tồn thiên nhiên và văn hóa bằng cách lồng ghép các giá trị bản địa vào sản phẩm và điểm đến; nâng cao chất lượng trải nghiệm thông qua việc thiết kế các hành trình tương tác, khám phá làng nghề; bảo đảm cộng đồng địa phương được tham gia và hưởng lợi công bằng, từ sản xuất, phân phối đến dịch vụ du lịch.

Theo ông Sơn, đó là kim chỉ nam để OCOP không chỉ là hàng hóa mà còn là sứ giả văn hóa và động lực phát triển bền vững. Ông nhấn mạnh thêm: “Việc đưa sản phẩm vào tour, những đặc sản được giới thiệu tại khách sạn, nhà hàng, những mô hình trải nghiệm mới ra đời – tất cả tạo thành một chuỗi giá trị khép kín: nhà sản xuất tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp du lịch tạo ra trải nghiệm, hệ thống phân phối đưa sản phẩm đến đúng điểm chạm và du khách – là những sứ giả – tiếp tục lan tỏa câu chuyện, văn hóa và hình ảnh Đà Nẵng vươn xa”.

Góp thêm tiếng nói từ cơ quan điều hành địa phương, ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, cho rằng cần tạo được “điểm chạm” và sự gặp nhau giữa nguồn cung với cầu du lịch trên cơ sở các cam kết cụ thể về chất lượng, giá cả, năng lực cung ứng, mẫu mã bao bì, phương thức giao nhận và câu chuyện sản phẩm. Ông nhấn mạnh: “Qua đó, doanh nghiệp du lịch sẽ có được nguồn sản phẩm đặc sắc, chất lượng và ổn định để nâng tầm dịch vụ. Chủ thể OCOP được mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và có đơn hàng bền vững; còn chính quyền địa phương phát huy được giá trị văn hóa bản địa, thúc đẩy kinh tế nông thôn”.