Theo Báo Lâm Đồng, hiện tại quy mô sản xuất cà phê của toàn tỉnh đang được duy trì ở mức hơn 328.700 ha (đạt 100% kế hoạch năm, với khoảng 82 ha diện tích trồng mới). Trong bối cảnh cây trồng đang ở kỳ nuôi trái, sản lượng thu hoạch dự kiến chạm mốc cao chưa từng có: hơn 1 triệu tấn nhân/năm (tăng hơn 11% so với năm 2021). Dù quy mô rộng lớn giúp củng cố vững chắc vị thế nông nghiệp của tỉnh, nhưng bài toán thực tế đang đặt ra những thách thức mới về phương thức canh tác và chất lượng thành phẩm. Đặc biệt, để vượt qua "rào cản" từ Liên minh châu Âu như Quy định chống mất rừng (EUDR), việc minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và sản xuất có trách nhiệm đã trở thành điều kiện tiên quyết.

Chất lượng thay thế số lượng

Ông Hà Ngọc Chiến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, nhấn mạnh rằng vị thế của vùng trồng không còn được đo đếm thuần túy bằng tấn hay tạ. Khi năng suất đã đạt đến đỉnh cao, nấc thang tiếp theo buộc phải là sự gia tăng giá trị trên từng héc-ta đất canh tác. Câu hỏi quan trọng nhất hiện nay là: hạt cà phê được làm ra như thế nào và mang lại những lợi ích gì cho hệ sinh thái cũng như cộng đồng?

Để giải quyết bài toán này, bộ tiêu chuẩn ESG đang được xem là kim chỉ nam. Quá trình "xanh hóa" này yêu cầu sự thay đổi từ những hành động nhỏ nhất ngay tại vườn trồng. Người nông dân cần phải tối ưu hóa nguồn nước tưới, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật một cách khoa học. Đồng thời, việc ghi chép nhật ký nông vụ để số hóa dữ liệu là khâu bắt buộc, giúp toàn bộ chuỗi cung ứng từ hợp tác xã đến doanh nghiệp được vận hành một cách minh bạch và bền vững.

Biến tiêu chuẩn khắt khe thành lợi thế cạnh tranh

Nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi, Lâm Đồng cùng với Sơn La đã được chọn làm hai vùng trọng điểm để triển khai dự án “Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam” (SCE) trong giai đoạn 2026 - 2029. Mục tiêu cốt lõi của dự án là trang bị công cụ và kiến thức ESG cho 65 doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hợp tác xã cùng nhiều tổ chức liên quan. Kỳ vọng đến năm 2029, sẽ có 75% đơn vị tham gia dự án cải thiện được năng lực thực hành ESG và 40% doanh nghiệp đưa tiêu chuẩn này vào kế hoạch hành động thực tế.

Một tín hiệu đáng mừng là hiện nay, 70% diện tích cà phê tái canh của địa phương đang sử dụng các giống chuẩn đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận. Bên cạnh việc "trẻ hóa" vườn cây, nhiều nông hộ đã chủ động thích ứng bằng các mô hình canh tác thông minh. Tiêu biểu như tại xã Di Linh, việc nông dân như ông Nguyễn Chí Thanh áp dụng mô hình trồng xen canh cây mắc ca không chỉ giúp điều hòa vi khí hậu, chắn sương muối, tiết kiệm nước tưới mà còn mang lại dòng tiền ổn định quanh năm.

Ông Đoàn Mạnh Trình, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu lớn tại Nam Ban (Lâm Hà) cho hay, với quy mô canh tác khổng lồ, mọi sự thay đổi dù nhỏ trong cách làm nông tại Lâm Đồng đều sẽ tạo ra những tác động vĩ mô đến môi trường và sinh kế. Chuyển đổi ESG không nên bị xem là một gánh nặng thủ tục, mà thực chất là "chìa khóa" để tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh và nâng tầm giá trị nông sản trên các sàn giao dịch quốc tế.

Từ vùng chuyên canh dưới chân núi Lang Biang, diện mạo của ngành cà phê đang dần thay đổi. Cùng với việc mạnh tay đầu tư vào khâu chế biến sâu, sự liên kết chặt chẽ giữa nhà quản lý, doanh nghiệp dẫn dắt và người nông dân thực hành đang tạo ra một hệ sinh thái tuần hoàn. Khi trách nhiệm với tự nhiên và xã hội được đặt ngang hàng với lợi nhuận kinh tế, hạt cà phê Lâm Đồng sẽ hoàn toàn tự tin làm chủ "luật chơi" toàn cầu.