Nghịch lý từ tiềm năng to lớn đến thực trạng đơn điệu

Thống kê của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho thấy cả nước hiện có khoảng 5.400 làng nghề, nhưng mô hình du lịch tại đây vẫn chưa thực sự hút khách do còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Riêng tại Hà Nội, dù có 1.350 làng nghề đã được công nhận, thực tế khai thác vẫn cho thấy sự thiếu đồng bộ và chưa tương xứng với tiềm năng vốn có của vùng đất kinh kỳ. Nhiều làng nghề hiện nay vẫn đang gặp khó khăn trong việc tổ chức sản phẩm du lịch bài bản, đồng thời thiếu sự liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành chuyên nghiệp.

Giám đốc Công ty Lữ hành Hanoitourist, bà Lê Thị Hòa, chia sẻ rằng mặc dù các làng nghề sản xuất ra nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ, các sản phẩm còn quá đơn điệu và chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thị trường. Bà cho rằng các làng nghề hiện nay chưa được quan tâm đúng mức tới thị hiếu của khách du lịch, trong khi mỗi thị trường quốc tế lại có sở thích riêng biệt về đồ lưu niệm. Khách châu Âu thường rất thích đồ sơn mài, khách Nhật thường tìm đến các sản phẩm tranh thêu, còn khách Mỹ lại đặc biệt ưa chuộng đồ mỹ nghệ bằng gỗ hoặc mây tre đan.

Tuy nhiên, các làng nghề lại quá chú trọng vào sản xuất đồ mỹ nghệ cao cấp phục vụ xuất khẩu mà không quan tâm tới thị trường đồ lưu niệm cho du khách trực tiếp. Bà Lê Thị Hòa cho biết thêm, thị trường này thực tế mang lại nguồn thu rất lớn nếu biết cách khai thác đúng hướng và đánh trúng tâm lý người mua. Sự lệch pha giữa sản xuất hàng hóa thuần túy và nhu cầu trải nghiệm văn hóa của khách du lịch đang khiến các làng nghề bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển kinh tế bền vững từ dịch vụ du lịch tại chỗ vốn có tiềm năng khai thác rất lớn.

Đồng tình với ý kiến này, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, ông Lê Bá Dũng, nhận định rằng nguyên nhân khiến du lịch làng nghề chưa phát triển mạnh mẽ là do ngành du lịch chưa quan tâm đầu tư đúng mức. Hiện hầu hết các làng nghề vẫn chỉ tập trung vào sản xuất hàng hóa mà chưa có sự gắn kết chặt chẽ với các hoạt động trải nghiệm du lịch. Tại không ít điểm đến, du khách thường không muốn quay lại lần thứ hai, bởi các sản phẩm quà lưu niệm như vòng tay hay dây đeo ở đâu cũng giống nhau, không có sự đặc sắc riêng biệt làm nên dấu ấn của một vùng đất di sản.

Bên cạnh đó, tình trạng người dân thiếu kiến thức về du lịch và không được học cách tiếp khách bài bản cũng là một vấn đề nan giải cần sớm khắc phục. Việc thiếu hụt ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp chuyên nghiệp khiến người dân làng nghề khó lòng kết nối và truyền tải được giá trị cốt lõi của sản phẩm tới du khách quốc tế. Sức hút của làng nghề đôi khi đã bị đánh mất phần nào vẻ nguyên sơ, do sự xô bồ của quá trình du lịch hóa thiếu kiểm soát hoặc bởi chính những người làm nghề chưa biết cách kể câu chuyện của mình.

Chi hội trưởng Chi hội Du lịch Xanh Việt Nam, ông Phùng Quang Thắng, nhận định rằng tình trạng “mạnh ai nấy làm” đang là rào cản lớn khiến các điểm đến thiếu tính liên kết. Ông cho rằng du lịch làng nghề cần được phát triển theo hướng bền vững, trong đó yếu tố môi trường và sinh kế của cộng đồng địa phương phải được đặt lên hàng đầu. Nếu không thay đổi cách tiếp cận, các làng nghề sẽ mãi chỉ là nơi sản xuất đơn thuần thay vì trở thành không gian văn hóa hấp dẫn, có khả năng giữ chân du khách lâu hơn trong hành trình khám phá văn hóa bản địa đầy ý nghĩa.

Giải pháp khơi thông nguồn lực bằng tư duy sáng tạo mới

Để khai thác tốt tiềm năng du lịch làng nghề, các ngành chức năng cần đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, nâng cao kiến thức cho người dân và cải thiện môi trường sống. Tổng Giám đốc Công ty du lịch AZA Travel, ông Nguyễn Tiến Đạt, chia sẻ rằng các làng nghề của Việt Nam nếu được đầu tư đúng hướng hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn. Ông đề xuất ngành du lịch và địa phương cần quy hoạch lại không gian du lịch để kết nối các nguồn tài nguyên, sau khi địa bàn hành chính được điều chỉnh, nhằm tạo ra một hệ sinh thái du lịch bền vững và có chiều sâu văn hóa hơn.

Dưới góc độ cơ quan quản lý, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, ông Hà Văn Siêu, cho rằng để làng nghề trở thành điểm du lịch cần xã hội hóa kinh phí đầu tư hiệu quả. Nhà nước đóng vai trò đưa ra cơ chế chính sách và hỗ trợ một phần kinh phí cho các dự án trọng điểm, còn lại phải kêu gọi đầu tư từ chính cộng đồng làng nghề. Ông Hà Văn Siêu nhấn mạnh rằng các làng nghề cần liên kết với doanh nghiệp xây dựng các gói sản phẩm phù hợp với từng thị trường khách, đồng thời kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại để tạo sức hút mạnh mẽ.

Cũng theo ông Hà Văn Siêu, việc truyền thông và quảng bá cần được đẩy mạnh trên nền tảng công nghệ số, nhưng phải đi đôi với phát triển sản phẩm thực chất để tạo ra sự cân bằng. Việc làm mới các giá trị truyền thống bằng sự sáng tạo, đồng thời đẩy mạnh đào tạo truyền nghề, sẽ giúp giữ gìn môi trường sống xanh, sạch đẹp cho làng nghề. Những hoạt động này không chỉ giúp các nhà quản lý và doanh nghiệp có cái nhìn trực quan về tiềm năng địa phương mà còn mở ra cơ hội hợp tác xây dựng tour tuyến chuyên nghiệp trong thời gian tới, từ đó nâng tầm thương hiệu du lịch làng nghề Việt Nam.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, ông Nguyễn Trần Quang, bổ sung rằng địa phương cần chú trọng bảo vệ cảnh quan môi trường và tổ chức lại hệ thống giao thông nội vùng. Ông cho rằng việc tăng cường kết nối giao thông và du lịch với các vùng lân cận sẽ mở rộng không gian phát triển cho các làng nghề truyền thống. Chủ động liên kết với các đơn vị kinh doanh du lịch để tổ chức đưa đón khách nội địa và quốc tế đến tham quan, mua sắm là bước đi cần thiết để chuyên nghiệp hóa hoạt động, giúp du khách tiếp cận làng nghề dễ dàng hơn.

Ông Nguyễn Trần Quang khẳng định tiềm năng du lịch làng nghề của Hà Nội thực sự rất to lớn và nếu được tổ chức bài bản sẽ mang lại giá trị kinh tế thiết thực. Nghề truyền thống chính là yếu tố cốt lõi và linh hồn của điểm đến, nên việc bảo tồn phải luôn đi đôi với phát triển sản phẩm trải nghiệm có chiều sâu. Khi mỗi gia đình làm nghề trở thành một điểm đến nhỏ và mỗi nghệ nhân là một hướng dẫn viên am tường, cả làng nghề sẽ trở thành bảo tàng mở sống động, lan tỏa mạnh mẽ tới du khách phương xa trong không gian văn hóa đầy mê hoặc.

Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, bà Hà Thị Vinh, cho rằng khai thác tốt các giá trị văn hóa bản địa là chìa khóa để vượt qua khó khăn hiện tại. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các sản phẩm du lịch dựa trên những câu chuyện lịch sử, văn hóa lâu đời, tạo chiều sâu cho trải nghiệm của du khách. Sự phối hợp giữa chính quyền và các hiệp hội nghề nghiệp sẽ giúp tạo ra sản phẩm văn hóa đặc trưng, để du khách không chỉ tham quan mà còn thực sự cảm nhận được hồn cốt của làng nghề truyền thống Việt Nam thông qua những sản phẩm thủ công tinh xảo.