Nghịch lý năng suất tăng cao nhưng giá bán sụt giảm mạnh

Những ngày giữa tháng 3/2026, không khí thu hoạch tỏi đang diễn ra khẩn trương khắp các cánh đồng trên đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Từng bó tỏi trắng ngần được nhổ lên, rũ sạch cát và xếp thành hàng dài chờ vận chuyển. Với nhiều hộ dân, đây lẽ ra phải là thời điểm vui nhất trong năm sau nhiều tháng đầu tư công sức, thế nhưng nỗi lo về giá cả lại đang phủ bóng lên niềm vui ấy.

Toàn đặc khu Lý Sơn xuống giống khoảng 314 ha trong vụ đông xuân này. Đến thời điểm hiện tại, người dân đã thu hoạch được hơn 50% diện tích với năng suất ước đạt khoảng 80 tạ/ha. Đây là mức năng suất được đánh giá khá cao so với nhiều năm gần đây. Tuy nhiên, sản lượng tăng không đồng nghĩa với thu nhập tăng, khi giá thu mua liên tục lao dốc, khiến tổng thu nhập của người trồng không đạt như kỳ vọng ban đầu.

Gia đình ông Đặng Hạnh, một hộ trồng tỏi lâu năm tại địa phương, đang tất bật thu hoạch diện tích của mình. Nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi, ruộng tỏi của gia đình ông phát triển tốt, ít sâu bệnh và đạt năng suất bình quân mỗi sào từ 500 đến 600 kg tỏi tươi. Dù vậy, ông Hạnh không giấu được sự lo lắng khi mức giá hiện tại chỉ dao động từ 30.000 đến 35.000 đồng/kg, thấp hơn rất nhiều so với những vụ mùa trước đó.

Chia sẻ về tình hình thực tế, ông Đặng Hạnh bùi ngùi cho biết: giá tỏi năm nay không bằng mấy năm trước, dù công sức bỏ ra vẫn vậy nhưng giá thu về lại thấp hơn đáng kể. Nhiều hộ trồng tỏi khác tại Lý Sơn cũng đang đối mặt với bài toán kinh tế nan giải khi chi phí đầu tư ngày càng tăng cao. Theo tính toán của người dân, để canh tác một sào tỏi hiện nay cần khoảng 20 triệu đồng, bao gồm tiền giống, phân bón, công chăm sóc và chi phí tưới nước.

Bà Phạm Thị Thy, một nông dân gắn bó nhiều năm với cây tỏi, cho rằng việc canh tác ngày càng khó khăn do đất đai không còn màu mỡ như trước. Bà cho biết: trước đây, tỏi và hành từng giúp nhiều hộ dân vươn lên khá giả, nhưng vài năm nay mọi thứ đã thay đổi. Hiện nay, nhiều nơi cũng trồng tỏi nên giá không còn cao, trong khi đất ở đảo phải tưới nhiều nước và bón nhiều phân hơn; trước đây chỉ cần tưới vài lần nhưng giờ phải tưới suốt cả vụ.

Với mức đầu tư lớn, giá tỏi tươi phải đạt từ 50.000 đồng/kg trở lên thì người trồng mới có thể hy vọng có lãi. Tuy nhiên, thực tế thị trường lại đi ngược với mong đợi của bà con nông dân. Tình trạng giá tỏi thấp kéo dài, thậm chí có thời điểm xuống dưới ngưỡng hòa vốn, đã khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh lấy công làm lời. Những thay đổi về điều kiện canh tác cùng áp lực cạnh tranh khiến cây trồng từng được xem là “vàng trắng” của đảo dần mất đi lợi thế vốn có.

Tìm kiếm giải pháp ổn định đầu ra và nâng cao giá trị

Để giải quyết bài toán kinh tế trước mắt, nhiều hộ dân tại đặc khu Lý Sơn đã chọn giải pháp tạm thời là phơi khô và tích trữ tỏi trong kho. Họ hy vọng trong thời gian tới, khi thị trường ổn định hơn, giá tỏi sẽ tăng trở lại để giảm bớt phần nào thua lỗ. Tuy nhiên, đây chỉ là phương án tình thế, bởi việc bảo quản nông sản lâu dài luôn đi kèm rủi ro về chất lượng và hao hụt trọng lượng theo thời gian.

Ông Nguyễn Có, một người dân trồng 7 sào tỏi, cho biết gia đình ông cũng gặp khó khăn khi thời tiết nắng nhiều vào tháng Chạp làm cây sinh trưởng kém hơn dự kiến. Năng suất của gia đình ông chỉ đạt khoảng 300 đến 400 kg mỗi sào, thấp hơn hẳn mức trên 500 kg của mọi năm. Ông Có chia sẻ rằng với mức giá hiện nay, người trồng tỏi hầu như không có lãi, vì thông thường giá phải nằm trong khoảng 60.000 đến 70.000 đồng/kg thì bà con mới thực sự có lời sau khi trừ mọi chi phí.

Cùng chung cảnh ngộ, bà Mai Thị Bá cho biết vụ tỏi năm nay gia đình bà thậm chí có một số diện tích bị mất trắng, phần còn lại phải cố gắng chăm sóc để vớt vát thu hoạch. Bà Bá cho biết chi phí đầu tư cho một sào tỏi, từ tiền giống, phân bón đến thuốc bảo vệ thực vật, hiện lên đến gần 15 triệu đồng. Trong khi đó, giá tỏi tươi hiện chỉ còn khoảng 30.000 đến 35.000 đồng/kg, thấp hơn nhiều so với các năm trước, khiến nông dân gần như không thu được lợi nhuận.

Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đang tích cực tìm kiếm các giải pháp mang tính chiến lược nhằm ổn định đầu ra cho sản phẩm đặc trưng của đảo. Việc phụ thuộc quá lớn vào thị trường tự do và thương lái là nguyên nhân chính khiến giá cả luôn bấp bênh. Hiện nay, phần lớn tỏi Lý Sơn sau thu hoạch vẫn chưa có nhiều doanh nghiệp tham gia bao tiêu sản phẩm lâu dài, dẫn đến việc người nông dân luôn ở thế bị động và dễ bị tổn thương trước những biến động nhỏ nhất của thị trường.

Ông Nguyễn Đạo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND đặc khu Lý Sơn, khẳng định địa phương đang nỗ lực kêu gọi sự vào cuộc của các cấp, ngành và doanh nghiệp. Theo ông Đạo, vụ tỏi năm nay đạt năng suất nhưng giá thấp khiến người dân lo lắng. Do đó, địa phương rất mong muốn tìm được đầu ra ổn định để nâng cao giá trị thương hiệu. Đây là yếu tố then chốt để giúp người nông dân yên tâm sản xuất và giữ vững nghề trồng tỏi truyền thống đã gắn bó qua bao đời.

Bên cạnh việc kết nối tiêu thụ, giải pháp phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ tỏi cũng đang được chú trọng để giảm áp lực bán thô ngay sau vụ thu hoạch. Việc đẩy mạnh quảng bá thương hiệu gắn liền với chỉ dẫn địa lý sẽ giúp tỏi Lý Sơn khẳng định vị thế riêng biệt so với tỏi từ các vùng miền khác. Dù đây là một bài toán khó không thể giải quyết trong ngắn hạn, nhưng sự đồng hành giữa chính quyền, doanh nghiệp và nông dân được kỳ vọng sẽ tạo ra một chuỗi liên kết bền vững hơn cho tương lai.