Chỉ vài tháng sau khi đạt đỉnh giá kỷ lục 170.000 đồng/chục, giá dừa tươi tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bất ngờ lao dốc không phanh.

Tăng trưởng \'nóng\' và nghịch lý \'chảy máu\' nguyên liệu thô

Chưa bao giờ thị trường dừa tươi Việt Nam sôi động như 9 tháng đầu năm 2025. Ngay từ những tháng đầu năm, các tín hiệu tích cực đã liên tục xuất hiện. Số liệu ghi nhận, chỉ 2 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dừa tươi đã đạt 33,3 triệu USD, tăng 18% so với cùng kỳ.

Động lực chính đến từ việc thị trường Hoa Kỳ chính thức mở cửa cho dừa tươi Việt Nam (tháng 8/2023) và đặc biệt là Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc được ký kết (tháng 8/2024). Những cú hích này, cộng hưởng với "hiệu ứng truyền thông xuất khẩu", đã đẩy giá dừa tươi trong nước lên mức cao chưa từng có.

Vào giai đoạn cao điểm tháng 5 và tháng 6, giá dừa tươi tại các "thủ phủ" Bến Tre, Tiền Giang được thu mua ở mức 150.000 - 170.000 đồng/chục (12 trái), tăng 200-250% so với cùng kỳ năm 2024. Đà tăng trưởng tiếp tục được khẳng định, với số liệu 6 tháng đầu năm cho thấy kim ngạch xuất khẩu dừa nguyên trái (tươi và khô) đạt 216 triệu USD, tăng 40% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng "nóng" này ngay lập tức bộc lộ một nghịch lý lớn. Trong khi các thương lái và doanh nghiệp xuất khẩu thô ồ ạt gom hàng, thì các doanh nghiệp chế biến sâu trong nước lại rơi vào tình trạng thiếu nguyên liệu nghiêm trọng. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp chế biến phải sản xuất cầm chừng, thậm chí tăng cường nhập khẩu dừa nguyên liệu từ các nước. Chỉ trong 4 tháng đầu năm, nhập khẩu dừa chế biến đã tăng 11,3 lần. Nguồn dừa nguyên liệu trong nước bị "chảy máu" sang Thái Lan, Campuchia và Trung Quốc để phục vụ xuất khẩu thô, thay vì tạo ra giá trị gia tăng cao hơn tại thị trường nội địa.

Ngay từ tháng 9/2025, đã có những cảnh báo về "cơ hội lớn, nỗi lo không nhỏ", chỉ ra rằng dừa tươi Việt Nam thực chất chỉ xếp thứ 7, thứ 8 về thị phần tại Trung Quốc và áp lực cạnh tranh từ các thương hiệu quốc tế là rất lớn.

\'Cú sốc thị trường\' và cuộc đào thải vì chất lượng \'tạp nham\'

Cảnh báo đã trở thành hiện thực khi thị trường đột ngột đảo chiều vào cuối năm. Từ mức giá 100.000 - 130.000 đồng/chục hồi tháng 8, đến nay, thương lái chỉ thu mua dừa loại một với giá 40.000 - 50.000 đồng/chục. Nông dân như ông Hoàng (Vĩnh Long) chua chát cho biết giá bán tại vườn chỉ còn khoảng 3.000 đồng/trái.

Theo ông Cao Bá Đăng Khoa, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dừa Việt Nam (VPA), đây chính là hệ quả của một sự "phát triển quá vội vã và thiếu nền tảng". "Cú sốc thị trường" đến từ việc tăng trưởng xuất khẩu quá nhanh. Nhiều doanh nghiệp thu mua ồ ạt nhưng không có quy trình tuyển chọn kỹ lưỡng.

Thực tế, Việt Nam có tới 16 giống dừa tươi đang được xuất khẩu nhưng ít giống được đăng ký sở hữu, nông dân trồng tự do và không theo quy chuẩn. Điều này dẫn đến các lô hàng xuất khẩu trở nên "tạp nham, đúng nghĩa \'như nồi lẩu thập cẩm\'", thiếu minh bạch và không đồng đều về chất lượng.

Hệ quả trực tiếp là các đối tác nhập khẩu siết chặt kiểm soát. Đại diện Hiệp hội trái cây thành phố Bằng Tường (Trung Quốc) phản ánh nhiều lô dừa Việt Nam bị trả về vì độ ngọt không đồng đều, thiếu thông tin truy xuất và không có mã vùng trồng. Khi thị trường Trung Quốc có quá nhiều lựa chọn, họ lập tức loại bỏ những nhà cung cấp không ổn định.

Cú sốc này đã tạo ra một cuộc "thanh lọc" mạnh mẽ. Thực tế, lượng doanh nghiệp tham gia thu mua xuất khẩu đã giảm khoảng 30%. Những doanh nghiệp làm ăn "chụp giật", chỉ tập trung xuất thô, cạnh tranh bằng giá rẻ và bỏ qua chất lượng đã bị đào thải đầu tiên.

Thực tế, thị trường quốc tế đang đòi hỏi tiêu chuẩn rất khắt khe. Dừa tươi là sản phẩm uống trực tiếp, yêu cầu nghiêm ngặt. Tại Bắc Kinh, một quả dừa tươi có thể bán lẻ giá 90.000 đồng, tại Mỹ là 120.000 đồng, nhưng nhà nhập khẩu chỉ chọn hàng có chứng nhận quốc tế và sản xuất bền vững. Trong khi đó, vùng nguyên liệu Việt Nam vẫn mang tính "tự phát", dẫn đến nghịch lý "thừa hàng đại trà, thiếu sản phẩm đạt chuẩn".

Bài học từ Thái Lan, quốc gia có thể bán dừa tươi sang châu Âu với giá 4,39 USD/quả nhờ quản lý chặt vùng trồng, là lời giải cho ngành dừa Việt Nam. Tiềm năng vẫn rất lớn, nhưng chỉ khi giải quyết được hai yếu tố cốt lõi: chuẩn hóa vùng trồng và minh bạch chất lượng sản phẩm.

Dừa Việt tăng tốc, hướng tới ngành tỷ đô

Giải mã "cơn sốt" dừa Việt tại Mỹ: Điều gì đang xảy ra?