Giai đoạn "đốt tiền" và nghịch lý từ rào cản lợi nhuận

Theo phân tích từ Bộ Khoa học và Công nghệ, các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thường có một mô hình phát triển phi tuyến tính, hoàn toàn khác biệt so với doanh nghiệp truyền thống. Trong khoảng 3 đến 5 năm đầu tiên, các startup phải chấp nhận chiến lược "đốt tiền" để tập trung nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển (R&D), thử nghiệm công nghệ, hoàn thiện mô hình kinh doanh cũng như mở rộng cơ sở người dùng. Đây chính là giai đoạn bản lề để tạo dựng nền tảng tăng trưởng bùng nổ trong tương lai.

Tuy nhiên, theo quy định hiện hành của Luật Chứng khoán, doanh nghiệp muốn thực hiện IPO phải đáp ứng tới 9 điều kiện khắt khe. Trong đó, yêu cầu bắt buộc phải kinh doanh có lãi trong hai năm liên tiếp trước thời điểm đăng ký, đồng thời không có lỗ lũy kế và vốn điều lệ thực góp đạt tối thiểu 30 tỷ đồng đang trở thành chiếc áo quá chật đối với các "kỳ lân" công nghệ tương lai. Việc áp dụng cứng nhắc các tiêu chí này vô hình trung làm mất đi cơ hội tiếp cận thị trường vốn đại chúng của các startup ngay trong giai đoạn họ cần lực đẩy nhất. Hệ quả tất yếu là nguy cơ "chảy máu" các doanh nghiệp tiềm năng sang các quốc gia khác có cơ chế thông thoáng hơn để gọi vốn, khiến dòng vốn đầu tư quốc tế dịch chuyển khỏi thị trường Việt Nam.

Tìm kiếm bộ tiêu chí mới để đánh giá năng lực doanh nghiệp

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất thay thế điều kiện về lợi nhuận bằng các chỉ số tài chính và vận hành phù hợp hơn với đặc thù của nền kinh tế số. Các tiêu chí được gợi ý bao gồm: tốc độ tăng trưởng doanh thu, tỷ lệ chi phí đầu tư cho hoạt động R&D trên tổng doanh thu, giá trị định giá của doanh nghiệp, hoặc mức độ tham gia đồng hành của các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Dù vậy, đề xuất này cũng vấp phải những góc nhìn thận trọng từ phía cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật. Bộ Tài chính khẳng định các điều kiện IPO hiện tại được thiết kế như một màng lọc kỹ thuật nhằm bảo đảm doanh nghiệp có độ ổn định nhất định về năng lực tài chính trước khi huy động vốn từ cộng đồng. Mục tiêu của quy định này là bảo vệ các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, và duy trì chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán. Theo Bộ Tài chính, các tiêu chí do Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất chưa mang tính chuẩn hóa cao trong hạch toán kế toán và có thể phát sinh rủi ro đánh giá chủ quan, gây khó khăn cho công tác giám sát. Thay vào đó, Bộ Tài chính cho biết định hướng phát triển thị trường vốn dành cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang được nghiên cứu theo một cơ chế riêng, đồng bộ với mô hình thị trường giao dịch chuyên biệt.

Khát vọng hiện thực hóa quốc gia khởi nghiệp sáng tạo

Nhìn vào bức tranh tổng thể, tính đến cuối năm ngoái, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể với khoảng 4.000 startup đang hoạt động, nổi bật là hai kỳ lân công nghệ định giá trên 1 tỷ USD (MoMo và Sky Mavis). Hạ tầng bệ đỡ cũng ngày càng hoàn thiện với sự tham gia của 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm, 40 tổ chức thúc đẩy kinh doanh và hơn 20 trung tâm hỗ trợ trên toàn quốc.

Sự chủ động thay đổi cơ chế, chính sách từ các cơ quan quản lý là vô cùng cấp thiết nhằm hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo được Chính phủ ban hành vào đầu tháng 4. Chiến lược đặt ra mục tiêu tham vọng: đến năm 2030, cả nước sẽ có 5 triệu chủ thể kinh doanh với ít nhất 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Tầm nhìn xa hơn đến năm 2045, Việt Nam hướng tới việc đưa tinh thần khởi nghiệp thấm sâu vào đời sống với 10% dân số tham gia khởi nghiệp, trung bình cứ 35 người dân có một doanh nghiệp và cứ 5.000 người dân sẽ có một doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Việc khơi thông dòng vốn kịp thời thông qua thị trường chứng khoán sẽ là chìa khóa vàng biến tầm nhìn vĩ mô này thành hiện thực.