Tác dụng dược lý từ các bộ phận cây quế

Theo BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ từ cơ sở 3, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cây quế có tên khoa học là Cinnamomum loureirii Nees, thuộc họ long não. Đây là loài cây thân gỗ lớn với vỏ ngoài nứt nẻ và phân nhiều nhánh. Mặc dù có thể thu hoạch sau 5 năm phát triển, nhưng vỏ quế đạt chất lượng tốt nhất khi được bóc từ những cây có độ tuổi từ 20-30 năm. Thời điểm bóc vỏ thích hợp nhất rơi vào các tháng 4, 5 hoặc tháng 9, 10 hàng năm, vì đây là giai đoạn cây quế bắt đầu làm nhựa, giúp quá trình thu hoạch diễn ra thuận lợi hơn.

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ cũng giải thích chi tiết cách phân loại các bộ phận của cây quế theo y văn cổ để phục vụ mục đích chữa bệnh. Những cành quế đầu nhỏ, vót được gọi là quế tiêm, trong khi các cành nhỏ vừa được gọi là quế chi. Đối với phần vỏ quế, người ta gọi chung là quế thông. Khi thu hái quế thông, các lương y thường gọt bỏ lớp vỏ thô bên ngoài để lấy lớp bên trong, gọi là quế tâm. Riêng phần vỏ bóc từ thân hoặc những cành to, dày được gọi là quế nhục. Sự phân chia này xác định rõ ràng công năng điều trị riêng biệt của từng loại.

Phân tích sâu hơn về thành phần hóa học, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ cho biết vỏ quế chứa khoảng 5% tanin và từ 1,2 đến 1,5% tinh dầu. Điểm đáng chú ý trong tinh dầu quế là hàm lượng aldehyd cinnamic rất cao, chiếm tới 80 đến 85%. Dược liệu này còn chứa một lượng nhỏ acid cinnamic, acetat cinnamyl, o-methoxycinnamaldehyd cùng các hoạt chất như cinnzeylanol, cinnzeylanin. Chính sự kết hợp phức tạp của các thành phần này đã tạo nên giá trị dược lý cao cho quế trong y học cổ truyền qua nhiều thời kỳ.

Chia sẻ về công dụng cụ thể, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ nhấn mạnh nhục quế có khả năng cứu được khí nguyên dương đã lạnh lâu ngày, giúp ấm tỳ vị hư hàn và ức chế can tà. Vị thuốc này còn thông lợi phế khí, bổ ngũ lao, trị thất thương và giúp mạnh sinh dục. Khí của nhục quế rất nồng hậu, có thể bổ sung sự bất túc của mệnh môn chân hỏa trong thận, hỗ trợ thúc đẩy độc tố của ung nhọt. Trong các trường hợp cần thiết, nhục quế còn được dùng làm thuốc thôi sinh, giúp đẩy thai ra ngoài một cách hiệu quả và nhanh chóng.

Bên cạnh đó, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ cho rằng quan quế đóng vai trò quan trọng trong việc chữa bệnh trung hàn và giết các loại trùng. Loại quế này có tác dụng thông khí huyết, lợi khớp xương, trừ đau do gió lạnh và bổ trợ trung khí. Đối với quế chi, vị thuốc có đặc tính vị nhạt và thể nhẹ, thường đi lên vùng đầu mặt. BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ khẳng định quế chi hiệu quả trong việc giải chứng lạnh ngoài bì phu, điều hòa vinh vệ và hỗ trợ trị tê tay chân. Về quế tâm, phần bên trong màu tía rất ngọt, có công năng bổ âm bổ dương, chữa chứng chân mềm nhũn, trung phong bán thân bất toại và đau vùng thượng vị.

Ứng dụng của quế trong chăm sóc sức khỏe 

Bước sang góc độ ứng dụng thực tế, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ khẳng định quế không chỉ là vị thuốc quý mà còn là trợ thủ đắc lực trong đời sống hàng ngày. Theo ông, tinh dầu quế khi được sử dụng để đốt hoặc khuếch tán trong phòng sẽ tạo ra hương thơm đặc trưng của thảo dược. Việc này giúp không gian sống trở nên thoáng đãng, đồng thời hỗ trợ tinh thần thư giãn, giúp người sử dụng dễ dàng chìm vào giấc ngủ sâu và ngon hơn sau những giờ làm việc mệt mỏi.

Để giải quyết tình trạng đau nhức xương khớp, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ gợi ý người dùng có thể ngâm quế với rượu để xoa bóp. Phương pháp này mang lại hiệu quả giảm đau tốt nhờ tính nóng của quế. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra lời khuyên thận trọng rằng không nên sử dụng quá nhiều để tránh tình trạng bỏng rát da. Người dùng có thể pha vài giọt tinh dầu quế với dầu dừa hoặc các loại dầu nền khác để xoa bóp, nhằm mục đích thư giãn và giãn cơ nhẹ nhàng, an toàn cho làn da.

Đối với vấn đề vệ sinh răng miệng, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ chia sẻ rằng hương thơm từ vỏ quế khô hoặc tinh dầu quế là giải pháp tuyệt vời để duy trì hơi thở thơm mát. Việc nhai một miếng quế khô giúp tận dụng đặc tính kháng khuẩn và chống viêm của thảo dược này để loại bỏ vi khuẩn gây sâu răng. Đồng thời, đối với những người mắc chứng cảm cúm hoặc cảm lạnh, việc pha vài giọt tinh dầu quế vào chậu nước nóng để xông mặt sẽ hỗ trợ làm thông đường hô hấp, giúp người bệnh giảm nghẹt mũi và dễ thở hơn.

Trong lĩnh vực ẩm thực, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ đánh giá cao vai trò của quế như một loại gia vị không thể thiếu. Hương thơm, vị cay và ngọt của quế giúp khử hiệu quả mùi tanh của các loại thịt và cá, từ đó làm món ăn trở nên hấp dẫn hơn. Ông cho biết các thành phần trong tinh dầu quế còn có khả năng hỗ trợ hệ tiêu hóa kháng khuẩn, giúp món ăn có tính ấm và xua tan khí hàn. Tuy nhiên, ông lưu ý mọi người cần dùng vừa phải, tránh lạm dụng vì quế có tính nóng, dễ gây kích ứng miệng và mất cân bằng âm dương.

Ngoài thực phẩm, BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ cho biết quế còn được ứng dụng trong việc làm túi thơm thảo mộc. Sản phẩm này có tác dụng khử sạch mùi nấm mốc từ quần áo, tường vôi ẩm hay mùi khó chịu trong xe ô tô nhờ khả năng diệt nấm và xua đuổi ký sinh trùng của tinh dầu quế. Không dừng lại ở đó, miếng lót giày từ quế cũng là một sáng tạo hữu ích giúp khử mùi, làm ấm lòng bàn chân và hạn chế sự phát triển của các loại nấm gây hại. Cuối cùng, quế còn là thành phần chủ chốt trong các loại nhang thảo mộc phục vụ việc thờ cúng, tỏa ra mùi hương ấm áp, mang lại cảm giác bình an trong không gian sống của mỗi gia đình.