Gia tăng tỷ lệ cận thị và hệ lụy từ màn hình điện tử

Ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế chuyên khoa mắt, sau mỗi kỳ nghỉ hè, lượng bệnh nhi đến khám vì tật khúc xạ luôn tăng đột biến. Tại Bệnh viện Mắt TP.HCM, vào mùa hè, số lượt khám lên tới 1.000 - 1.100 lượt/ngày, trong đó trẻ em chiếm khoảng 30 - 40%. Đáng chú ý, không ít trẻ chỉ mới 5 - 7 tuổi đã phải đeo những cặp kính dày cộm.

Việc sử dụng điện thoại, máy tính, xem tivi với cường độ cao và giảm thời gian hoạt động ngoài trời khiến độ cận của trẻ tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn. Điển hình như trường hợp con gái chị Vũ Thị Hương (Hưng Yên), dù gia đình đã quản lý thời gian và cho học bơi, bé vẫn cận tới 7,5 độ khi mới học lớp 8 (tăng 5 độ sau 4 năm). Nhiều phụ huynh lầm tưởng chỉ cần cắt kính mới khi con nheo mắt nhìn mờ là đủ, mà không lường trước được những biến chứng nguy hiểm của cận thị nặng như nhược thị, bong võng mạc hay thoái hóa hoàng điểm.

Lý giải về tình trạng này, bác sĩ Nguyễn Thị Thanh - Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Mắt Hà Nội nhấn mạnh: “Nhiều trường hợp trẻ tăng độ cận nhanh do không khám mắt định kỳ, cắt kính tại các cơ sở không uy tín hoặc không đeo kính đúng chỉ định. Bên cạnh đó, việc chỉ tập trung nhìn gần trong thời gian dài, ít hoạt động ngoài trời hay có thói quen sử dụng điện thoại, xem tivi trong phòng tối cũng là những yếu tố khiến cận thị tiến triển nhanh hơn”.

Không chỉ tàn phá thị lực, việc lệ thuộc vào màn hình điện tử còn để lại hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe tâm thần. Bác sĩ Nguyễn Thanh Sang (Bệnh viện Nhi đồng 2) cảnh báo, nhiều trẻ có biểu hiện chậm nói, rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung, sa sút học tập và hạn chế kỹ năng giao tiếp xã hội do tiếp xúc với thiết bị điện tử quá mức từ nhỏ.

Nguy cơ thừa cân, béo phì do thay đổi thói quen sinh hoạt

Bên cạnh đôi mắt, cân nặng của trẻ cũng là vấn đề khiến nhiều chuyên gia y tế lo ngại sau dịp hè. Khi không còn lịch học cố định, thói quen thức khuya, ngủ dậy muộn, bỏ bữa sáng nhưng lại ăn vặt liên tục bằng bánh kẹo, thức ăn nhanh và nước ngọt khiến trẻ dễ tăng cân mất kiểm soát.

GS.TS Lê Danh Tuyên, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia, chỉ ra rằng mùa hè trẻ dễ tăng cân vì thời gian vận động sụt giảm, trong khi lượng thực phẩm giàu đường và chất béo nạp vào lại tăng lên. Trẻ thích ngồi một chỗ xem tivi, chơi game thay vì chạy nhảy ngoài trời. Đặc biệt, PGS.TS Bùi Thị Nhung (Bệnh viện Mặt Trời) cho biết nhiều gia đình đang nhận diện sai tình trạng dinh dưỡng của con. Khi bác sĩ thông báo trẻ thừa cân, béo phì, nhiều phụ huynh vẫn bất ngờ vì nghĩ con mình chỉ đang "mũm mĩm" hay "có da có thịt".

Sự chủ quan và tâm lý để con "xả hơi" có thể đẩy trẻ vào tình trạng rối loạn chuyển hóa từ sớm. Thừa cân, béo phì không chỉ là vấn đề ngoại hình mà còn làm tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường type 2 và các bệnh tim mạch. Trẻ béo phì thường dễ mệt mỏi, đau khớp, tự ti và dễ trở thành nạn nhân bị trêu chọc khi quay lại trường học.

Các biện pháp điều chỉnh thói quen và bảo vệ sức khỏe toàn diện

Để khắc phục những hệ lụy sức khỏe sau kỳ nghỉ, gia đình cần ngay lập tức rà soát và thiết lập lại kỷ luật sinh hoạt cho trẻ. Việc kiểm soát không bắt nguồn từ những cấm đoán tiêu cực hay chế độ ăn khắt khe, mà từ sự cân đối và khoa học.

Về thị lực, phụ huynh nên giới hạn thời gian sử dụng thiết bị điện tử của trẻ ở mức 1-2 giờ mỗi ngày. Đồng thời, hướng dẫn con thực hiện quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn gần, hãy để mắt nghỉ ngơi bằng cách nhìn xa 6 mét trong 20 giây. Quan trọng nhất, trẻ cần được khám mắt định kỳ 6 tháng/lần tại cơ sở chuyên khoa để theo dõi và áp dụng các biện pháp kiểm soát tiến triển cận thị đúng chuẩn y khoa.

Về dinh dưỡng và vận động, gia đình nên duy trì 3 bữa ăn chính đúng giờ, tăng cường rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế đồ chiên rán, nước ngọt. Các chuyên gia lưu ý tuyệt đối không ép trẻ nhịn ăn, không áp dụng chế độ keto hay tự dùng thuốc giảm cân để tránh làm suy giảm hệ miễn dịch và ảnh hưởng đến nội tiết. Thay vào đó, hãy khuyến khích trẻ tham gia ít nhất 60 phút hoạt động thể lực mỗi ngày thông qua các môn thể thao như bơi lội, đạp xe, chạy bộ hay làm việc nhà.

Hơn ai hết, cha mẹ không nên chỉ nhắc nhở bằng lời mà cần dành thời gian trò chuyện, trực tiếp tham gia các hoạt động thể chất cùng con. Sự đồng hành của gia đình không chỉ giúp trẻ lấy lại vóc dáng, bảo vệ đôi mắt mà còn xây dựng môi trường tâm lý lành mạnh, tạo đà sẵn sàng cho một năm học mới đầy năng lượng.