Lợi ích của mướp đắng với sức khỏe

Mướp đắng (khổ qua) là thực phẩm giàu vitamin C, chất xơ và các chất chống oxy hóa, đồng thời được đánh giá cao trong y học cổ truyền nhờ tính hàn, vị đắng và khả năng hỗ trợ thanh nhiệt, giải độc cơ thể. Nhờ chứa alcaloid tự nhiên, loại quả này giúp kích thích vị giác, cải thiện cảm giác ngon miệng và hỗ trợ tiêu hóa. Tuy có nhiều giá trị dinh dưỡng, mướp đắng vẫn gây e ngại bởi vị đắng đặc trưng, nhất là với trẻ nhỏ. Dù vậy, trong dinh dưỡng, đây được xem là “vị đắng có lợi”, góp phần hỗ trợ chức năng gan.

Bên cạnh đó, các hợp chất saponin và terpenoid trong mướp đắng đóng vai trò quan trọng trong quá trình thải độc. Nhóm hoạt chất này giúp vận chuyển glucose từ máu vào tế bào, đồng thời hỗ trợ gan xử lý và dự trữ năng lượng hiệu quả hơn. Không chỉ vậy, việc bổ sung mướp đắng vào chế độ dinh dưỡng còn góp phần giảm tích tụ mỡ bụng, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Hàm lượng vitamin C dồi dào trong loại quả này, thuộc nhóm cao trong các loại rau xanh, giúp nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể chống lại vi khuẩn, virus và hạn chế tổn thương tế bào.

Theo các chuyên gia, sử dụng khổ qua hợp lý còn góp phần làm chậm quá trình lão hóa và giảm nguy cơ tăng huyết áp, tổn thương thần kinh. Lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng, Hội Đông y TP Hà Nội cho biết, canh khổ qua (mướp đắng) thường được nhồi thịt, nấm hương tạo nên hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, dược tính chủ yếu nằm ở quả mướp đắng, còn phần thịt chủ yếu cung cấp protein và chất béo.

Ở góc nhìn dinh dưỡng, bác sĩ Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3 cho biết, dù có vị đắng nhưng canh mướp đắng vẫn mang lại sự cân đối giữa chất xơ và đạm, hỗ trợ tốt cho sức khỏe. Cụ thể, một phần canh nấu từ hai đến ba trái (106g) cùng khoảng 53g thịt băm cung cấp 10g protein, 11,4g lipid và 7,9g glucid. Khi thưởng thức, canh có vị đắng nhẹ nhưng hậu ngọt dần, tạo cảm giác thanh mát, dễ chịu. Phần vỏ mềm, nhân thịt đậm vị, kết hợp nấm hương giòn nhẹ tạo nên tổng thể hài hòa, dễ ăn.

Bí quyết chế biến và lưu ý quan trọng khi sử dụng

Để món canh giữ trọn dưỡng chất và hương vị, khâu lựa chọn nguyên liệu đóng vai trò quan trọng. Cần chuẩn bị 4–5 quả khổ qua tươi, chọn trái màu xanh đậm, không dập nát. Phần nhân gồm 300g thịt heo xay, nên chọn nạc vai để đảm bảo độ mềm và ngọt. Ngoài ra, chuẩn bị thêm hành tím, tỏi băm, hành lá, ngò rí cùng các gia vị như nước mắm, muối, tiêu, hạt nêm.

Quá trình sơ chế cần tỉ mỉ: khổ qua rửa sạch, cắt bỏ hai đầu, rạch dọc thân để lấy ruột rồi ngâm nước muối loãng khoảng 15 phút để giảm vị đắng, sau đó rửa lại cho sạch. Song song, thịt xay được trộn đều với hành tím, tỏi, hành lá và gia vị, để thấm khoảng 15 phút cho đậm vị. Khi nhồi, cần nén chặt tay để phần nhân không bị bung trong quá trình nấu. Sau khi hoàn tất, đun sôi khoảng 1,5 lít nước rồi cho mướp đắng vào nấu lửa vừa. Đồng thời, trong quá trình nấu, nên thường xuyên hớt bọt để nước canh trong và thanh vị hơn.

Sau khoảng 20–25 phút, khi mướp đắng mềm và thịt chín đều, nêm nếm lại cho vừa ăn rồi múc ra tô, rắc thêm hành lá và ngò rí. Món ăn ngon nhất khi dùng nóng cùng cơm trắng. Để giảm vị đắng rõ rệt, có thể chần sơ khổ qua qua nước sôi trước khi nhồi. Việc thêm mộc nhĩ băm nhỏ vào nhân thịt giúp tăng độ giòn và bổ sung dinh dưỡng. Đặc biệt, nếu dùng nước hầm xương thay nước lọc, món canh sẽ có vị ngọt sâu và đậm đà hơn.

Dù mang lại nhiều lợi ích, mướp đắng có tính hàn nên những người tỳ vị hư hàn, hay đầy bụng, tiêu chảy hoặc khó tiêu không nên sử dụng. Người có đường huyết thấp cũng cần thận trọng vì khổ qua có thể làm hạ đường huyết. Đặc biệt, phụ nữ mang thai không được khuyến khích sử dụng do nguy cơ gây co thắt tử cung. Bên cạnh đó, hạt khổ qua chứa một số hoạt chất có thể gây đau đầu, đau bụng nếu dùng quá mức. Người bình thường chỉ nên sử dụng khoảng 200–300g khổ qua tươi hoặc 30–60g khô mỗi ngày để đảm bảo an toàn.