Sức sống di sản từ phong trào quần chúng

Theo Báo Điện Biên Phủ, bằng niềm đam mê và tinh thần trách nhiệm, các câu lạc bộ (CLB), đội văn nghệ quần chúng ở Điện Biên đang trở thành lực lượng tích cực trong gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Thông qua các hoạt động thực hành, truyền dạy và giao lưu, những làn điệu dân ca, điệu múa, tiếng nhạc cụ dân tộc được duy trì trong đời sống cộng đồng, góp phần để các giá trị văn hóa không bị mai một theo thời gian. CLB Văn nghệ dân gian Thành Bản Phủ là một trong những điểm sáng của phong trào. Hiện CLB có hơn 10 đội văn nghệ với gần 200 thành viên, trong đó có những người am hiểu dân ca, múa truyền thống và nhạc cụ dân tộc.

Không chỉ tham gia biểu diễn tại các hoạt động văn hóa, các thành viên còn tích cực thực hành, trao truyền những giá trị văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Ông Vũ Thanh An, Chủ nhiệm CLB, chia sẻ: “Với chúng tôi, mỗi làn điệu dân ca, điệu múa hay tiếng nhạc cụ dân tộc đều chứa đựng những giá trị văn hóa và ký ức của cha ông. Vì vậy, các thành viên CLB luôn tâm niệm phải gìn giữ, thực hành và trao truyền những nét đẹp ấy cho thế hệ sau. Thông qua các buổi sinh hoạt, luyện tập và biểu diễn, chúng tôi mong muốn đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ, để các em hiểu, yêu và tự hào về bản sắc dân tộc mình”.

Việc trao truyền văn hóa cũng được chú trọng trong môi trường học đường. Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT tỉnh Điện Biên hiện duy trì 9 CLB, trong đó có CLB Nghệ thuật, Sự kiện và CLB Văn hóa. Thông qua các hoạt động tìm hiểu, luyện tập dân ca, dân vũ, dân nhạc và biểu diễn tại trường, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận văn hóa truyền thống bằng trải nghiệm thực tế, thay vì chỉ tìm hiểu qua sách vở.

Em Trần Thị Phương Thùy, học sinh lớp 12C10, Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT tỉnh Điện Biên, cho biết: “Tham gia CLB giúp em có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống của các dân tộc, được trực tiếp tập luyện những điệu múa, làn điệu dân ca và tham gia biểu diễn trong các hoạt động của nhà trường. Qua đó, em hiểu hơn về những giá trị văn hóa mà cha ông đã gìn giữ qua nhiều thế hệ, từ đó thêm yêu và tự hào về bản sắc dân tộc.”

Ở khu dân cư, việc gìn giữ văn hóa được duy trì từ những hoạt động gần gũi với đời sống hằng ngày. Đội văn nghệ Tổ dân phố Độc Lập tổ chức tập luyện hằng tuần với những điệu múa truyền thống của dân tộc Thái như múa Khăn Piêu, múa Sỏong, múa quạt. Việc duy trì sinh hoạt đều đặn giúp các thành viên có cơ hội thực hành, đồng thời đưa những nét văn hóa quen thuộc đến gần hơn với người dân, nhất là lớp trẻ.

Khơi dậy nguồn lực phát triển du lịch

Từ các CLB, đội văn nghệ ở cơ sở có thể thấy, bảo tồn văn hóa không chỉ là lưu giữ những giá trị thuộc về quá khứ mà còn là tạo điều kiện để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Khi các làn điệu dân ca, điệu múa và phong tục truyền thống được thực hành thường xuyên, cộng đồng vừa giữ được bản sắc, vừa có thêm chất liệu để giới thiệu nét riêng của địa phương đến du khách.

Chị Lò Thị Hương, Đội trưởng đội văn nghệ Tổ dân phố Độc Lập, chia sẻ: “Chị em trong đội đều có chung niềm yêu thích văn hóa truyền thống nên dù công việc gia đình bận rộn, mọi người vẫn cố gắng thu xếp thời gian tham gia tập luyện đều đặn. Chúng tôi mong muốn gìn giữ những điệu múa, lời ca đã gắn bó với đời sống, đồng thời giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc mình đến đông đảo người dân. Vui nhất là mỗi lần biểu diễn, được bà con cổ vũ, các cháu nhỏ cũng hào hứng học theo những điệu múa truyền thống. Đó chính là động lực để chị em tiếp tục duy trì hoạt động, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Thái cho thế hệ mai sau”.

Theo thống kê được nêu trong nguồn bài viết, toàn tỉnh hiện có 1.250 đội văn nghệ quần chúng được duy trì và phát triển. Đây là lực lượng quan trọng góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo nền tảng để văn hóa trở thành một phần trong hoạt động trải nghiệm tại địa phương. Những điệu múa, lời ca, trang phục, nhạc cụ và phong tục đặc trưng có thể giúp du khách hiểu hơn về đời sống của cộng đồng dân tộc, qua đó làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch văn hóa.

Tuy nhiên, để những giá trị này thực sự tạo sức hút, hoạt động văn nghệ quần chúng cần được kết nối phù hợp với nhu cầu trải nghiệm của du khách. Các tiết mục biểu diễn có thể trở thành một phần trong chương trình giao lưu văn hóa; nghệ nhân và thành viên CLB có thể tham gia giới thiệu ý nghĩa của làn điệu, điệu múa, nhạc cụ và trang phục truyền thống. Cách làm này không chỉ giúp hoạt động du lịch thêm chiều sâu mà còn tạo cơ hội để cộng đồng trực tiếp tham gia giới thiệu, gìn giữ di sản của mình. Việc khai thác cần dựa trên sự tôn trọng phong tục, tập quán và chủ thể văn hóa, tránh biến những giá trị truyền thống thành hoạt động trình diễn đơn thuần.

Để phong trào phát triển bền vững, cần tiếp tục duy trì hoạt động của các CLB, đội văn nghệ quần chúng; tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ, đồng thời khuyến khích sự tham gia của người dân trong các hoạt động văn hóa tại cơ sở. Cùng với đó, việc kết nối các hoạt động này với định hướng phát triển du lịch cần được thực hiện trên cơ sở phù hợp với đặc trưng từng cộng đồng và điều kiện thực tế của địa phương. Khi người dân vừa là chủ thể gìn giữ, vừa trực tiếp tham gia giới thiệu văn hóa, những giá trị truyền thống sẽ có thêm cơ hội lan tỏa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và tạo nền tảng cho phát triển du lịch bền vững.