Từ năm 2027, dành ít nhất 15% ngân sách khoa học cho nghiên cứu công nghệ chiến lược
Với tỷ lệ tán thành gần như tuyệt đối, Quốc hội khóa XVI vừa thông qua Nghị quyết về chất vấn tại Kỳ họp thứ 2, đặt ra yêu cầu đột phá trong phân bổ nguồn lực tài chính cho khoa học, công nghệ. Theo đó, từ năm 2027, ít nhất 15% ngân sách nhà nước chi sự nghiệp khoa học phải được dành cho nghiên cứu công nghệ chiến lược, đi kèm các cơ chế cởi mở về khoán chi, chấp nhận rủi ro và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Sáng 21/11, sau khi nghe Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI với 491/492 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 98,40% tổng số đại biểu Quốc hội). Nghị quyết giao Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, cơ chế tài chính nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Điểm nhấn đáng chú ý trong Nghị quyết là yêu cầu cụ thể về tỷ lệ phân bổ ngân sách. Trong phân bổ, giao dự toán năm 2027, các cơ quan chức năng phải bảo đảm bố trí ít nhất 15% ngân sách nhà nước chi sự nghiệp khoa học phục vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Nguồn kinh phí này không phân bổ dàn trải mà chỉ dành cho những nhiệm vụ đã xác định rõ sản phẩm đầu ra, tiến độ thực hiện và địa chỉ ứng dụng cụ thể, đồng thời tăng cường huy động nguồn lực ngoài ngân sách.
Để bảo đảm kỷ luật tài chính và tính thực chất của các đề tài, Quốc hội yêu cầu đến hết năm 2026 phải xử lý dứt điểm số dự toán chưa phân bổ cũng như các khoản kinh phí đề nghị hủy dự toán, thu hồi, hoàn trả ngân sách. Riêng đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đã đủ điều kiện, việc tuyển chọn, ký hợp đồng và bố trí kinh phí phải được hoàn thành ngay trong quý IV/2026, gắn chặt với sản phẩm cuối cùng, mốc đánh giá và khả năng thương mại hóa trên thị trường.
Cởi trói cơ chế tài chính, thúc đẩy đầu tư mạo hiểm và định giá sở hữu trí tuệ
Song song với việc tăng nguồn lực, Nghị quyết tập trung tháo gỡ những rào cản lâu nay trong quản lý tài chính và thể chế khoa học, công nghệ. Quốc hội yêu cầu tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chậm nhất đến hết năm 2027, các cơ quan phải hoàn thành việc xử lý những văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ, ưu tiên các quy định trực tiếp tháo gỡ vướng mắc về phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính.
Một bước tiến lớn về tư duy quản lý là yêu cầu khẩn trương ban hành hướng dẫn về khoán chi, xác định sản phẩm đầu ra và cấp kinh phí thông qua các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, cơ chế chấp nhận rủi ro và thử nghiệm có kiểm soát sẽ được thiết lập, tạo hành lang an toàn để các nhà khoa học và doanh nghiệp mạnh dạn theo đuổi các hướng nghiên cứu đột phá. Ngay trong quý I/2027, bộ chỉ số định lượng để giám sát, đánh giá kết quả đầu ra cùng quy định về cơ chế vận hành dùng chung các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phải được ban hành.
Nhằm đưa kết quả nghiên cứu sớm bước ra khỏi phòng thí nghiệm, Quốc hội yêu cầu trong năm 2027 phải hoàn thiện và vận hành hiệu quả Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia. Cùng với đó là việc rà soát khung pháp lý cho hệ thống quỹ đầu tư mạo hiểm ở cả trung ương và địa phương, thúc đẩy cơ chế huy động vốn từ doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân cho thương mại hóa công nghệ. Nguồn vốn doanh nghiệp cam kết và thực góp sẽ được theo dõi độc lập, lấy kết quả ứng dụng thực tiễn và doanh thu thương mại hóa làm thước đo hiệu quả.
Bên cạnh đó, bài toán về quyền sở hữu trí tuệ cũng được đặt ra cấp thiết. Quốc hội yêu cầu khẩn trương hướng dẫn việc tự định giá quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng cơ sở dữ liệu giá giao dịch và hỗ trợ định giá trong một số trường hợp cụ thể. Việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) trong xử lý đơn đăng ký quyền sở hữu công nghiệp phải được đẩy mạnh nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng tồn đọng hồ sơ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xác lập và bảo vệ tài sản trí tuệ.
Thu hút nhân tài công nghệ lõi và phát triển trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm
Xác định con người là yếu tố then chốt để làm chủ công nghệ chiến lược, Quốc hội nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các bộ, ngành và địa phương cần có giải pháp thu hút, trọng dụng và phát huy hiệu quả đội ngũ nhân tài, chuyên gia, nhà khoa học giỏi tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.
Đối với trí tuệ nhân tạo, Nghị quyết yêu cầu phát triển đồng bộ từ nhân lực, dữ liệu, hạ tầng tính toán cho đến năng lực nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp AI của Việt Nam. Từ năm 2027 và các năm tiếp theo, các cơ quan chức năng phải tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, phương pháp kiểm thử và năng lực đánh giá đối với các hệ thống AI có rủi ro cao. Quá trình phát triển và ứng dụng AI phải đặt lên hàng đầu yêu cầu về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tính minh bạch, khả năng lưu vết và trách nhiệm của con người.
Riêng trong khu vực công, việc mở rộng ứng dụng AI chỉ được phép thực hiện sau khi đã kiểm chứng chặt chẽ về độ chính xác, căn cứ pháp lý, an toàn dữ liệu và hiệu quả công việc. Quốc hội nêu rõ nguyên tắc: người có thẩm quyền vẫn phải trực tiếp kiểm tra, quyết định và chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với sản phẩm, văn bản do mình ký, kể cả khi có sự hỗ trợ của AI. Song song đó, cần đẩy mạnh phổ cập kỹ năng AI trong toàn dân và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Khơi thông hạ tầng dữ liệu, hỗ trợ 500.000 doanh nghiệp chuyển đổi số
Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Nghị quyết đặt mục tiêu khắc phục triệt để tình trạng đầu tư phân tán, trùng lặp hệ thống thông tin, thiếu kết nối dữ liệu và chậm triển khai các nền tảng số dùng chung thông qua các mốc thời gian ràng buộc chặt chẽ.
Cụ thể, trước ngày 31/12/2026, các cơ quan chủ quản nền tảng số dùng chung phải công bố rõ phạm vi nghiệp vụ, chức năng và tiến độ cung cấp, làm cơ sở để các bộ, ngành, địa phương xác định phần sử dụng chung, phần cần tích hợp và phần chủ động đầu tư. Trước ngày 29/1/2027, các bộ, ngành và địa phương phải hoàn thành Khung kiến trúc số. Đến quý II/2027, hoàn thành rà soát, bổ sung dữ liệu nhiệm vụ và kết quả nghiên cứu trên Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời đưa vào sử dụng công cụ cảnh báo nhiệm vụ trùng lặp.
Trong năm 2027, cả nước đặt mục tiêu hoàn thành kết nối và khai thác 100% (12/12) cơ sở dữ liệu trọng yếu cùng 104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Hướng tới tầm nhìn dài hạn đến năm 2030, Nghị quyết đề ra mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số; bảo đảm trên 70% dân số từ 18 tuổi trở lên sở hữu chữ ký số hoặc chữ ký điện tử cá nhân. Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ cấp xã và phát triển các nền tảng số giúp người yếu thế tiếp cận thuận lợi với dịch vụ công và an sinh xã hội.
Theo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể và báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện tại các kỳ họp tiếp theo. Với việc ấn định tỷ lệ ngân sách tối thiểu 15% cho công nghệ chiến lược cùng hàng loạt mốc tiến độ minh bạch, Nghị quyết kỳ vọng sẽ tạo đòn bẩy thực chất giúp khoa học, công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.







