Thách thức minh bạch hóa chuỗi cung ứng nông sản 

Tại Lễ công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, bức tranh toàn cảnh về sức vóc và áp lực của nền nông nghiệp quốc gia đã được phác họa rõ nét. Ngành nông nghiệp luôn đóng vai trò quan trọng, là trụ đỡ nền kinh tế. Số liệu hơn năm tháng đầu năm cho thấy, đây là lĩnh vực duy nhất đạt được kịch bản tăng trưởng đề ra. Kim ngạch xuất khẩu đạt gần ba mươi mốt tỷ đô la Mỹ, xuất siêu đạt trên tám tỷ đô la Mỹ. Ngành này được giao chỉ tiêu xuất khẩu rất cao, lên tới trên bảy mươi bốn tỷ đô la.

Để đạt con số đó thực sự là một thách thức vô cùng lớn. Phân tích sâu sắc về tầm quan trọng mang tính cốt lõi của lĩnh vực này, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chia sẻ tâm huyết: "Mỗi đô la Mỹ xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đều gắn với sinh kế của hàng triệu nông dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển đất nước. Ngành nông nghiệp muốn phát triển bền vững buộc phải xây dựng được thương hiệu và phải làm tốt công tác truy xuất nguồn gốc để chinh phục những thị trường khó tính nhất. Truy xuất nguồn gốc xuất xứ không còn là yêu cầu riêng đối với một số mặt hàng hoặc một số thị trường xuất khẩu mà đã trở thành xu thế tất yếu trong quản lý chất lượng, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng".

Thực tế cho thấy, đặc điểm sản phẩm nông, lâm, thủy sản của nước ta rất đa dạng nhưng quy mô sản xuất lại phân tán. Hiện nay, Việt Nam có khoảng chín triệu hộ nông dân với quy mô canh tác còn rất nhỏ lẻ, chưa có sự liên kết chặt chẽ. Số lượng hộ sản xuất quá lớn chính là một rào cản khổng lồ trong việc minh bạch hóa toàn bộ chuỗi sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm trên phạm vi toàn quốc. Khi hệ thống cung ứng hàng hóa thiếu sự kiểm soát dữ liệu đồng bộ, rủi ro chất lượng sẽ trở thành điểm yếu chí mạng lúc bước ra quốc tế.

Áp lực từ những thị trường quốc tế đang ngày càng gia tăng cùng với các bộ tiêu chuẩn vô cùng khắt khe. Việc cung cấp thông tin minh bạch về vòng đời sản phẩm hoàn toàn không còn là một đòi hỏi mang tính cá biệt. Đứng trước xu thế tất yếu này, mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng từ gieo trồng, thu hoạch cho đến phân phối tiêu dùng đều phải được chuẩn hóa. Nếu không khẩn trương thay đổi tư duy sản xuất và ứng dụng công cụ số hóa nhằm chứng minh nguồn gốc, nông sản sẽ khó giữ vững lợi thế.

Giải pháp số tháo gỡ điểm nghẽn chuỗi cung ứng

Để giải quyết triệt để các rào cản thông tin và đưa nông sản vươn xa hơn nữa, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã quyết liệt triển khai nền tảng số chuyên biệt. Việc vận hành chính thức cơ sở dữ liệu quốc gia về chuỗi cung ứng vào tháng bảy năm hai ngàn không trăm hai mươi sáu được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước ngoặt rất lớn. Hệ thống này được xây dựng và thiết kế theo cấu trúc hiện đại, bao gồm cổng tra cứu dành cho người dân, phần mềm quản trị phục vụ cơ quan nhà nước cùng doanh nghiệp và ứng dụng thông minh. Điểm mới quan trọng nhất của hệ thống là khả năng xác thực.

Đánh giá cao nền tảng mang tính đột phá vô cùng thiết thực này, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã khẳng định: "Đây là bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường nhằm minh bạch hóa toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp, truy xuất được nguồn gốc xuất xứ nông sản, từ đó góp phần đảm bảo chất lượng, giữ vững uy tín và nâng cao giá trị của nông sản Việt Nam trên trường quốc tế. Đồng thời, tôi đề nghị cần sớm triển khai truy xuất nguồn gốc đối với các ngành hàng chủ lực, sản phẩm có sản lượng lớn, giá trị kinh tế cao, đặc biệt là các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ".

Về mặt kỹ thuật, hệ thống áp dụng tiêu chuẩn mã định danh quốc tế giúp kết nối dễ dàng. Năng lực xử lý dữ liệu đặc biệt ấn tượng khi có khả năng đáp ứng tới ba mươi ngàn lượt quét mã cùng một lúc, phục vụ hàng chục triệu lượt truy xuất mỗi ngày. Đại diện cho đơn vị cung cấp giải pháp, ông Tô Nguyễn Thành tự hào chia sẻ: "Đây hoàn toàn là dữ liệu, là tài sản của Nhà nước, của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hệ thống truy xuất nguồn gốc ra mắt ngày hôm nay cũng chính là lời khẳng định mạnh mẽ cho tinh thần đổi mới, chuyển đổi số quốc gia và nâng tầm nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế".

Tuy nhiên, để nền tảng này có thể phát huy tối đa được toàn bộ công năng vốn có, sự phối hợp đồng bộ giữa tất cả các cơ quan quản lý nhà nước là một yếu tố mang tính bắt buộc. Các bộ ngành có liên quan cùng với chính quyền địa phương cần phải sớm thống nhất và chuẩn hóa cơ chế kết nối liên thông nhằm chia sẻ nguồn thông tin. Song song với đó, việc hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hệ thống phải thật nhanh. Cần coi đây là công cụ kiểm soát thay vì xem như thủ tục hành chính.