Truy xuất nguồn gốc là yêu cầu thị trường

Tại tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”, vấn đề minh bạch nguồn gốc được nhìn nhận là bài toán niềm tin của thị trường và cũng là trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng. Các chuyên gia khẳng định việc minh bạch hóa thông tin không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn. Trong quá khứ, không ít doanh nghiệp vẫn xem đây là một thủ tục mang tính hình thức. Tuy nhiên, tư duy này đang dần thay đổi mạnh mẽ khi thị trường ngày càng đòi hỏi cao hơn về trách nhiệm với khách hàng.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhận định: “Vấn đề truy xuất nguồn gốc này đang mang tính thời sự rất cao. Thứ nhất là do quy định pháp luật yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. Thứ hai không chỉ là quy định pháp luật mà còn do sức ép của hội nhập trong nước và đặc biệt là quốc tế. Vấn đề thời sự thứ ba là hiện nay chất lượng hàng hóa, vấn đề xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái, rồi an toàn thực phẩm… v.v. Tất cả đều đặt ra vấn đề ứng dụng công nghệ để truy xuất nguồn gốc”.

Khi Chính phủ thay đổi cách thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, doanh nghiệp càng cần chủ động nắm bắt công nghệ để nâng cao tính minh bạch. Ông cũng khẳng định: “Bây giờ chúng ta thấy rằng Chính phủ đang yêu cầu thay đổi cách thức quản lý Nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Mà để hậu kiểm tốt thì chúng ta cần phải có những biện pháp, công nghệ mới. Chúng ta cũng cần nắm được lợi ích của chính truy xuất nguồn gốc này đối với cả doanh nghiệp và người tiêu dùng”. Đối với cơ quan quản lý, khi sản phẩm có “chứng minh thư” rõ ràng về xuất xứ, quy trình sản xuất và hành trình lưu thông, thị trường mới có thể vận hành một cách minh bạch.

Ông Hoàng Vững, Tổng biên tập Tạp chí Tiếp thị và Gia đình nhấn mạnh: “Thông tin sản phẩm càng minh bạch thì người tiêu dùng càng được bảo vệ, đồng thời doanh nghiệp làm ăn bài bản cũng được hưởng lợi khi xây dựng được niềm tin với thị trường”. Theo đó, truy xuất nguồn gốc đóng vai trò như một công cụ quan trọng để tăng cường hậu kiểm, giám sát thị trường và xử lý kịp thời các đơn vị kém chất lượng. Đồng thời, đây cũng là giải pháp giúp doanh nghiệp tự bảo vệ mình trước tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Khi hàng giả xuất hiện tràn lan với mẫu mã tinh vi, việc nhận diện bằng mắt thường trở nên bất khả thi. Vì vậy, công nghệ định danh sản phẩm trở thành chìa khóa để phân biệt hàng thật và hàng giả, qua đó góp phần duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh và công bằng cho các doanh nghiệp đang nỗ lực phát triển.

Doanh nghiệp đầu tư công nghệ định danh

Để giải quyết vấn nạn hàng giả, các doanh nghiệp đang đi sâu hơn vào việc ứng dụng công nghệ định danh điện tử, đồng thời chuyển đổi tư duy từ việc gắn mã QR đơn thuần sang quản trị dữ liệu. Đại diện Công ty cổ phần công nghệ Checki cho rằng: “Điều quan trọng không chỉ nằm ở việc sản phẩm có mã QR hay không, mà là dữ liệu phía sau mã đó có đáng tin cậy hay không. Mỗi sản phẩm cần được định danh như một căn cước công dân, từ đó toàn bộ dữ liệu liên quan tới sản phẩm sẽ được xác thực và quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng”. Đây được xem là nền tảng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền chia sẻ về lộ trình ứng dụng công nghệ thực tế: “Chúng tôi đang thử nghiệm công nghệ mà khi người dùng quét mã, phía công ty có thể biết ngay sản phẩm đang được tiêu thụ ở khu vực nào, đã tới tay người dùng cuối hay chưa, thậm chí có thể ghi nhận trạng thái sản phẩm đã được mở bao bì hay chưa”. Theo ông Tâm, điểm khác biệt của công nghệ mới không chỉ nằm ở việc gắn mã QR đơn thuần, mà còn ở khả năng kết nối dữ liệu theo thời gian thực. Điều này giúp doanh nghiệp xác thực hàng thật, theo dõi vòng đời sản phẩm và phát hiện các bất thường trong phân phối hoặc nguy cơ sao chép mã.

Ông Nguyễn Quốc An, Phó Giám đốc Công ty CP Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao cho biết: “Mã QR không chỉ giúp nhận diện hàng chính hãng mà còn hỗ trợ doanh nghiệp quản lý sản phẩm theo từng vùng miền, qua đó bảo vệ thương hiệu và niềm tin thị trường”. Dù chi phí triển khai không nhỏ, đây vẫn là giải pháp giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ phía bà con nông dân. Đối với ngành khí, Công ty CP Kinh doanh Khí miền Nam cũng triển khai sổ theo dõi điện tử, buộc doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ vòng đời vỏ bình gas, qua đó quản lý chặt chẽ quá trình lưu thông, sử dụng và thu hồi sản phẩm.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng QR code không đồng nghĩa với minh bạch nếu dữ liệu phía sau không đáng tin cậy. Tình trạng doanh nghiệp tạo mã đơn giản nhưng không có hệ thống quản lý khiến việc quét không ra thông tin trở thành rào cản lớn cần khắc phục. Đại diện Công ty Checki chia sẻ: “Mỗi doanh nghiệp đều có hệ thống, quy trình vận hành theo thói quen truyền thống riêng, nên khi đưa vào hệ thống truy xuất sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Điều này đòi hỏi chi phí, công nghệ và cả sự thay đổi tư duy vận hành”.

Quá trình này giống như một cuộc chuyển đổi số toàn diện, đòi hỏi sự kiên trì và thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản trị. Thay vì chạy theo số lượng mã QR, doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu bài bản. Việc ứng dụng công nghệ định danh không chỉ giúp chống hàng giả mà còn mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong xu thế thương mại điện tử phát triển, “làm thật, minh bạch thật” sẽ trở thành vũ khí sắc bén giúp các thương hiệu Việt khẳng định uy tín trên thị trường trong nước và quốc tế. Đây chính là hành trình tất yếu hướng tới một nền kinh tế bền vững và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người tiêu dùng.