Một Phó Giáo sư tại Đại học Sư phạm Giang Tô (Trung Quốc) bị phát hiện từng làm giả hồ sơ để "vượt tỉnh" dự kỳ thi đại học năm 2008. Sau 18 năm, bằng cử nhân của người này bị thu hồi vì hành vi gian lận, trong khi bằng Thạc sĩ, Tiến sĩ vẫn được công nhận và công việc giảng dạy không thay đổi. Cách xử lý này đang tạo ra nhiều tranh luận trong dư luận Trung Quốc. 

Theo thông tin từ truyền thông Trung Quốc, ông Tống (viết tắt theo họ) hiện là Phó Giáo sư Khoa Khoa học Sự sống, Đại học Sư phạm Giang Tô. Người này bị tố đã làm giả hồ sơ học tịch và hộ khẩu để tham gia kỳ thi tuyển sinh đại học (cao khảo) năm 2008 dưới danh nghĩa học sinh của Trường THPT Thụy Tuyền (TP. Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây) dù thực tế không học tại trường này.

Hành vi này được gọi là "cao khảo di dân", tức sử dụng hoặc làm giả giấy tờ về hộ khẩu, học tịch để đăng ký dự thi ở địa phương khác nhằm hưởng điều kiện tuyển sinh thuận lợi hơn như điểm chuẩn thấp hơn hoặc chỉ tiêu tuyển sinh cao hơn.

Nhờ bộ hồ sơ giả mạo, ông Tống trúng tuyển vào Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc tại tỉnh Thiểm Tây. Sau khi hoàn thành chương trình cử nhân, ông tiếp tục học Thạc sĩ và Tiến sĩ tại chính ngôi trường này, nhận đầy đủ văn bằng ở cả 3 bậc đào tạo. 

Năm 2019, sau khi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ, ông được Đại học Sư phạm Giang Tô tuyển dụng theo diện nhân tài chất lượng cao, về giảng dạy tại Khoa Khoa học Sự sống và được bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư.

Sự việc chỉ được phanh phui khi một người tố cáo liên tục gửi đơn phản ánh từ năm 2021. Người này cho rằng ông Tống đã gian lận ngay từ kỳ thi đại học năm 2008 và đề nghị cơ quan chức năng xác minh toàn bộ quá trình học tập. Sau khi tiếp nhận phản ánh, Đại học Sư phạm Giang Tô đã phối hợp với Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc tiến hành kiểm tra hồ sơ.

Ngày 24/7, đại diện Khoa Khoa học Sự sống, Đại học Sư phạm Giang Tô xác nhận với báo chí Trung Quốc rằng nội dung tố cáo là đúng sự thật. Nhà trường cho biết ngay từ tháng 12/2021, Đảng ủy trường đã áp dụng hình thức kỷ luật nghiêm khắc trong nội bộ Đảng đối với ông Tống, đồng thời hạ mức lương theo hiệu quả công việc và hủy tư cách tham gia đợt xét nâng ngạch, bổ nhiệm tiếp theo. 

Trong quá trình xác minh, Trung tâm Khảo thí Giáo dục TP. Vị Nam kết luận Trường THPT Thụy Tuyền không hề có bất kỳ thông tin nhập học, học tập hay học tịch nào của ông Tống. Kết quả điều tra xác định ông đã sử dụng hồ sơ học tịch giả khi đăng ký dự thi đại học năm 2008.

Căn cứ kết luận này, tháng 12/2024, Sở Giáo dục tỉnh Thiểm Tây ban hành văn bản yêu cầu Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc thu hồi bằng cử nhân của ông Tống theo quy định tại Lệnh số 36 của Bộ Giáo dục Trung Quốc. Hệ thống tra cứu văn bằng quốc gia Trung Quốc (Học Tín Võng) cũng cập nhật trạng thái bằng cử nhân của ông là "đã bị thu hồi".

Tuy nhiên, kết quả xác minh của trường cho thấy chỉ bằng cử nhân bị hủy, còn bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ vẫn giữ nguyên hiệu lực. Đại diện Đại học Sư phạm Giang Tô xác nhận ông Tống hiện vẫn giảng dạy tại trường với chức danh Phó Giáo Sư.

Quyết định này nhanh chóng tạo nên làn sóng tranh luận trên mạng xã hội Trung Quốc. Một số cư dân mạng cho rằng việc chỉ hủy bằng cử nhân nhưng vẫn giữ nguyên bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ giống như "tháo bỏ tầng 1 của một tòa nhà nhưng vẫn để nguyên các tầng phía trên". Theo họ, nếu nền tảng ban đầu không hợp lệ thì cần xem xét lại toàn bộ quá trình đào tạo tiếp theo. 

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng băn khoăn về việc ông Tống vẫn tiếp tục đứng lớp sau khi vụ việc được xác minh. Người tố cáo đặt câu hỏi liệu một người từng gian lận trong kỳ thi tuyển sinh đại học có còn đủ tư cách đảm nhiệm công việc giảng dạy và giáo dục sinh viên hay không.

Ở góc độ pháp lý, cơ quan quản lý giáo dục và các trường đại học liên quan cho rằng việc xử lý hiện nay phù hợp với quy định hiện hành của Trung Quốc. 

Theo Luật Học vị, mỗi bậc học được xem xét độc lập. Văn bằng chỉ bị thu hồi khi có căn cứ xác định vi phạm xảy ra trong quá trình đào tạo hoặc cấp bằng ở chính bậc học đó. Pháp luật hiện chưa có quy định về việc tự động thu hồi bằng cấp ở trình độ cao hơn khi bằng cấp ở trình độ thấp hơn bị hủy.

Điều này cũng đồng nghĩa, nếu Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc tự ý thu hồi bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ của ông Tống khi chưa có căn cứ pháp lý riêng, quyết định đó có thể phát sinh tranh chấp hoặc bị người liên quan khởi kiện.

Vụ việc cũng làm dấy lên nhiều ý kiến về quy trình tuyển dụng tại các trường đại học Trung Quốc. Theo một số chuyên gia và cư dân mạng, nhiều cơ sở giáo dục hiện chủ yếu kiểm tra tính hợp lệ của văn bằng mà ứng viên đang sở hữu, trong khi ít rà soát toàn bộ quá trình học tập từ bậc phổ thông. Điều này khiến những hành vi gian lận diễn ra từ nhiều năm trước chỉ bị phát hiện khi có đơn tố cáo hoặc xuất hiện chứng cứ mới.

Nhiều bình luận trên mạng xã hội Trung Quốc cho rằng vụ việc của ông Tống phản ánh khoảng trống trong quy định xử lý các trường hợp gian lận thi cử được phát hiện sau thời gian dài. Theo các ý kiến này, nếu người vi phạm vẫn giữ được học vị cao hơn, vị trí công tác và phần lớn quyền lợi nghề nghiệp sau khi bằng cử nhân bị thu hồi, hiệu quả răn đe đối với hành vi gian lận sẽ bị đặt dấu hỏi. Không ít người đề nghị cơ quan quản lý giáo dục Trung Quốc nghiên cứu hoàn thiện quy định để bảo đảm tính thống nhất trong việc xử lý các trường hợp tương tự trong tương lai.