Bản lĩnh vượt qua định kiến và giá trị tỷ đô từ đồng ruộng

Hành trình 28 năm của dòng lúa thơm Sóc Trăng (ST) không chỉ là những con số tịnh tiến từ 1 đến 25, mà là một cuộc dấn thân để xóa bỏ mặc cảm "thua kém". Ông Hồ Quang Cua chia sẻ, kỷ niệm đáng nhớ nhất không phải là giây phút nhận giải, mà là khoảnh khắc vượt qua những "bút tích" hoài nghi của giới khoa học trong và ngoài nước – những người từng cho rằng Việt Nam không thể lai tạo được loại gạo có phẩm cấp và giá trị ngang hàng với Thái Lan. Ba lần đoạt ngôi vương thế giới (2019, 2023, 2025) chính là lời khẳng định đanh thép nhất, biến sự mặc cảm thành niềm tự hào của một cường quốc lúa gạo mới.

Thành công của ST25 không dừng lại ở những chiếc cúp vinh danh, mà đã thực sự "hóa thân" vào kinh tế nông thôn. Khi niềm tin tiêu dùng tăng cao, quy luật "cầu kích cung" đã thúc đẩy diện tích canh tác vụ mùa vừa qua đạt tới hàng trăm ngàn héc-ta. Với năng suất 7 tấn/ha và lợi nhuận cao hơn lúa thường 20 triệu đồng/ha, nông dân (chủ yếu trong mô hình lúa - tôm) đã bỏ túi thêm khoảng 1.400 tỷ đồng. Điểm khác biệt cốt lõi của ST25 so với các giống lúa đặc sản xưa kia chính là khả năng "thoát khỏi lũy tre làng" để trồng phổ biến toàn quốc nhờ quá trình thanh lọc, chọn tạo liên tục để duy trì sức sống của một sinh vật sống, tránh sự thoái hóa.

Chiến lược "Nhãn hiệu chứng nhận quốc gia" và tham vọng sánh vai cùng người Thái

Nhìn sâu vào bức tranh xuất khẩu năm 2025, ông Hồ Quang Cua chỉ ra một nghịch lý: gạo ST25 đang rất được ưa chuộng nhưng doanh số xuất khẩu chính ngạch vẫn còn khiêm tốn. Trong khi 61% sản lượng tiêu thụ nội địa, thì có tới 24% xuất khẩu sang Trung Quốc theo đường tiểu ngạch – một kênh tiêu thụ "phi chính thống" nên ít được biết đến. Ngược lại, kênh chính ngạch sang các thị trường khó tính như Mỹ, Úc, EU và Trung Quốc dù "ồn ào" về truyền thông nhưng thực tế chỉ chiếm 11% và chưa đạt nổi 10% so với quy mô xuất khẩu gạo thơm của Thái Lan.

Để giải bài toán này, ông Cua đề xuất một tầm nhìn chiến lược: Xây dựng "Nhãn hiệu chứng nhận gạo thơm quốc gia Việt Nam ST25". Đây là bước đi sống còn để nâng tầm thương hiệu quốc gia. Nhãn hiệu này cần được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận và đăng ký bảo hộ tại các quốc gia nhập khẩu. Đi kèm với đó là hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, đặc biệt là độ thuần của hạt thóc. Khi Nhà nước kiểm soát được độ thuần và cấp phép dán nhãn thương hiệu quốc gia trước khi xuất xưởng, doanh nghiệp mới có đủ điểm tựa để cạnh tranh sòng phẳng trên đấu trường quốc tế.

Bài học từ người láng giềng Thái Lan với nhãn hiệu chứng nhận gạo thơm được xây dựng từ đầu thế kỷ 21 là minh chứng rõ nhất. Suốt 25 năm qua, họ đã tạo ra lợi ích cho hàng triệu nông dân và mang lại "tiếng thơm" cho đất nước bằng slogan "Think rice think Thailand". Giờ đây, với 3 lần đứng đầu thế giới, Việt Nam đã khiến giới chuyên gia quốc tế phải bổ sung thêm cụm từ "and Vietnam" vào câu khẩu hiệu đó. Tiền đề về danh tiếng đã có, nhưng để thực sự bền vững, chúng ta cần một sự chuyển mình quyết liệt trong quản trị thương hiệu để biến những thành tựu khoa học thành giá trị kinh tế quốc gia trường tồn.