Tín hiệu khởi sắc và mục tiêu tăng trưởng đầy kỳ vọng

Theo báo cáo của ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), bức tranh xuất khẩu thủy sản trong 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận những con số rất khả quan. Ước tính kim ngạch xuất khẩu giai đoạn này đã đạt gần 4 tỷ USD, thể hiện mức tăng trưởng hơn 14% so với cùng kỳ năm 2025. Đây được xem là nền tảng vững chắc để ngành thủy sản tự tin hướng tới mục tiêu gia tăng thêm 1 tỷ USD giá trị xuất khẩu, vượt qua con số 11,3 tỷ USD đã đạt được trong năm ngoái.

Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi phần lớn các nhóm mặt hàng chủ lực, mặc dù có sự phân hóa nhất định giữa các phân khúc sản phẩm. Trong khi mặt hàng cá tra ghi nhận mức giảm nhẹ khoảng 6%, các nhóm sản phẩm thủy sản khác vẫn giữ vững được đà tăng trưởng ổn định. Đặc biệt, thị trường Trung Quốc và Hong Kong đang trở thành động lực chính khi đạt kim ngạch hơn 1 tỷ USD chỉ trong 4 tháng đầu năm, cho thấy sự mở rộng mạnh mẽ tại khu vực này. Trái lại, thị trường Hoa Kỳ vốn là đối tác lớn nhất lại đang có xu hướng sụt giảm khoảng 6% do những tác động từ các rào cản thương mại và chính sách nhập khẩu mới.

Cùng với thủy sản, ngành rau quả cũng đóng góp một gam màu sáng cho bức tranh xuất khẩu chung. Ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết kim ngạch xuất khẩu rau quả 4 tháng đầu năm đã đạt hơn 2,6 tỷ USD, tăng 22% so với cùng kỳ. Với đà này, ngành rau quả có thể đạt 9,5 tỷ USD trong cả năm 2026, tăng gần 1 tỷ USD so với năm 2025. Điểm sáng lớn nhất của ngành rau quả chính là sầu riêng với mức tăng trưởng đột phá 170%, cùng sự cải thiện rõ rệt về năng suất các giống cây trồng như chuối và dứa.

Đối mặt thách thức từ rào cản thương mại và chi phí tuân thủ

Dù triển vọng tăng trưởng rất lớn, nhưng ngành thủy sản đang phải đối diện với hàng loạt thách thức từ các thị trường khó tính như Hoa Kỳ và châu Âu. Tổng thư ký VASEP phân tích rằng cả hai thị trường này liên tục điều chỉnh các quy định nhập khẩu theo hướng chi tiết và khắt khe hơn, buộc doanh nghiệp trong nước phải thay đổi để thích ứng. Tại Hoa Kỳ, các vụ việc điều tra về chống trợ cấp và vấn đề lao động đang tạo áp lực chi phí pháp lý rất lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu tôm. Trong khi đó, tại châu Âu, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và việc duy trì "thẻ vàng" đối với thủy sản khai thác vẫn là rào cản kỹ thuật gây nhiều khó khăn trong thực thi.

Một số quy định từ phía đối tác quốc tế hiện nay được đánh giá là rất chi tiết, thậm chí có những yêu cầu khó thực hiện trong thực tế, chẳng hạn như việc kiểm soát sự chênh lệch khối lượng nhỏ trong quá trình giao nhận hàng hóa. Những rào cản này không chỉ làm phát sinh thêm chi phí mà còn trực tiếp làm giảm năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong nước còn gánh thêm áp lực từ chi phí tuân thủ hạ tầng kỹ thuật, ví dụ như việc phải đầu tư hệ thống xử lý nước thải riêng biệt ngay cả khi đã nằm trong khu công nghiệp có hệ thống xử lý tập trung.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng thêm 1 tỷ USD và hướng tới tổng mục tiêu xuất khẩu toàn ngành nông nghiệp từ 73-74 tỷ USD trong năm 2026, VASEP kiến nghị cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh. Việc giảm chi phí tuân thủ, tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để cập nhật kịp thời các thay đổi từ thị trường quốc tế. Đồng thời, ngành nông nghiệp cũng cần chú trọng nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu tươi sống và đẩy mạnh nghiên cứu các giống cây trồng, vật nuôi có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu để duy trì đà tăng trưởng bền vững.