Lan kim tuyến là thảo dược quý đang được thuần hóa để trồng đại trà dưới tán rừng.

Lan kim tuyến sau 1 năm đã cho thu hoạch với giá trị cao

Người thuần hóa và nhân giống thành công lan kim tuyến là ông Võ Tấn Hưng. Để thuận lợi cho việc triển khai loài lan này ở quy mô lớn dưới tán rừng, ông đã thành lập Công ty cổ phần Việt Nga (thị trấn Kbang, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai) và triển khai xây dựng mô hình trồng lan kim tuyến dưới tán rừng tại huyện Kbang.

Năm 2021, sau khi nhân giống lan kim tuyến thành công, ông Võ Tấn Hưng - Giám đốc Công ty cổ phần Việt Nga đã quyết định đưa loài lan này ra trồng dưới tán rừng ở 2 xã Đak Rong và Sơn Lang (huyện Kbang, tỉnh Gia Lai) với diện tích 6.000 m2.

Phòng nuôi cấy mô giống lan kim tuyến của ông Võ Tấn Hưng.

“Lan kim tuyến còn được gọi là lan gấm, lan kim cương. Lâu nay, lan kim tuyến được chúng tôi nuôi trồng trong điều kiện nhân tạo. Sau khi nghiên cứu, chúng tôi thấy có thể nhân rộng giống lan này dưới các tán rừng. Vì vậy, cây giống sau khi được huấn luyện ra môi trường bên ngoài khoảng 15 đến 45 ngày, có chiều cao xấp xỉ 5 cm, thân mập, cây khỏe mạnh sẽ được chúng tôi đưa ra trồng dưới tán rừng. Tại đây, lan kim tuyến được trồng trên luống đất có giá thể 15-20 cm, đảm bảo mật độ bình quân 60 cây/m2” - ông Hưng cho biết.

Theo ông Hưng, trong rừng có rất nhiều loài lan kim tuyến. Để tìm ra giống có gen tốt, hàm lượng dược liệu cao, ông cùng các kỹ sư lặn lội nhiều ngày ở những cánh rừng trên địa bàn huyện Kbang. Trong đó, ông tìm thấy 2 loài lan gấm tại khu vực rừng thuộc các xã Đak Rong và Sơn Lang có tên khoa học là Anoectochilus lylei rolfe ex downie và Anoectochilus roxburghii (Wall.) Lindl.

Ông Võ Tấn Hưng giới thiệu một số mẫu lan kim tuyến giống được trồng dưới tán rừng.

Hai loại lan này đều có hàm lượng kinsenoside cao, phục vụ trong lĩnh vực y học, thực phẩm và mỹ phẩm. Đặc biệt, lan Anoectochilus roxburghii (Wall.) Lindl có màu tím hồng đang được thị trường ưa chuộng, mang lại giá trị kinh tế cao hơn.

“Vì thế, Công ty tập trung ươm nuôi giống lan Anoectochilus roxburghii (Wall.) Lindl. Sau khi lấy cây từ rừng về sẽ được tách mô, cấy trong môi trường hóa chất sinh học để nhân giống. Cây cấy mô trải qua các phòng nuôi dưỡng, huấn luyện 3-4 tháng sẽ đem trồng trong môi trường tự nhiên”-ông Hưng chia sẻ.

Sau khi trồng, lan kim tuyến được theo dõi và chăm sóc định kỳ. Khi cây được 3 tuần tuổi, công nhân sẽ tiến hành nhổ cỏ, xới đất cho thoáng khí; bón phân theo định kỳ 2 tháng/lần. Lan kim tuyến trồng ngoài tán rừng từ 8 tháng đến 12 tháng có thể cho thu hoạch.

Thời điểm thu hoạch vào buổi sáng sớm là tốt nhất, khi lá và thân đều khô ráo. Kết quả, mô hình trồng lan kim tuyến dưới tán rừng đã cho Công ty thu về 1.000 kg sản phẩm tươi, đạt doanh thu trên 1 tỷ đồng.

Trồng lan kim tuyến đòi hỏi sự kỳ công

Ông Hưng chia sẻ, trồng và chăm sóc lan kim tuyến ra rừng tự nhiên là mô hình sản xuất đòi hỏi phải nghiên cứu thật kỹ từ khâu chọn địa điểm thực hiện vườn rừng tự nhiên, đảm bảo các yêu cầu về thổ nhưỡng, khí hậu, môi trường rừng, ánh sáng, nhiệt độ; đảm bảo cho sự phù hợp và thích nghi với đối tượng cây được nuôi cấy mô từ nhà huấn luyện ra vườn rừng.

Đặc biệt, kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trị bệnh cũng khá phức tạp, cây con rất mẫn cảm với môi trường bên ngoài, dễ sinh bệnh.

“Lan kim tuyến trồng dưới tán rừng rất khó bảo vệ nên đòi hỏi chủ vườn phải kiên trì, chịu khó theo dõi, chăm sóc thì mới thực hiện thành công. Đây là mô hình mới, sản phẩm mới, công nghệ phức tạp nên để phát triển nhân rộng thì cần tổ chức nhiều hội thảo và các lớp tập huấn cho người dân”-ông Hưng cho hay.

Lan kim tuyến được ông Võ Tấn Hưng trồng "huấn luyện" trong môi trường tự nhiên.

Cũng theo ông Hưng, lan kim tuyến là loại cây dược liệu có giá trị kinh tế cao và hiện nay đang bị người dân khai thác trong rừng một cách triệt để khiến cho trữ lượng sụt giảm nghiêm trọng và khả năng tái sinh của loài cây này trong tự nhiên ngày càng thấp dần.

Sau thành công của mô hình, ông dự định sẽ tiếp tục mở rộng quy mô trồng lan kim tuyến hữu cơ dưới tán rừng với diện tích 2 ha. Ngoài ra, Công ty cũng sẽ tiếp tục nhân giống với số lượng lớn để cung cấp cho các vùng chuyên canh trồng lan kim tuyến tại Gia Lai và các vùng có khí hậu tương đồng để khảo nghiệm.

Ông Võ Tấn Hưng cho biết thêm: Hiện nay, khách hàng từ Đài Loan, Nhật Bản đặt hàng rất nhiều nhưng Công ty sản xuất với số lượng còn hạn chế. Vì vậy, chúng tôi mong muốn có thêm nhiều cá nhân, doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp cây giống, trang thiết bị cần thiết để liên kết triển khai mô hình, đồng thời ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với giá thu mua theo thị trường.

Sản phẩm lan kim tuyến trồng dưới tán rừng sau khi được sấy khô, đóng gói.

Đánh giá về mô hình, ông Nguyễn Nam Hải - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ-cho rằng, Gia Lai là nơi có đủ điều kiện để phát triển loài dược liệu quý hiếm như lan kim tuyến. Vì vậy, mô hình trồng lan kim tuyến dưới tán rừng tại huyện Kbang đã góp phần xây dựng vùng sản xuất và bảo tồn nguồn dược liệu quý này.

Trồng lan kim tuyến dưới tán rừng là một mô hình nông nghiệp công nghệ cao, tạo ra sản phẩm chất lượng nhằm hỗ trợ tăng cường sức khỏe cho người dân, có khả năng phòng-chống và chữa một số bệnh.

“Hơn nữa, mô hình được thực hiện như một trong các giải pháp để giảm nghèo bền vững, giúp nâng cao đời sống của người dân tại địa phương; đồng thời, góp phần bảo vệ rừng, nâng cao tỷ lệ phủ xanh đất trống đồi trọc, chống xói mòn đất và giữ ẩm cho đất” - ông Hải nhận định./.