Các năm sau đó, cứ mỗi tháng 5, Bác đều đọc lại để sửa chữa, bổ sung và Di chúc được hoàn thành ngày 10/5/1969.

Bác Hồ viết Di chúc ở thời điểm lịch sử mà cách mạng và dân tộc Việt Nam đứng trước thách thức rất nặng nề: Đế quốc Mỹ ồ ạt đưa quân đội vào miền nam, tiến hành cuộc chiến tranh cục bộ tàn bạo; dùng không quân, hải quân đánh phá ác liệt miền bắc trong chiến tranh phá hoại.

Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện cả nước có chiến tranh, miền bắc tập trung chi viện người và của vào chiến trường miền nam. Tháng 3/1965, Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ 11 (khóa III), tiếp đó là Hội nghị Trung ương 12 (tháng 12/1965) khẳng định quyết tâm lãnh đạo đánh Mỹ, với đường lối và phương pháp cách mạng sáng tạo. Ngày 17/7/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi đồng bào chiến sĩ cả nước quyết đánh thắng giặc Mỹ, khẳng định chân lý: Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Đến ngày thắng lợi sẽ xây dựng đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn.

Di chúc của Bác Hồ đã trở thành văn kiện lịch sử vô giá về những công việc lớn lao của Đảng, cách mạng, đất nước và nhân dân. Đồng thời, Người cũng mong mỏi nhiều việc cụ thể được thực hiện tốt hơn. Di chúc chứa đựng tình yêu thương nhân dân, tình yêu con người của vị lãnh tụ vĩ đại suốt đời vì nước, vì dân. Một nhiệm vụ bức thiết là phải giành thắng lợi trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.

Bác viết: “Cuộc chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta dù phải kinh qua gian khổ, hy sinh nhiều hơn nữa, song nhất định thắng lợi hoàn toàn. Đó là một điều chắc chắn”[1]. “Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất. Đồng bào nam bắc nhất định sẽ sum họp một nhà”[2]. Nhiệm vụ nặng nề, thiêng liêng và vẻ vang đó đã được Đảng và nhân dân cả nước, toàn quân ta hoàn thành từ hơn 50 năm qua. Quyết tâm chiến lược đó vẫn mãi mãi mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, đó là tinh thần yêu nước, khát vọng độc lập, tự do và thống nhất đất nước. “Giặc nước đuổi xong rồi” nhưng phải cùng nhau giữ lấy nước, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam thân yêu. Đó là nguyện thề của Đảng ta, nhân dân ta trước anh linh của Bác.

Những nhiệm vụ trọng đại khác được Bác gửi gắm lại trong Di chúc đã được Đảng và nhân dân ta qua các thế hệ thực hiện thành công, đáng tự hào để báo cáo với Bác và sẽ kiên trì phấn đấu lâu dài, trung thành với di huấn của Bác kính yêu.

Viết về Đảng, Bác Hồ khẳng định, Đảng ta đã đoàn kết, tổ chức và lãnh đạo nhân dân ta hăng hái đấu tranh, tiến từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Người quan tâm đến công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng: “Theo ý tôi, việc cần phải làm trước tiên là chỉnh đốn lại Đảng, làm cho mỗi đảng viên, mỗi đoàn viên, mỗi chi bộ đều ra sức làm tròn nhiệm vụ đảng giao phó cho mình, toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân”[3]. “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”[4].

Về xây dựng đất nước sau ngày thắng lợi, Bác mong muốn “ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay”, “Xây dựng lại thành phố và làng mạc đẹp đẽ, đàng hoàng hơn trước chiến tranh. Khôi phục và mở rộng các ngành kinh tế”. Phát triển công tác vệ sinh, y tế. Sửa đổi chế độ giáo dục cho hợp với hoàn cảnh mới của nhân dân. Chăm lo đời sống của người có công, mọi thành phần, tầng lớp trong xã hội. Xây dựng đất nước giàu mạnh vì nhân dân.

Bác nhấn mạnh: nhân dân lao động ta ở miền xuôi cũng như ở miền núi, đã bao đời chịu đựng gian khổ, bị chế độ phong kiến và thực dân áp bức, bóc lột, lại kinh qua nhiều năm chiến tranh. Tuy vậy, nhân dân ta rất anh hùng, dũng cảm, hăng hái, cần cù. Từ ngày có Đảng, nhân dân ta luôn luôn đi theo Đảng, rất trung thành với Đảng. “Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân”[5].

Bác Hồ căn dặn về đào tạo thanh niên, giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên”. “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”[6].

Bác để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, toàn thể bộ đội, các cháu thanh niên, nhi đồng và gửi lời chào thân ái tới bạn bè quốc tế. “Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới”[7].

Rất nhiều công việc về xây dựng đất nước, tổ chức cuộc sống đặt ra đối với Đảng và nhân dân. Bác Hồ cho rằng: “Công việc trên đây là rất to lớn, nặng nề, và phức tạp, mà cũng là rất vẻ vang. Đây là một cuộc chiến đấu chống lại những gì đã cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái mới mẻ, tốt tươi. Để giành lấy thắng lợi trong cuộc chiến đấu khổng lồ này cần phải động viên toàn dân, tổ chức và giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn dân”[8].

Các thế hệ lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã lãnh đạo toàn dân tộc Việt Nam thực hiện tốt nhất Di chúc của Bác Hồ và năm lời thề trong Điếu văn do đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đọc trước anh linh Người trong Lễ truy điệu ngày 9/9/1969; đưa sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước đến toàn thắng và bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền của Tổ quốc; lãnh đạo thành công sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa; kiên định con đường cách mạng mà Đảng và Bác Hồ đã dứt khoát lựa chọn từ năm 1930 khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.

Thực hiện di huấn và ước muốn của Bác Hồ, Đảng, Nhà nước và toàn dân Việt Nam ra sức xây dựng, phát triển đất nước văn minh, hiện đại. Trước công cuộc đổi mới năm 1986, Việt Nam còn là nước kém phát triển, nghèo nàn, lạc hậu, thu nhập bình quân đầu người chưa đến 200 USD, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Qua 40 năm đổi mới, Việt Nam là nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao, đạt hơn 5.000 USD/người/năm. Quy mô nền kinh tế 514 tỷ USD, đứng thứ 32 thế giới.

Nhờ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, xây dựng nông thôn mới, bộ mặt đất nước thay đổi nhanh, toàn diện. Đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân không ngừng được nâng cao. Tỷ lệ hộ nghèo năm 1993 là hơn 58%, đến năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn 1,3%. Cả nước đã phổ cập giáo dục trung học cơ sở, hơn 95% số dân có bảo hiểm y tế. Hệ thống an sinh xã hội hướng tới chăm lo đời sống nhân dân ngày càng tốt hơn về học hành, chữa bệnh, nhà ở, đi lại vì cuộc sống văn minh, tiến bộ mà người dân là trung tâm.

Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng như chỉ dẫn của Bác Hồ được tăng cường nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng. Đảng coi trọng đổi mới tư duy, tăng cường nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, phát triển hoàn thiện đường lối, Cương lĩnh, rèn luyện đạo đức, xây dựng tổ chức và đội ngũ cán bộ vững mạnh. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (tháng 1/2026) nhấn mạnh: “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn, tự đổi mới để Đảng ta thật sự “là đạo đức, là văn minh”; nâng tầm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng”[9].

Đại hội khẳng định bốn kiên định: Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng.

Đó cũng là những định hướng căn bản để đất nước bước vào kỷ nguyên mới, thực hiện thành công hai mục tiêu chiến lược 100 năm. Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang ra sức phấn đấu vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Thực hiện tốt Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”. Học tập để nhận thức sâu sắc và thực hành nghiêm chỉnh, thiết thực và có hiệu quả.

[1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 15. [9] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tập I, trang 130.