Kỳ lạ, ở vùng này tỉnh Quảng Nam có loài cá đặc biệt mâm cúng tất niên nào cũng phải có
Huyện Tây Giang, Nam Giang, Đông Giang (Quảng Nam) được xem là 'thủ phủ' của cá niên (cá liêng).
 |
| Cá niên |
Người dân tộc Cor địa phương gọi cá niên là Jia-liếc, do cá niên khá giống với cá diếc, nhưng mình dài và tròn hơn, có con dài khoảng 30 cm.
Trên sông Tranh, cá niên thường ở những đoạn sông hẹp, ghềnh đá hoặc các con suối nước chảy xiết. Loài cá này chỉ ăn rêu và con hà bám trên gờ đá.
Chúng thích sống ở đoạn suối nước chảy xiết, nhất là đoạn có thác, ghềnh nên việc đánh bắt tương đối khó. Ngoài câu ra, người Cơ Tu có thể bắt cá niên bằng lưới, hoặc “suốt” cá bằng các loại rễ cây trong rừng.
Món cá niên nướng có hương vị rất đặc trưng, lại chế biến nhanh và đơn giản. Chọn những con cá niên vừa, chiều ngang thân mình bằng 2 ngón tay rồi xếp vào vỉ, đưa lên bếp than hồng rồi trở đều.
Khi nào thấy da cá niên vàng xém thì món nướng đã đạt yêu cầu. Ăn cá niên nướng "cầu kỳ" nhất là... dùng tay gỡ thịt cá hay cầm nguyên con chấm muối ớt pha với tiêu rừng mà cắn nhai ngấu nghiến, hít hà bởi vị ớt cay nồng.
Cư dân miền núi Quảng Nam cho rằng, không có gì tuyệt vời hơn trên bàn thờ tổ tiên, ông bà vào dịp cúng tất niên có món cá niên nướng mộc được xiên vào những cây que tre cắm trên nồi hương. Họ quan niệm, cúng cá niên sẽ được hên, may mắn cả niên (năm).
Các món ăn chế biến từ cá niên
 |
| Cá niên nướng |
Cá niên nướng muối ớt
Đây là cách thưởng thức phổ biến nhất để cảm nhận trọn vẹn độ ngọt, dai của từng thớ thịt cá. Cá niên sẽ được để nguyên con, rửa sạch, mổ ruột. Sau đó vót mỏng cật tre xuyên qua mình cá theo chiều dọc và nướng trên bếp than hồng. Khi cá chín vàng, có mùi thơm lừng thì dùng tay gỡ cá chấm với muối ớt là tuyệt vời nhất.
Cá niên nấu canh chua
Trong những ngày hè nóng bức, một nồi canh chua cá niên chính là bữa ăn giải nhiệt hấp dẫn nhất của người dân nơi đây.
Những con cá sau khi nấu canh chua sẽ được vớt ra và chấm cùng nước mắm nhỉ thơm ngon. Cảm giác những thớ thịt mềm dai, nóng hổi chấm cùng chén mắm cay xè cảm giác kích thích vô cùng.
Cá niên nấu rau răm
Ngoài nấu canh, nướng “mộc” thì cá niên còn khá được ưa chuộng với cách nấu rau răm. Kiểu chế biến này khá tương đồng với cách nấu canh rau. Cá sẽ được loại bỏ vảy, làm sạch ruột sau đó cho vào nồi nấu sôi và cho rau cùng cùng ít gia vị nêm nếm cho vừa ăn là thành phẩm.
Trước đây cá niên là món ăn khá đại trà của người dân. Bởi chúng sống theo bầy đàn, nên khi vây bắt được rất nhiều. Tuy nhiên, khi trở thành đặc sản và được phổ biến hơn trong các nhà hàng, quán ăn thì rất nhiều người dùng hình thức chích điện để bắt cá niên.
Chích điện ngày một nhiều cùng tình trạng ô nhiễm môi trường đã khiến cá niên ngày càng ít đi. Đồng thời, vì là loài cá rất khó bắt, hiếm nên giá cá niên có khi lên đến 600.000đ/ký.
