Du lịch cộng đồng còn manh mún và thiếu tính kết nối

Tiềm năng du lịch dựa trên bản sắc văn hóa của các dân tộc Bana, Chăm hay Jrai tại tỉnh Gia Lai là vô cùng lớn, tuy nhiên thực tế cho thấy quá trình chuyển mình từ sản xuất nông nghiệp sang dịch vụ vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Tại nhiều bản làng, người dân vẫn giữ thói quen canh tác truyền thống, chưa thực sự nhạy bén trong việc biến những giá trị sẵn có thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh cao trên thị trường. Các mô hình hiện nay chủ yếu mang tính tự phát, quy mô hộ gia đình lẻ tẻ và thiếu sự liên kết chuyên nghiệp giữa các thực thể trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, du khách khi đến tham quan thường chỉ dừng lại ở mức độ cưỡi ngựa xem hoa, thiếu những không gian trải nghiệm đủ sâu sắc để cảm nhận trọn vẹn hồn cốt của đất và người địa phương.

Rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở tư duy làm dịch vụ của cộng đồng còn sơ khai, dẫn đến sự lúng túng trong việc tiếp cận các phân khúc thị trường du lịch hiện đại. Nhiều sản phẩm đặc trưng dù có chất lượng tốt nhưng lại thiếu câu chuyện thương hiệu, mẫu mã chưa bắt mắt và đặc biệt là chưa có "đất diễn" ngay trong chính không gian văn hóa bản địa. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt hạ tầng kỹ thuật và kỹ năng hướng dẫn chuyên nghiệp khiến các điểm đến như làng Canh Tiến, dù sở hữu cảnh quan tuyệt mỹ, vẫn chưa thể bứt phá mạnh mẽ. Để tháo gỡ nút thắt này, cần một lộ trình đào tạo bài bản nhằm giúp mỗi người dân không chỉ là một nông dân giỏi mà còn trở thành đại sứ văn hóa thực thụ, biết cách truyền tải giá trị quê hương đến du khách.

Nói về quyết tâm thay đổi diện mạo địa phương, bà Nguyễn Thị Thu Thủy - Bí thư Đảng ủy xã Canh Vinh - khẳng định: “Dù còn nhiều khó khăn nhưng bà con làng Canh Tiến rất đoàn kết, giữ gìn văn hóa truyền thống. Phát triển du lịch cộng đồng sẽ là hướng thoát nghèo bền vững cho làng, giúp quảng bá hình ảnh địa phương. Xã đang chú trọng nâng cao nhận thức và tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng làm du lịch cho người dân, từng bước hình thành các điểm tham quan, trải nghiệm cho du khách khi đến với Canh Tiến”. Ý kiến này cho thấy chính quyền đang nỗ lực tháo gỡ rào cản về tư duy để tạo đà cho du lịch bứt phá, đồng thời từng bước biến những khó khăn nội tại thành động lực cho sự phát triển lâu dài.

Song song với việc nâng cao nhận thức, bài toán về sinh kế và giữ chân du khách cũng được các địa phương đặt ra một cách rốt ráo thông qua các mô hình thực tiễn. Nhiều hộ dân tại làng Kép 1 đã bắt đầu nhận ra giá trị của những nếp nhà sàn truyền thống không chỉ để ở mà còn là tài sản du lịch quý giá nếu được khai thác hiệu quả. Tuy nhiên, nếu chỉ có lưu trú đơn thuần mà thiếu các dịch vụ bổ trợ như ẩm thực, trải nghiệm nghề truyền thống hay sản phẩm quà tặng đạt chuẩn, du lịch cộng đồng vẫn khó tạo ra giá trị gia tăng bền vững. Thực trạng này đòi hỏi một cú hích từ các chính sách hỗ trợ, cùng với sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng giao thông và công nghệ nhằm kết nối các điểm du lịch riêng lẻ thành một hành trình trải nghiệm xuyên suốt.

Nhìn nhận về vai trò của người dân trong việc giữ gìn bản sắc gắn với phát triển kinh tế, chị Rơ Châm Trư (làng Kép 1) chia sẻ: “Nhà sàn không chỉ để ở mà còn có thể đón khách. Mình muốn khách hiểu hơn về văn hóa Jrai và ở lại lâu hơn”. Tâm sự này đại diện cho mong muốn giản dị nhưng đầy khát vọng của người dân trong việc biến di sản thành tài sản có giá trị kinh tế cao. Khi người dân tự ý thức được giá trị văn hóa của mình, họ sẽ trở thành chủ thể tích cực trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị đó một cách tự nhiên. Tuy vậy, để khát vọng này trở thành hiện thực, sự hỗ trợ từ các cấp, ngành trong việc chuẩn hóa sản phẩm và dịch vụ vẫn là yếu tố tiên quyết, giúp du lịch cộng đồng thoát khỏi tình trạng manh mún hiện nay.

Gắn kết sản phẩm đặc trưng tạo giá trị trải nghiệm bền vững

Giải pháp căn cơ để nâng tầm du lịch là lồng ghép các sản phẩm OCOP vào không gian trải nghiệm thực tế, qua đó tạo nên “lực hút” mới cho du khách thập phương. Khi mỗi sản phẩm OCOP mang trong mình một câu chuyện văn hóa riêng, chúng sẽ trở thành những đại sứ giới thiệu về vùng đất và con người nơi đó một cách hiệu quả và chân thực. Tỉnh đã chủ động xây dựng các điểm bán hàng, trưng bày sản phẩm ngay tại các trung tâm du lịch, đồng thời khuyến khích các chủ thể chuyển từ tư duy bán lẻ sang phục vụ trải nghiệm tại chỗ. Nhờ vậy, sự kết hợp giữa nông nghiệp, làng nghề và du lịch không chỉ giúp tiêu thụ sản phẩm mà còn hình thành hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn, góp phần nâng cao vị thế cho các đặc sản địa phương.

Điển hình cho sự thành công của mô hình này là làng Mơ Hra-Đáp, nơi đầu tiên trên địa bàn tỉnh có sản phẩm du lịch cộng đồng được công nhận chuẩn OCOP 3 sao vào cuối năm 2025. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng dịch vụ mà còn là kết quả của quá trình nỗ lực bền bỉ trong việc bảo tồn không gian sống và di sản văn hóa của cộng đồng. Ông Đinh Văn Brếch - Trưởng thôn Mơ Hra-Đáp - bày tỏ: “Làm du lịch cộng đồng không chỉ góp phần tăng thu nhập cho người dân trong làng mà còn giúp giữ gìn văn hóa truyền thống Bahnar”. Việc gắn mác OCOP cho một ngôi làng du lịch đã tạo dựng niềm tin cho du khách, đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân đối với môi trường sống và các giá trị cốt lõi.

Sự chuyển mình càng rõ nét khi các cá nhân chủ động tạo ra những không gian sáng tạo, kết hợp giữa thưởng thức sản phẩm và tham gia vào quy trình sản xuất. Tại xã Biển Hồ, du khách không chỉ dừng lại để thưởng ngoạn cảnh đẹp mà còn được đắm mình trong không gian văn hóa đặc sắc, gắn liền với các sản phẩm đặc sản vùng miền dưới tán thông già thơ mộng. Chị Đoàn Thị Thúy, chủ gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP tại đây, cho biết: “Du khách giờ không chỉ mua sản phẩm, mà muốn hiểu sản phẩm đến từ đâu, được làm như thế nào. Việc chuyển từ bán lẻ sang kết hợp trải nghiệm là bước đi tất yếu, giúp chúng tôi tiếp cận gần hơn với thị hiếu của khách du lịch hiện đại ngày nay”.

Không dừng lại ở cấp độ hộ gia đình, các cơ sở sản xuất lớn cũng đã bắt đầu chuẩn hóa quy trình nhằm đưa sản phẩm vào chuỗi cung ứng du lịch một cách bài bản. Sản phẩm bò một nắng Tuấn Hậu là minh chứng rõ nét cho việc giữ gìn hương vị truyền thống nhưng vẫn mạnh dạn đổi mới về hình thức để vươn tầm OCOP 4 sao, trở thành món quà đặc sắc đối với du khách. Ông Trần Quang Tuấn - chủ cơ sở Tuấn Hậu - chia sẻ: “Việc giữ nguyên cách thức chế biến truyền thống, kết hợp cải tiến đóng gói đã giúp sản phẩm vừa giữ bản sắc, vừa đáp ứng nhu cầu khách”. Sự thích nghi này cho thấy các chủ thể OCOP đã sẵn sàng tham gia vào chuỗi giá trị cao hơn, qua đó đưa tinh hoa của địa phương đến gần hơn với thị trường.

Tầm nhìn đến giai đoạn 2026 - 2030, việc gắn OCOP với du lịch xanh sẽ tiếp tục là mũi nhọn kinh tế của tỉnh, với trọng tâm là nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh cho từng thương hiệu. Theo ông Trần Việt Quang - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông, việc gắn OCOP với du lịch là hướng đi bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương một cách toàn diện. Định hướng này không chỉ dừng lại ở số lượng sản phẩm đạt sao, mà còn hướng tới việc xây dựng môi trường đầu tư hấp dẫn, nơi văn hóa biển và văn hóa đại ngàn hòa quyện cùng các sản phẩm đặc trưng của tỉnh. Với sự vào cuộc đồng bộ, OCOP và du lịch cộng đồng sẽ cộng hưởng hiệu quả, qua đó đưa thương hiệu Việt vươn xa hơn trên hành trình phát triển bền vững.