Nhận diện rào cản bủa vây tại thị trường xuất khẩu

Tại hội thảo “Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới”. Bức tranh kinh doanh xuất khẩu được mở ra đầy kỳ vọng khi khối quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh có quy mô kinh tế gộp lên tới hai ngàn tỷ đô la và tỷ lệ phụ thuộc lương thực nhập khẩu lên đến chín mươi phần trăm. Thêm vào đó, khu vực Nam Á với quy mô dân số khổng lồ khoảng hai tỷ người cùng mức tiêu thụ gia vị thuộc nhóm cao nhất thế giới cũng đang mang đến dư địa tăng trưởng thương mại vô cùng rộng lớn. Hàng loạt thỏa thuận kinh tế toàn diện vừa chính thức có hiệu lực đã tạo ra một bệ phóng thuế quan ưu đãi chưa từng có.

Đánh giá quá trình tận dụng ưu đãi, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, nhận định cơ hội là rõ ràng nhưng để chuyển hóa cơ hội thành đơn hàng, thành kim ngạch và thị phần bền vững thì doanh nghiệp Việt Nam cần phải chuẩn bị thực sự nghiêm túc. Vị chuyên gia này chỉ rõ Trung Đông và Nam Á là những thị trường có nhiều đặc thù về văn hóa tiêu dùng, hệ thống phân phối và yêu cầu kỹ thuật. Muốn tận dụng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ, điều tưởng như đơn giản nhưng thực tế vẫn còn không ít doanh nghiệp lúng túng.

Đề cập chi tiết về bài toán tiêu chuẩn tôn giáo đặc thù, bà Trần Thị Thùy Trang, chuyên viên Cục Xuất nhập khẩu, phân tích chứng nhận Halal không chỉ liên quan đến nguyên liệu đầu vào mà bao trùm toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển và phân phối. Theo quy định, doanh nghiệp bắt buộc phải chú trọng yêu cầu chống nhiễm chéo, truy xuất nguồn gốc, sử dụng nhãn mác song ngữ và lựa chọn đơn vị cấp chứng nhận được nước nhập khẩu công nhận. Bất kỳ sản phẩm nào không có chứng nhận hợp lệ sẽ lập tức bị hải quan nước sở tại từ chối thông quan ngay tại cảng.

Bên cạnh rào cản kỹ thuật, tình hình xung đột phức tạp cũng đang gián tiếp tạo ra lực cản đối với chuỗi cung ứng. Những diễn biến khó lường đã tác động trực tiếp đến hoạt động logistics quốc tế, khiến hàng loạt hãng tàu phải chủ động điều chỉnh hành trình. Sự gián đoạn của các tuyến hàng hải trọng yếu làm tăng thời gian vận chuyển và gây ùn tắc tại bến cảng trung chuyển. Mọi chi phí cấu thành nên giá cước vận tải biển, từ phí bảo hiểm chiến tranh cho đến nhiên liệu đều đồng loạt tăng mạnh, qua đó tạo áp lực tài chính rất lớn đối với các đơn vị xuất khẩu trong thời điểm hiện nay.

Giải pháp quản trị toàn diện để vươn ra biển lớn

Phân tích về lợi thế cạnh tranh cốt lõi trên trường quốc tế hiện nay, ông Vũ Minh Tâm, đại diện Cục Xuất nhập khẩu trực tiếp tham gia đàm phán hiệp định, nhấn mạnh Việt Nam đang nắm giữ lợi thế của người đi đầu so với một số nước trong cùng khu vực như Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Tuy nhiên, khoảng thời gian nắm giữ lợi thế độc tôn này có thể sẽ chỉ duy trì trong một thời gian ngắn từ ba đến năm năm. Dựa trên phân tích đó, ông khẳng định đây chính là giai đoạn vàng của hàng hóa nông sản Việt Nam, đồng thời lưu ý cần nhìn nhận thị trường tiềm năng này không chỉ là một điểm đến đơn lẻ mà thực chất là cửa ngõ trung chuyển để vươn tới hàng loạt thị trường rộng lớn khác.

Nhằm hạn chế rủi ro trong hoạt động giao thương quốc tế, ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, cảnh báo về thực trạng đối tượng lừa đảo phát triển mạnh mẽ, điển hình như việc doanh nghiệp hồ tiêu vừa bị lừa một triệu đô la. Đứng trước tình hình này, ông đưa ra lời khuyên các doanh nghiệp cần hết sức cảnh giác, ít nhất khi ký hợp đồng bắt buộc phải mua bảo hiểm hàng hóa và tìm hiểu thật kỹ về đối tác. Để đảm bảo an toàn tối đa, cần ưu tiên các phương thức thanh toán an toàn như thư tín dụng không hủy ngang và xác minh kỹ năng lực tài chính trước khi chốt hợp đồng.

Dẫn chứng thực tiễn thích nghi thành công tại thị trường này, ông Đặng Quý Nhân, Tổng giám đốc Công ty cổ phần nông sản Nam Mekong, chia sẻ chứng nhận Halal chính là luật chơi và khi chúng ta chơi đúng luật thì hàng hóa xuất khẩu sẽ vô cùng thuận lợi. Minh chứng cụ thể là xuất khẩu mặt hàng dừa tươi sang thị trường Trung Quốc không cần tiêu chuẩn với mức giá khoảng 15.000 đồng/quả, trong khi xuất khẩu sang các thị trường vùng Vịnh đạt khoảng 28.000 đồng/quả. Sự tăng trưởng mạnh của công ty thời gian qua là do khách hàng giới thiệu khách mới và chỉ cần hàng đạt chuẩn là xuất khẩu thuận lợi.

Định hướng chiến lược phát triển bền vững cho chặng đường tương lai, ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, kiến nghị các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào khâu chế biến sâu, tập trung phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng và xây dựng một thương hiệu riêng biệt. Song song với đó, ông cũng nhấn mạnh việc tăng cường liên kết trực tiếp với người nông dân nhằm hình thành những vùng nguyên liệu ổn định, đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật để đáp ứng đúng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.