Giữ lửa làng nghề bằng cái “tâm”

Trong đời sống văn hóa của người Việt, nén hương từ lâu đã vượt ra ngoài ý nghĩa của một sản phẩm thủ công thông thường. Đó là biểu tượng của lòng thành kính, là sợi dây kết nối giữa con cháu với tổ tiên, giữa hiện tại với cội nguồn. Từ những ngày lễ, Tết, giỗ chạp đến các nghi thức tín ngưỡng, làn khói hương luôn hiện diện như một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của mỗi gia đình.

Tại làng nghề làm tăm hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Thiên, Hà Nội), những cây hương được tạo nên không chỉ để phục vụ nhu cầu thờ cúng, mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Với người dân nơi đây, mỗi que hương là sự kết tinh của sự khéo léo, lòng tận tụy và "chữ tâm" của người làm nghề, góp phần gìn giữ một nét đẹp truyền thống đã bền bỉ tồn tại cùng đời sống người Việt suốt hàng trăm năm tuổi.

Ngồi bên những bó tăm hương được nhuộm đỏ, bà Trần Thị Xuân - người đã có hơn 50 năm gắn bó với nghề làm hương ở Quảng Phú Cầu kể rằng, cuộc đời bà hầu như gắn liền với những thanh tre, thanh nứa và những sân phơi đỏ rực của làng nghề.

Theo bà Xuân, nghề làm hương tuy vất vả nhưng mang ý nghĩa đặc biệt bởi sản phẩm làm ra phục vụ đời sống tâm linh của người dân. Từ thời cha ông, người làm nghề luôn được nhắc nhở phải đặt sự cẩn trọng và chữ tâm lên hàng đầu. “Ngày xưa các cụ vẫn dạy, làm hương phải có tâm. Que tăm có thẳng thì nén hương mới đẹp, hương cháy mới đều. Người ta mua hương về thắp trên bàn thờ tổ tiên nên mình không thể làm qua loa được.

Để làm nên một nén hương truyền thống, người thợ không chỉ cần sự khéo léo mà còn phải am hiểu nguyên liệu. Theo kinh nghiệm được truyền lại từ nhiều thế hệ, hương được phối trộn từ khoảng 36 loại thảo mộc và nguyên liệu tự nhiên khác nhau như quế, hồi, đinh hương, bạch đàn và nhiều loại cây cỏ tạo hương khác. Với người làm nghề, việc sử dụng nguyên liệu thiên nhiên không chỉ tạo nên mùi thơm đặc trưng mà còn góp phần giữ được sự thanh khiết của nén hương trong đời sống tâm linh" - bà Xuân chia sẻ.

Không chỉ làm nghề, những năm gần đây bà Xuân còn tham gia hướng dẫn du khách trải nghiệm tại Hợp tác xã Dịch vụ Du lịch làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu. Với bà, đây cũng là cách để giới thiệu văn hóa Việt Nam thông qua nghề hương truyền thống. “Khách nước ngoài rất tò mò vì sao người Việt có thói quen thắp hương. Tôi thường giải thích rằng đó là cách con cháu tưởng nhớ tổ tiên và gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn. Nhiều người nghe xong rất xúc động”, bà nói.

Với người phụ nữ đã dành hơn nửa thế kỷ cho nghề, niềm vui không chỉ là nhìn thấy những bó hương được bán đi khắp nơi mà còn là khi du khách hiểu hơn về những giá trị văn hóa ẩn sau làn khói hương.

Giữa nhịp sống hiện đại, làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu vẫn giữ được sức sống riêng. Những bó tăm hương đỏ rực không chỉ mang đến sinh kế cho người dân mà còn góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa gắn liền với đời sống tinh thần của người Việt. Có lẽ cũng chính nhờ sự tận tụy và "chữ tâm" của những người thợ mà hơn một thế kỷ qua, nghề làm tăm hương ở Quảng Phú Cầu vẫn được gìn giữ như một phần ký ức văn hóa và mạch nguồn tâm linh của dân tộc.

Từ làng nghề truyền thống đến điểm hẹn văn hóa

Những năm gần đây, Quảng Phú Cầu không chỉ được biết đến là một trong những làng nghề làm tăm hương nổi tiếng của Hà Nội mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Mỗi mùa nắng, những sân phơi phủ kín sắc đỏ của hàng nghìn bó tăm hương tạo nên khung cảnh độc đáo, thu hút đông đảo nhiếp ảnh gia, nhà nghiên cứu văn hóa và khách du lịch tìm đến trải nghiệm.

Tuy nhiên, điều níu chân du khách không chỉ là những bức ảnh đẹp. Nhiều người tìm đến Quảng Phú Cầu để được trực tiếp tham gia các công đoạn làm hương, lắng nghe câu chuyện về lịch sử làng nghề và khám phá những giá trị văn hóa tâm linh gắn liền với nén hương Việt.

Theo chia sẻ của anh Nguyễn Đình Đảm - Trưởng thôn Cầu Bầu kiêm Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Du lịch làng nghề Tăm hương Quảng Phú Cầu, điều quý giá nhất mà du lịch mang lại không chỉ là nguồn thu nhập mới cho người dân, mà còn là cơ hội để những giá trị văn hóa của làng nghề được lan tỏa rộng rãi hơn.

“Trước đây, người dân chỉ quen với việc làm ra sản phẩm rồi bán đi. Bây giờ, khi du khách đến làng nghề, chúng tôi có cơ hội kể cho họ nghe câu chuyện phía sau những bó tăm hương đỏ rực, về phong tục thờ cúng tổ tiên, về ý nghĩa của nén hương trong đời sống tinh thần của người Việt. Đó là điều mà trước đây rất ít người biết đến”, anh Đảm chia sẻ.

Anh Đảm cũng cho biết thêm, sức hút của làng nghề ngày càng được khẳng định qua lượng khách không ngừng tăng lên. Hiện nay, mỗi tháng Hợp tác xã Dịch vụ Du lịch làng nghề Tăm hương Quảng Phú Cầu cùng địa phương đón khoảng gần 10.000 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm. Tính trung bình mỗi năm, làng nghề đón hơn 100.000 lượt du khách, trong đó phần lớn là khách quốc tế. Mỗi vị khách đến Quảng Phú Cầu không chỉ mang về những bức ảnh đẹp hay một sản phẩm thủ công, mà còn mang theo sự hiểu biết về một nét văn hóa truyền thống đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Chính điều đó khiến người dân trong làng thêm trân trọng nghề của mình và có ý thức gìn giữ nghề một cách bài bản hơn.

“Du lịch giúp làng nghề có thêm sinh kế, nhưng điều quan trọng hơn là giúp người dân nhận ra giá trị của nghề truyền thống. Khi du khách quan tâm, người làm nghề cũng có thêm động lực để giữ gìn chất lượng sản phẩm, giữ gìn những câu chuyện và những tập quán gắn với nghề. Chúng tôi mong muốn Quảng Phú Cầu không chỉ được biết đến bởi những sân phơi hương đẹp mắt, mà còn là nơi du khách có thể cảm nhận được chiều sâu văn hóa của làng nghề Việt”, anh Đảm chia sẻ.

Giữa những sân phơi đỏ rực dưới nắng, làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu hôm nay không chỉ gìn giữ một nghề thủ công trăm năm tuổi. Nơi đây còn đang kể tiếp câu chuyện về đạo hiếu, về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và những giá trị văn hóa đã bền bỉ đi cùng người Việt qua nhiều thế hệ. Mỗi bó tăm hương được làm ra không đơn thuần để phục vụ đời sống thường nhật, mà còn mang theo phần hồn của một làng nghề đang nỗ lực gìn giữ ký ức văn hóa trong dòng chảy hiện đại.