Nâng tầm vị thế từ tiềm năng cây trồng truyền thống

Lễ hội Quả điều vàng thành phố Đồng Nai năm 2026 tiếp tục là dịp để các chuyên gia nhìn lại bức tranh toàn cảnh của ngành hàng tỷ đô này. Với tổng diện tích gần 176.000 ha, chiếm hơn 50% diện tích điều cả nước, Đồng Nai hiện giữ vai trò “thủ phủ” của ngành điều. Các địa phương như Đồng Tâm, Đắk Ơ, Đắk Nhau, Bù Đăng, Phú Nghĩa, Xuân Lộc, Định Quán là những vùng nguyên liệu then chốt. Ngành điều không chỉ tạo việc làm cho hàng chục ngàn lao động mà còn trở thành ngành hàng xuất khẩu chiến lược của địa phương và cả nước.

Việt Nam đã giữ vị trí số 1 thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều trong 19 năm liên tiếp. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt trên 5,4 tỷ USD, với thị trường xuất khẩu trải rộng hơn 112 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm trên 80% thị phần toàn cầu. Trong 4 tháng đầu năm 2026, ngành tiếp tục xuất khẩu 217 nghìn tấn, kim ngạch đạt gần 1,5 tỷ USD, tăng gần 9% về lượng và xấp xỉ 10% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Những con số này cho thấy rõ năng lực sản xuất và khả năng thích ứng vượt trội của Việt Nam trước biến động quốc tế.

Hiện nay, Đồng Nai có 2.793 doanh nghiệp, cơ sở thu mua, sơ chế và chế biến hạt điều. Địa phương cũng sở hữu 63 sản phẩm OCOP chế biến từ điều của 37 chủ thể, trong đó có 7 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao. Tuy nhiên, ngành hàng vẫn đối mặt với không ít khó khăn khi giá cả thị trường biến động, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp và chưa xây dựng được nhiều thương hiệu mạnh mang tầm quốc tế. Hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại hiện nay cũng chưa tương xứng với tiềm năng, đòi hỏi những thay đổi mang tính đột phá.

Để khắc phục những hạn chế này, ngành điều cần chuyển hướng từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị thương hiệu. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại không chỉ dừng lại ở khâu sơ chế mà cần tập trung mạnh vào chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị cạnh tranh. Các doanh nghiệp cũng cần chủ động hơn trong nghiên cứu thị trường, đồng thời xây dựng chuỗi giá trị khép kín, bền vững. Đây được xem là con đường tất yếu để hạt điều Việt Nam giữ vững vị thế trên bản đồ nông sản toàn cầu trong giai đoạn tới.

Chuyển đổi công nghệ kiến tạo tương lai bền vững

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai Nguyễn Tuấn Anh khẳng định, sự kiện có ý nghĩa thiết thực trong việc quảng bá thương hiệu, tôn vinh người trồng điều, người làm điều và khơi dậy khát vọng nâng tầm hạt điều Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ông Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh, sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và doanh nghiệp là yếu tố tiên quyết. Mô hình liên kết này sẽ giúp xây dựng chuỗi giá trị hiện đại, bền vững, đồng thời thích ứng với các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu toàn cầu giai đoạn 2026–2030.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thị Ánh Tuyết cho biết, qua các ý kiến tại hội thảo, ngành điều Đồng Nai vẫn còn nhiều dư địa và tiềm năng phát triển. Theo bà, để phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong cả canh tác lẫn chế biến. Bà cũng đề xuất xây dựng thương hiệu hạt điều Đồng Nai theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, thay vì chỉ nhấn mạnh công nghệ sản xuất mà bỏ qua yếu tố không gian văn hóa của cây điều.

Nhiều chuyên gia và hợp tác xã tham gia thảo luận cũng đưa ra các giải pháp nhằm gia tăng giá trị thông qua cải thiện giống và quy trình canh tác. Việc đầu tư vào công nghệ chế biến sâu để tận dụng trái điều tươi, nhân điều và vỏ hạt điều được xem là chìa khóa phát triển kinh tế tuần hoàn. Hiện nay, các đơn vị đã bắt đầu chuyển mình khi đầu tư dây chuyền máy móc hiện đại, giảm dần công đoạn thủ công nhằm nâng cao năng suất và tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, phục vụ tốt hơn cho các đơn hàng xuất khẩu.

Sự đồng hành của các tổ chức tín dụng cũng được xem là nguồn lực quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô, nâng cấp nhà xưởng và công nghệ. Khi doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào chế biến sâu, giá trị gia tăng thu về sẽ cao hơn nhiều so với việc chỉ xuất khẩu thô. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa lợi nhuận mà còn tạo nền tảng để người nông dân yên tâm sản xuất, ổn định nguồn cung nguyên liệu. Những bước đi này đang từng bước khẳng định thương hiệu hạt điều Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Tương lai của ngành điều Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng linh hoạt và chiến lược phát triển đồng bộ của các chủ thể trong chuỗi giá trị. Việc đẩy mạnh chế biến sâu, kết hợp cùng các giải pháp xúc tiến thương mại bài bản sẽ giúp hạt điều vươn xa hơn trên thị trường quốc tế. Với quyết tâm của các ban ngành cùng sự nỗ lực không ngừng của cộng đồng doanh nghiệp và người nông dân, Đồng Nai sẽ tiếp tục khẳng định vai trò “thủ phủ điều”, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nền nông nghiệp nước nhà.