Thiếu nguyên liệu, làng nghề khó phát triển

Theo Báo Hànộimới, Hà Nội hiện có 3.500 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó nhiều sản phẩm gắn với các làng nghề truyền thống, có thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh khiến quỹ đất sản xuất và vùng nguyên liệu tại chỗ ngày càng thu hẹp, trong khi nhu cầu nguyên liệu của các cơ sở không ngừng tăng. Vì vậy, phát triển vùng nguyên liệu theo hướng ổn định, có quy hoạch, bảo đảm chất lượng và truy xuất được nguồn gốc đang trở thành yêu cầu cấp thiết, tạo nền tảng nâng cao giá trị, sức cạnh tranh và bảo đảm sự phát triển bền vững cho sản phẩm OCOP của Thủ đô.

Từ năm 2019 đến năm 2025, gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, xã Phú Nghĩa, có 25 sản phẩm được chứng nhận OCOP đạt 3 sao và 4 sao. Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Tĩnh, Chủ tịch Hội Mây tre Phú Nghĩa, cho biết không chỉ gia đình mình, nghề mây tre đan còn tạo sinh kế cho nhiều hộ dân địa phương, đồng thời đưa sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội đến với thị trường quốc tế.

Hội Mây tre Phú Nghĩa hiện có 120 thành viên, gồm 36 doanh nghiệp và 84 cơ sở sản xuất, với các sản phẩm chủ lực là hàng mây tre đan và đồ trang trí kết hợp gốm, da. Để duy trì hoạt động, các cơ sở cần hàng chục tấn mây, song mỗi năm, trong khi vùng nguyên liệu tại địa phương gần như không còn. Ông Nguyễn Văn Tĩnh cho biết thêm, việc thu mua nguyên liệu hiện phụ thuộc đáng kể vào nguồn khai thác tự nhiên. Nếu không có kế hoạch phát triển vùng trồng, khai thác và tái tạo phù hợp, nguồn cung sẽ khó duy trì lâu dài. Mặc dù một số cơ sở đã thử nghiệm đưa các vật liệu mới như xơ mướp, xơ dừa, tơ chuối vào sản xuất nhằm tạo sự khác biệt, nhưng những vật liệu này chưa thực sự phù hợp với kỹ thuật đan truyền thống nên chưa thể thay thế các nguyên liệu chủ lực.

Thực tế tại Phú Nghĩa cho thấy, chủ động nguồn nguyên liệu là khâu quan trọng trong chuỗi sản xuất, giúp các cơ sở hạn chế tình trạng thiếu hụt, kiểm soát chi phí và đáp ứng các đơn hàng dài hạn. Bài toán này cũng đặt ra đối với Hạ Thái, xã Chuyên Mỹ, nơi nổi tiếng với nghề sơn mài xuất khẩu tới nhiều thị trường quốc tế, mang lại doanh thu khoảng 150 triệu đồng mỗi năm cho nhiều hộ và hàng tỷ đồng mỗi năm cho các doanh nghiệp. Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất tre sơn mài xuất khẩu Hạ Thái Đoàn Cao Bổng cho hay, nhu cầu nguyên liệu của doanh nghiệp rất lớn. Nguồn cung ổn định không chỉ giúp duy trì hoạt động sản xuất mà còn tạo điều kiện ký kết đơn hàng dài hạn, bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu của đối tác. Do đó, xây dựng mối liên kết bền vững trong cung ứng nguyên liệu đã trở thành yêu cầu thiết thực đối với doanh nghiệp.

Mở rộng vùng nguyên liệu, nâng giá trị OCOP

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố hiện có 3.531 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, gồm 18 sản phẩm 5 sao, 22 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 1.584 sản phẩm 4 sao và 1.907 sản phẩm 3 sao. Quy mô sản xuất lớn kéo theo nhu cầu nguyên liệu tương ứng: nhóm mây tre đan và cỏ tế cần khoảng 5.000 tấn mỗi năm; ngành gốm sứ cần 72.000 tấn đất sét trắng, cao lanh, thạch anh, trường thạch; 68 làng nghề mây tre đan cần khoảng 200.000 tấn bương tre, 2.200 tấn mây, 1.000 tấn song và 500.000 cây giang mỗi năm. Bên cạnh đó, nhu cầu gỗ phục vụ các ngành chế biến thủ công mỹ nghệ cũng vượt 100.000 mét khối.

Trước những khó khăn trên, Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy sản xuất tập trung, quy hoạch vùng chuyên canh và khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã với người sản xuất. Tuy nhiên, phần lớn vùng nguyên liệu vẫn phân tán, quy mô nhỏ, chưa đáp ứng các tiêu chuẩn như hữu cơ, VietGAP, GlobalGAP, HACCP hoặc yêu cầu về mã vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc. Để tháo gỡ những hạn chế này, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã tổ chức khảo sát, kết nối với các địa phương có tiềm năng như Khánh Hòa và Đà Nẵng nhằm mở rộng nguồn cung cho các làng nghề. Qua đó, việc gắn kết nhu cầu của doanh nghiệp với năng lực cung ứng của các địa phương được kỳ vọng sẽ giúp các bên chủ động hơn trong tổ chức sản xuất, kiểm soát chi phí và bảo đảm tiến độ giao hàng.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, trong khuôn khổ Đề án tổng thể phát triển làng nghề giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố sẽ tiếp tục tổ chức các đoàn công tác để kết nối với các tỉnh, thành phố trong cả nước, từng bước mở rộng vùng cung ứng nguyên liệu. Cùng với đó, thành phố cần chú trọng xây dựng vùng trồng bền vững, khuyến khích tái tạo nguyên liệu, nâng cao chất lượng sơ chế và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, qua đó tạo cơ sở bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng yêu cầu sản xuất và phát triển thị trường.

Về lâu dài, phát triển vùng nguyên liệu cần trở thành khâu xuyên suốt trong chuỗi giá trị sản phẩm OCOP. Khi nguồn cung được bảo đảm, các chủ thể có điều kiện nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị kinh tế. Đây cũng là nền tảng để sản phẩm OCOP Hà Nội phát triển ổn định, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế nông thôn của Thủ đô.