Một cuộc thay đổi từ gốc

Trên những vùng đất bazan của Lâm Đồng, ngày càng nhiều vườn cà phê già cỗi được thay thế bằng những giống mới có năng suất và chất lượng cao hơn. Đó không chỉ là sự thay đổi của một mùa vụ, mà còn là bước khởi đầu cho quá trình làm mới vùng nguyên liệu - nền tảng quyết định sức cạnh tranh của ngành cà phê trong nhiều năm tới.

Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, Lâm Đồng trở thành địa phương có diện tích cà phê lớn nhất cả nước với hơn 323.000 ha, sản lượng gần một triệu tấn mỗi năm. Quy mô ấy mang lại lợi thế lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải nâng chất lượng nếu muốn giữ vững vị thế trên thị trường xuất khẩu.

Vì vậy, tái canh được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm. Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã tái canh và ghép cải tạo khoảng 45.600 ha cà phê bằng các giống mới như TR4, TR9, TRS1, TS5... Đây đều là những giống có năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, thích ứng với biến đổi khí hậu và cho chất lượng hạt ổn định.

Quan trọng hơn, tái canh không chỉ là thay cây cũ bằng cây mới. Đó còn là cơ hội để người trồng cà phê thay đổi phương thức sản xuất, sử dụng giống được kiểm định, áp dụng quy trình canh tác tiên tiến và từng bước hình thành những vùng nguyên liệu đồng đều về chất lượng.

Nền móng của thương hiệu

Giá trị của một ly cà phê không bắt đầu ở nhà máy rang xay, mà từ chính vùng nguyên liệu. Hiệu quả của chương trình tái canh đã cho thấy điều đó.

Nhiều diện tích sử dụng các giống mới đạt tỷ lệ cây sống trên 90%, năng suất 4-6 tấn nhân/ha, cao hơn 40-60% so với những vườn cà phê già cỗi trước đây. Việc áp dụng tưới nhỏ giọt, bón phân qua hệ thống tưới cũng giúp tiết kiệm 40-50% lượng nước và phân bón, giảm đáng kể chi phí sản xuất.

Không dừng ở mục tiêu tăng năng suất, Lâm Đồng đang hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu khoảng 70% diện tích cà phê được quản lý bằng mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc, 50% diện tích đạt các chứng nhận sản xuất bền vững như VietGAP, 4C, Rainforest Alliance...

Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, doanh nghiệp sẽ có điều kiện đầu tư chế biến sâu, phát triển cà phê đặc sản và tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Suy cho cùng, một thương hiệu cà phê mạnh luôn bắt đầu từ những hạt cà phê được tạo nên trên một vùng nguyên liệu chất lượng.

Cuộc đua của giá trị

Trong nhiều năm, Việt Nam khẳng định vị thế bằng sản lượng xuất khẩu. Nhưng khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, tính bền vững và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm, cuộc cạnh tranh của ngành cà phê cũng đang thay đổi.

Lâm Đồng vì thế đặt mục tiêu tiếp tục tái canh khoảng 25.000 ha cà phê trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Với người nông dân, tái canh mở ra cơ hội nâng năng suất, giảm chi phí và tăng thu nhập. Với doanh nghiệp, đó là điều kiện để chủ động nguồn nguyên liệu, phát triển chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Xa hơn, đây còn là bước đi quan trọng để ngành cà phê chuyển từ lợi thế về sản lượng sang lợi thế về chất lượng và giá trị gia tăng.

Những cây giống đang bén rễ trên vùng đất bazan hôm nay không chỉ chuẩn bị cho một vụ mùa mới. Chúng đang gieo nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của cà phê Việt Nam - nơi vị thế trên thị trường không còn được đo bằng số tấn xuất khẩu, mà bằng giá trị của từng hạt cà phê và sức mạnh của thương hiệu được tạo dựng từ chính vùng nguyên liệu.