Thị trường xuất khẩu ách tắc khiến giá mít giảm sâu chạm đá

Cơn lốc giảm giá đang quét qua những thủ phủ mít tại miền Tây như Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ, khiến không khí thu mua trở nên ảm đạm. Những ngày này, dọc theo các vùng trồng lớn, nhiều vựa thu mua vốn từng nhộn nhịp nay phải đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng do lượng hàng xuất khẩu ùn ứ nghiêm trọng tại các cửa khẩu phía Bắc. Theo ghi nhận, giá mít loại xô tại nhiều địa phương chỉ còn dao động từ 1.000 đến 3.000 đồng mỗi cân, khiến người nông dân đứng ngồi không yên. Ngay cả mít đạt tiêu chuẩn loại 1, vốn khắt khe về mẫu mã, cũng chỉ quanh mức 3.000 đồng mỗi cân, trong khi chi phí đầu tư đã lên tới khoảng 8.000 đồng/kg thành phẩm.

Ông Nguyễn Văn Sang, một nhà vườn tại xã Bình Phú, tỉnh Đồng Tháp, cho biết ông chưa từng chứng kiến giá mít xuống thấp và bấp bênh như hiện nay. Với mức giá này, nông dân chắc chắn thua lỗ nặng vì không đủ bù chi phí phân thuốc và công chăm sóc kéo dài nhiều tháng. Ông Sang xót xa chia sẻ, nếu không bán thì trái chín cũng rụng đầy gốc; nhưng nếu thu hoạch, tiền thuê nhân công còn cao hơn giá bán. Vì vậy, nhiều lúc gia đình đành cho cá ăn hoặc để trái treo trên cây.

Tình cảnh tương tự cũng diễn ra tại Vĩnh Long, khi bà Trần Thị Loan, chủ vườn mít hơn 5 công đất ở xã Phú Túc, rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Bà Loan cho biết năm trước giá mít vẫn ở mức 15.000–20.000 đồng mỗi cân, giúp người trồng có lãi và yên tâm tái đầu tư. Thế nhưng năm nay, tình hình đảo chiều nhanh chóng: có thời điểm thương lái đã đặt cọc nhưng vẫn lỗi hẹn, không đến thu mua, khiến trái chín rụng đầy vườn mà không kịp tiêu thụ.

Lý giải nguyên nhân, anh N.V.T, một thương lái thu mua mít tại miền Tây, cho rằng nút thắt nằm ở khâu kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Anh phân tích, trong chuỗi xuất khẩu chính ngạch, kiểm nghiệm là điều kiện bắt buộc để hàng hóa được thông quan. Thời gian qua, một số đơn vị tạm ngưng bảo trì hoặc hoạt động không liên tục, khiến quá trình kiểm định bị gián đoạn, làm hàng nghìn tấn mít không thể xuất sang các thị trường truyền thống đúng tiến độ.

Ông Võ Thành Long, nhà vườn tại xã Tân Lược, tỉnh Vĩnh Long, cũng bày tỏ lo lắng khi cho rằng nông dân luôn là đối tượng chịu thiệt thòi nhất mỗi khi thị trường ách tắc. Theo ông Long, mít miền Tây hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc; vì vậy, khi thông quan gặp trục trặc, hàng loạt xe mít đã đóng gói buộc phải quay đầu tiêu thụ nội địa. Trong khi đó, giá vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật liên tục tăng, càng khiến đầu ra bấp bênh và khó khăn chồng chất.

Linh hoạt giải pháp tách múi để duy trì nguồn thu nhập

Đối mặt với việc giá trái nguyên giảm sâu và xuất khẩu đình trệ, nhiều nhà vườn buộc phải xoay xở để hạn chế thiệt hại. Một giải pháp phổ biến, mang lại hiệu quả tức thời là xẻ mít, tách múi để cung cấp cho kho lạnh hoặc các cơ sở chế biến trong nước. Tại Đồng Tháp, hình ảnh các gia đình tất bật xẻ mít dọc các tuyến đường nông thôn đã trở nên quen thuộc, như một cách “cứu vốn” đã đầu tư vào vườn cây. Dù vất vả, cách làm này vẫn giúp dòng tiền được duy trì phần nào trong giai đoạn thị trường trầm lắng.

Ông Trần Văn Bụng, ở ấp 5 xã Thạnh Phú, tỉnh Đồng Tháp, đang canh tác hơn 1,2 ha mít Thái xen sầu riêng, đã quyết định không bán trái nguyên do giá quá thấp. Ông tính toán, với mức giá chỉ vài nghìn đồng mỗi cân, việc bán trái không đủ chi phí thu hoạch và vận chuyển. Vì vậy, ông chuyển sang tự tách múi bán trực tiếp cho kho, với giá 15.000–16.000 đồng mỗi cân đối với múi lớn. Theo ông, dù tốn nhiều công sức và thời gian, cách làm này vẫn giúp gia đình gỡ lại chi phí phân thuốc thay vì để trái hư hỏng.

Chị Nguyễn Thị Chen, một hộ trồng mít tại ấp 4 xã Thạnh Phú, cũng tất bật thu hoạch rồi tách múi từ sáng sớm để kịp giao cho các đầu mối chế biến. Với 5 công mít đang vào vụ rộ, gia đình chị linh hoạt kết hợp vừa bán trái tươi cho lái buôn nhỏ, vừa tự tách múi để duy trì thu nhập hằng ngày. Chị cho biết có thời điểm thương lái ngưng mua hoàn toàn; nếu không chủ động chuyển sang bán múi cho các cơ sở làm mít sấy, toàn bộ công sức cả năm có nguy cơ mất trắng.

Bà Nguyễn Thị Bé Tám, ở ấp 7 xã Thạnh Phú, cũng trong tình cảnh tương tự khi hơn nửa tháng qua gia đình chủ yếu sống nhờ bán mít tách múi thay vì bán trái xô. Bà chia sẻ, may mắn là sản lượng không quá lớn nên vẫn có thể tự xẻ mít để bán lẻ, lấy công làm lãi. Tuy nhiên, với những nhà vườn có diện tích lớn, thiếu nhân công hoặc chưa quen kỹ thuật tách múi, tình hình còn khó khăn hơn khi nhiều trái chín buộc phải bỏ đi.

Anh Nguyễn Minh Hòa, một thương lái tại xã Mỹ Thành, tỉnh Đồng Tháp, cho biết lượng mít không xuất khẩu được đang chuyển mạnh sang tiêu thụ nội địa hoặc đưa vào chế biến sâu. Mỗi ngày, anh thu mua khoảng 1–2 tấn múi mít sạch để cung cấp cho các cơ sở chế biến tại TP. Hồ Chí Minh, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước đang tăng. Đây được xem là hướng đi khả quan, góp phần giảm áp lực tồn đọng mít tươi tại các nhà vườn miền Tây trong giai đoạn khó khăn về thông quan.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Cần Thơ, khuyến cáo ngành nông nghiệp cần định hướng người dân không trồng theo tín hiệu thị trường ngắn hạn. Thay vào đó, nông dân nên sản xuất theo quy hoạch vùng trồng, đồng thời tăng cường quản lý sinh vật gây hại để được cấp mã số vùng trồng, phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang nhiều thị trường. Bên cạnh đó, các địa phương đang tích cực mời gọi doanh nghiệp tham gia liên kết chuỗi giá trị nhằm nâng cao chất lượng và xây dựng đầu ra ổn định, bền vững hơn cho trái mít, thay vì phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.