Kỹ nghệ gói tay "trăm chiếc như một"

Vừa chạm chân đến đầu làng Thủy Đường (Hải Phòng), mùi thơm nồng nàn của nếp mới, vị cay của tiêu Bắc và hương thanh nhẹ của lá chuối đã lan tỏa trong hơi nước sùng sục từ những mẻ bánh đang sôi.

Bên chiếc bàn đầy ắp lá dong, gạo nếp, bà Vũ Thị Thúy (69 tuổi) với đôi tay thoăn thoắt, chỉ mất vài chục giây để định hình một chiếc bánh chưng vuông vức. Bà chia sẻ một bí quyết đầy tự hào: "Ngày nào cũng làm nên đôi tay tự định hình thành khuôn. Cái nào cái nấy như đúc, không cần thước đo mà vẫn chuẩn góc cạnh".

Để bánh Thủy Đường đạt độ dẻo rền đặc trưng, người dân chọn nếp cái hoa vàng Đại Thắng, gói lớp bên trong bằng lá chuối hột để tạo mùi thơm, bên ngoài bọc lá dong cho chắc chắn. Đặc biệt, bánh Tết được luộc tới 12 tiếng (hơn ngày thường 5 tiếng) để đảm bảo không bị "lại gạo".

Tuy nhiên, "linh hồn" của bánh chưng nơi đây nằm ở nguồn nước. Dù các hộ như cơ sở ông La đã đầu tư nồi điện quy mô lớn (nấu 400 chiếc/mẻ) để đảm bảo vệ sinh, nhưng họ vẫn tuyệt đối không dùng nước máy. Họ chỉ dùng nước giếng làng nổi tiếng trong, ngọt hoặc nước mưa để luộc, giúp bánh có vị ngọt thanh tự nhiên.

Ông Nguyễn Văn Điệp, chuyên viên Phòng Văn hóa tỉnh Hải Phòng, trăn trở về việc bảo tồn nghề truyền thống khi hiện nay chủ yếu là người già và trung niên bám trụ với nghề. Chính quyền đang nỗ lực tổ chức các buổi trình diễn gói bánh để giáo dục thế hệ trẻ, đồng thời biến làng nghề thành điểm đến trải nghiệm du lịch hấp dẫn.

Hành trình xuất ngoại của bánh tét mặt trăng

Cách đó hàng trăm cây số, tại làng Đại An Khê (tỉnh Quảng Trị), không khí cũng khẩn trương không kém. Tại đây, sản phẩm "độc bản" bánh tét mặt trăng với hình bán nguyệt, mang ý nghĩa về sự ấm no, hạnh phúc lứa đôi đang vào mùa cao điểm nhất.

Gia đình ông Đào Ngọc Dã những ngày này phải thuê thêm 15 lao động địa phương, làm việc từ 2 giờ sáng đến khuya muộn để kịp cung ứng 1.000 - 1.200 chiếc bánh mỗi ngày. Ông Dã tâm niệm: "Để có chiếc bánh ngon, người làm phải đặt trọn cái tâm. Từ chọn nếp thơm quê hương, đậu xanh bùi mịn đến việc quấn lá thật chặt, buộc lạt đều tay để hai nửa bánh ôm khít vào nhau".

Điểm khác biệt lớn nhất của bánh tét Đại An Khê chính là màu xanh ngọc bích từ nước cốt rau ngót. Chị Đào Thị Thanh Vân cho biết, việc cân chỉnh tỷ lệ rau ngót là một nghệ thuật: pha ít thì bánh không bền màu, pha nhiều nếp dễ nhão. Ngoài ra, bánh được nấu thủ công từ 8 - 10 tiếng bằng củi ép từ trấu để giữ lửa đều và ổn định.

Để đưa thương hiệu vươn xa, chị Nguyễn Thị Dương cùng nhiều hộ dân đã chủ động đầu tư máy hút chân không, bao bì, nhãn mác. Đặc biệt, từ khi Tổ hợp tác do chị Lê Thị Bích Chi làm Tổ trưởng ra đời vào năm 2019, ý thức về vệ sinh an toàn thực phẩm và quảng bá qua mạng xã hội, livestream đã được nâng cao rõ rệt.

Thành quả là năm 2021, bánh tét mặt trăng Đại An Khê đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp nhãn hiệu độc quyền và đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Với mức giá từ 20.000 - 55.000 đồng/chiếc, sản phẩm hiện đã có mặt tại các siêu thị lớn và vươn tầm xuất khẩu ra nước ngoài.

Giữa nhịp sống hiện đại, những căn bếp đỏ lửa tại Thủy Đường hay Đại An Khê không chỉ tạo ra thu nhập cho bà con nông dân lúc nông nhàn mà còn là nơi lưu giữ nét văn hóa tâm linh đặc sắc của dân tộc mỗi độ Tết đến, Xuân về.