Những rủi ro sức khỏe bất ngờ trong chuyến đi

Những chuyến đi chơi xa trong kỳ nghỉ lễ mang lại nhiều niềm vui nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro sức khỏe khi cơ thể phải thích nghi với môi trường và chế độ ăn uống hoàn toàn khác biệt. Đối với những gia đình chọn biển làm điểm đến, thưởng thức hải sản tươi sống là trải nghiệm khó bỏ qua. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các ca cấp cứu do dị ứng trong những kỳ nghỉ lễ. TS.BS. Nguyễn Hữu Trường – Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ngoài những trường hợp dị ứng hải sản do cơ địa (như dị ứng tôm, mực, bề bề từ trước), nhiều người chưa từng bị dị ứng vẫn có thể gặp tình trạng được gọi là "ngộ độc" với biểu hiện tương tự dị ứng sau khi ăn hải sản tại các vùng biển.

Theo bác sĩ Trường, nguyên nhân là do một số loại cá biển (như cá ngừ, cá thu, cá ngừ đại dương...) nếu không được bảo quản ở nhiệt độ đủ lạnh sẽ bị vi khuẩn phân hủy thịt cá, làm phát sinh hàm lượng histamin rất cao. Khi ăn vào, lượng histamin này được hấp thu ồ ạt vào máu, gây ra các biểu hiện như ngứa ngáy dữ dội, đỏ bừng mặt, nổi mề đay, nôn mửa và đau bụng quặn thắt.

Trái ngược với không khí sôi động của biển, nhiều người lại chọn lên miền núi để tận hưởng không khí se lạnh. Tuy nhiên, môi trường núi rừng cũng tiềm ẩn những nguy cơ dị ứng hoàn toàn khác. Bác sĩ Trường lưu ý, thời điểm cuối tháng 8, đầu tháng 9 là lúc các loài ong, bướm, côn trùng sống trong rừng và sâu róm phát triển mạnh. Vì vậy, việc đi rừng, chụp ảnh ở những đồi hoa dại hay leo núi rất dễ khiến du khách tiếp xúc với lông sâu, phấn hoa dại hoặc bị côn trùng đốt.

"Rất nhiều du khách khi đi rừng bị sâu róm hoặc vắt, ong đốt nhưng chỉ nghĩ là ngứa thông thường. Đến khi toàn thân nổi mẩn đỏ, sưng nề mặt mũi, nghẹn họng thì mới biết mình đang bị phản ứng dị ứng toàn thân. Chưa kể, không khí se lạnh và sương mù vùng núi cao cũng là tác nhân kích hoạt các cơn hen phế quản cấp tính ở những người có sẵn bệnh nền", bác sĩ Trường phân tích.

Bên cạnh đó, những món ăn đặc sản lạ miệng từ côn trùng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Bác sĩ Lý Công Hinh, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba cho biết, côn trùng là nhóm động vật không xương sống phân bố rộng rãi nhất trên thế giới. Tại Việt Nam, việc sử dụng côn trùng làm thức ăn đã có từ lâu và trở thành nét ẩm thực đặc trưng ở nhiều vùng miền. Không ít món ăn từ côn trùng còn được xem là đặc sản như châu chấu rang, bọ xít chiên, nhộng tằm, dế chiên giòn hay bọ cạp chiên.

Tuy nhiên, thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc sau khi sử dụng côn trùng và ấu trùng làm thực phẩm. Nguy cơ có thể đến từ vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm độc hoặc hóa chất tồn dư trong môi trường sống của chúng. Một số côn trùng ngoài tự nhiên còn có thể tích tụ độc tố từ cây mà chúng ăn phải. Đã có trường hợp ngộ độc liên quan đến ấu trùng ve sầu nhiễm nấm độc Ophiocordyceps heteropoda, cũng như các trường hợp ngộ độc sau khi ăn bọ xít đen chiên. Rủi ro càng lớn khi người dân tự săn bắt côn trùng trong tự nhiên mà không có kiến thức nhận diện loài, dẫn đến nguy cơ ngộ độc và phản ứng quá mẫn tương tự hải sản.

Biện pháp phòng tránh và cách xử trí y tế kịp thời

Để chuyến du lịch trọn vẹn và chủ động trước mọi tình huống, việc chuẩn bị một tủ thuốc cá nhân nhỏ gọn là điều cần thiết mà các chuyên gia khuyến cáo mọi du khách nên thực hiện. Theo hướng dẫn của TS.BS. Nguyễn Hữu Trường, trước khi lên xe hay máy bay cất cánh, mỗi gia đình nên chuẩn bị sẵn thuốc kháng histamin thế hệ mới để giúp giảm nhanh các triệu chứng nổi mề đay, ngứa ngáy, hắt hơi, sổ mũi do dị ứng thức ăn, thời tiết hoặc côn trùng đốt mà ít gây buồn ngủ hơn so với các thuốc thế hệ cũ.

Bên cạnh đó, du khách cần mang theo thuốc xịt dự phòng và cắt cơn hen. Đặc biệt, với những người có tiền sử hen phế quản, việc mang theo bình xịt bên mình mọi lúc, mọi nơi là rất cần thiết, tuyệt đối không gửi trong hành lý ký gửi. Ngoài ra, cần chuẩn bị kem bôi dịu da và dung dịch sát khuẩn nhẹ để sơ cứu ngay khi bị côn trùng đốt hoặc dính phải lông sâu róm; đồng thời mang theo dung dịch nước muối sinh lý để rửa mắt và vệ sinh mũi sau khi đi bụi hoặc tắm biển. Đặc biệt, với những người có tiền sử dị ứng thực phẩm hoặc từng bị phản vệ nặng, khi đi du lịch nước ngoài hoặc đến các vùng sâu, vùng xa, hãy luôn mang theo đơn thuốc chuyên khoa của bác sĩ và chủ động hỏi kỹ thành phần món ăn trước khi thưởng thức. 

Để phòng tránh ngộ độc và bảo đảm an toàn sức khỏe khi sử dụng thực phẩm từ côn trùng, bác sĩ Lý Công Hinh khuyến cáo người dân chỉ nên sử dụng các loại côn trùng phổ biến, có nguồn gốc rõ ràng và còn tươi sống. Du khách tuyệt đối không sử dụng các loại côn trùng lạ, đã chết hoặc có màu sắc, hình dạng bất thường. Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm sống, tái, tiết canh, nộm, rau sống và hải sản chưa được nấu chín kỹ. Những món ăn đường phố được bày ngoài trời, không được che đậy hoặc để lâu dưới nắng nóng cũng cần được cân nhắc vì nguy cơ nhiễm khuẩn cao. Với các loại trái cây, lựa chọn an toàn hơn là mua quả còn nguyên vỏ, rửa sạch và tự bóc thay vì sử dụng trái cây đã gọt sẵn bán ven đường.

Nếu trong chuyến đi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ phản vệ như khó thở, nghẹn họng, đau bụng dữ dội, nôn mửa hoặc tụt huyết áp, tái nhợt, hãy đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tiêm adrenaline cấp cứu kịp thời, tuyệt đối không tự ý trì hoãn. Có trường hợp sau khi bị côn trùng đốt chỉ nghĩ là ngứa thông thường. Tuy nhiên, nếu sau đó xuất hiện nổi mề đay toàn thân, sưng môi, sưng mặt, nghẹn họng hoặc khó thở thì cần nghĩ đến phản ứng dị ứng nặng, thậm chí phản vệ. TS.BS. Nguyễn Hữu Trường nhấn mạnh, phản vệ có thể diễn biến rất nhanh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ phản vệ, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất; adrenaline là thuốc điều trị đầu tay trong phản vệ và cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn chuyên môn.